Η Ελλάδα αναμόρφωσε το κληρονομικό της δίκαιο με τον νόμο Ν 5303/2026 για πρώτη φορά από το 1946. Ολόκληρο το Πέμπτο Βιβλίο του Αστικού Κώδικα αντικαταστάθηκε. Για κληρονομικές διαδοχές από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 ισχύει νέο δίκαιο — με νόμιμη μοίρα που παρέχει πλέον μόνο χρηματική αξίωση, με κληρονομική σύμβαση και σύμβαση παραίτησης, που προηγουμένως δεν υπήρχαν, και με ευθύνη του κληρονόμου που εκ του νόμου περιορίζεται στην κληρονομιαία περιουσία.
Τι αλλάζει, σε δύο επίπεδα: πρώτα οι δέκα σημαντικότερες καινοτομίες σε συνοπτική μορφή, στη συνέχεια όλοι οι τομείς της μεταρρύθμισης αναλυτικά — από το δίκαιο των διαθηκών και την εξ αδιαθέτου διαδοχή έως τη νόμιμη μοίρα και το μεταβατικό δίκαιο:
Η μεταρρύθμιση του ελληνικού κληρονομικού δικαίου.
Πότε εφαρμόζεται το ελληνικό και πότε το γερμανικό δίκαιο:
Για όσους έχουν συγγενείς στη Γερμανία, το πρώτο ερώτημα δεν είναι τι ορίζει ο νέος νόμος, αλλά ποιο δίκαιο εφαρμόζεται. Κατά τον Κανονισμό (ΕΕ) 650/2012, που δεσμεύει και τα δύο κράτη, η κληρονομική διαδοχή διέπεται κατ’ αρχήν στο σύνολό της από το δίκαιο του κράτους στο οποίο ο κληρονομούμενος είχε κατά τον θάνατό του τη συνήθη διαμονή του — όχι από το δίκαιο της ιθαγένειάς του. Όποιος κληρονομεί συγγενή που ζούσε στη Γερμανία κρίνεται επομένως κατά το γερμανικό δίκαιο, ακόμη και αν όλοι οι εμπλεκόμενοι είναι Έλληνες. Ο κληρονομούμενος μπορεί πάντως να επιλέξει με διάταξη τελευταίας βούλησης το δίκαιο της ιθαγένειάς του.
Τρεις διαφορές με άμεση πρακτική σημασία:
Πρώτον, η προθεσμία αποποίησης: στη Γερμανία είναι έξι εβδομάδες και μόνο έξι μήνες, αν ο κληρονομούμενος είχε την τελευταία κατοικία του στο εξωτερικό ή αν ο κληρονόμος βρίσκεται στο εξωτερικό κατά την έναρξη της προθεσμίας (§ 1944 BGB) — σημαντικά συντομότερη από τους τέσσερις μήνες, αντίστοιχα το ένα έτος, του ΑΚ 1845.
Δεύτερον, η νόμιμη μοίρα: στο γερμανικό δίκαιο είναι εξαρχής χρηματική αξίωση κατά του κληρονόμου, στο μισό της αξίας της εξ αδιαθέτου μερίδας (§ 2303 BGB)· ο δικαιούχος δεν γίνεται συγκύριος των κληρονομιαίων αντικειμένων.
Τρίτον, η ευθύνη του κληρονόμου: στη Γερμανία δεν περιορίζεται αυτοδικαίως στην κληρονομιαία περιουσία. Ο περιορισμός προϋποθέτει δικές του ενέργειες — κυρίως τη διαχείριση ή την πτώχευση της κληρονομίας. Το νέο ελληνικό δίκαιο ακολουθεί εδώ την αντίθετη κατεύθυνση και θέτει τον περιορισμό ως κανόνα.
Με τη μεταρρύθμιση τα δύο συστήματα πλησιάζουν δομικά: η νόμιμη μοίρα γίνεται και στην Ελλάδα χρηματική αξίωση, ενώ η κληρονομική σύμβαση και η σύμβαση παραίτησης, γνωστές στη Γερμανία από παλιά, εισάγονται τώρα και εδώ. Η φορολογική μεταχείριση κρίνεται πάντως χωριστά σε κάθε κράτος και δεν ακολουθεί το εφαρμοστέο κληρονομικό δίκαιο.
Το πλήρες κείμενο του νόμου, ελληνικά και γερμανικά, καθώς και τα υπόλοιπα υλικά: