Stellungnahme des griechischen Wirtschafts- und Sozialrats (Ο.Κ.Ε.) zum Gesetzentwurf „Reform des Erbrechts und damit zusammenhängende Vorschriften"

Γνώμη της Ο.Κ.Ε. επί του Σχ/Ν «Αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου και συναφείς διατάξεις»

Quelle: Βουλή των Ελλήνων, Αιτιολογική Έκθεση κ.λπ., PDF S. 364–424 (OCR, redaktionell bereinigt)

47 Abschnitte

§ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑVerfahren

S. 364

Στις 24 Μαρτίου 2026 εστάλη στην Ο.Κ.Ε. προς γνωμοδότηση από το Τμήμα Β΄ της Γενικής Γραμματείας Νομικών και Κοινοβουλευτικών Θεμάτων της Προεδρίας της Κυβέρνησης, το Σχέδιο Νόμου του Υπουργείου Δικαιοσύνης με τίτλο: «Αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου και συναφείς διατάξεις».

Am 24. März 2026 wurde dem Wirtschafts- und Sozialrat (Ο.Κ.Ε.) von der Abteilung B der Generalsekretariats für Rechts- und Parlamentsangelegenheiten des Ministerpräsidentenamtes der Gesetzentwurf des Justizministeriums mit dem Titel „Reform des Erbrechts und damit zusammenhängende Vorschriften" zur Stellungnahme zugeleitet.

Για την επεξεργασία του εν λόγω Σχεδίου Νόμου συγκροτήθηκε Επιτροπή Εργασίας αποτελούμενη από τους κ.κ. Μιχάλη Αλέπη, Χρήστο Ιωάννου, Φώτη Κολεβέντη, Άγγελο Δημαρά, Ιωάννη Κορκόβελο και την κα Δήμητρα-Ινές Αγγελή.

Für die Bearbeitung dieses Gesetzentwurfs wurde ein Arbeitsausschuss gebildet, bestehend aus den Herren Michalis Alepis, Christos Ioannou, Fotis Koleventis, Angelos Dimaras, Ioannis Korkovelos und Frau Dimitra-Inés Angeli.

Ως πρόεδρος της Επιτροπής Εργασίας ορίστηκε ο κ. Ιωάννης Κορκόβελος, Μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής της Ο.Κ.Ε.

Zum Vorsitzenden des Arbeitsausschusses wurde Herr Ioannis Korkovelos bestimmt, Mitglied des Exekutivausschusses des Ο.Κ.Ε.

Στις εργασίες της Επιτροπής Εργασίας συμμετείχαν ως εμπειρογνώμονες οι κ.κ. Ελευθέριος Καστρήσιος, Επίκουρος Καθηγητής Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, Σταμάτης Κουμάνης, Επίκουρος Καθηγητής Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Σωτήριος Παπαμιχαήλ, Δικηγόρος, και η κα Λήδα-Παναγιώτα Αλέπη, Νομικός, Σύμβουλος Διεθνούς Αναπτυξιακής Στρατηγικής.

An den Arbeiten des Ausschusses nahmen als Sachverständige teil: Herr Eleftherios Kastrisios, Assistenzprofessor an der Demokrit-Universität Thrakien, Herr Stamatis Koumanis, Assistenzprofessor an der Aristoteles-Universität Thessaloniki, Herr Sotirios Papamichail, Rechtsanwalt, sowie Frau Lida-Panagiota Alepi, Juristin, Beraterin für internationale Entwicklungsstrategie.

Από πλευράς Ο.Κ.Ε. συμμετείχε και είχε τον επιστημονικό συντονισμό του έργου της Επιτροπής η κα Χριστίνα Κουτσιούμπα, Επιστημονική Συνεργάτης της Ο.Κ.Ε.

Seitens des Ο.Κ.Ε. wirkte Frau Christina Koutsioumpa, wissenschaftliche Mitarbeiterin des Ο.Κ.Ε., mit und hatte die wissenschaftliche Koordination der Ausschussarbeit inne.

Η Επιτροπή Εργασίας ολοκλήρωσε το έργο της σε τρεις (3) συνεδριάσεις στις 20 Απριλίου 2026.

Der Arbeitsausschuss schloss seine Arbeit in drei (3) Sitzungen am 20. April 2026 ab.

§ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΥZweckmäßigkeit und Darstellung des Gesetzentwurfs

S. 366

Η αναθεώρηση του κληρονομικού δικαίου στην Ελλάδα αποτελεί ένα ζήτημα που για ποικίλους λόγους απασχολεί όλο και πιο έντονα τη δημόσια, νομική και επιστημονική συζήτηση. Το Πέμπτο Βιβλίο του Αστικού Κώδικα, που αφορά στο κληρονομικό δίκαιο, τέθηκε σε ισχύ το 1946 και παρέμεινε ουσιαστικά αναλλοίωτο για σχεδόν οκτώ δεκαετίες. Οι τμηματικές τροποποιήσεις που επήλθαν (κυρίως με τους ν. 2447/1996, 3089/2002, 4055/2012, 5221/2025 κ.ά.) δεν άλλαξαν τα δομικά στοιχεία, ούτε την τελολογία του δικαίου αυτού. Στην ισχύουσα κατάσταση, ενώ αναγνωρίζεται ότι ο Αστικός Κώδικας έχει συμβάλει σημαντικά στη διασφάλιση της οικογενειακής συνοχής και της κοινωνικής προστασίας, φαίνεται πλέον να μην ανταποκρίνεται πλήρως στις σύγχρονες κοινωνικές και οικονομικές απαιτήσεις.

Die Reform des Erbrechts in Griechenland ist ein Thema, das aus vielfältigen Gründen die öffentliche, juristische und wissenschaftliche Debatte zunehmend beschäftigt. Das Fünfte Buch des Zivilgesetzbuches, das das Erbrecht betrifft, trat 1946 in Kraft und blieb nahezu acht Jahrzehnte lang im Wesentlichen unverändert. Die punktuellen Änderungen, die erfolgten (vor allem durch die Gesetze 2447/1996, 3089/2002, 4055/2012, 5221/2025 u. a.), haben weder die strukturellen Elemente noch die Zwecksetzung dieses Rechtsgebiets verändert. Im gegenwärtigen Zustand wird zwar anerkannt, dass das Zivilgesetzbuch wesentlich zur Sicherung des Familienzusammenhalts und des sozialen Schutzes beigetragen hat; es scheint jedoch den heutigen gesellschaftlichen und wirtschaftlichen Anforderungen nicht mehr in vollem Umfang gerecht zu werden.

Οι μεταβολές στη δομή και τον τύπο της οικογένειας, καθώς και στις συνθήκες και το προσδόκιμο ζωής, η αύξηση της κινητικότητας των πολιτών και η πολυπλοκότητα των οικονομικών συνθηκών και των σύγχρονων περιουσιακών στοιχείων καθιστούν αναγκαία την αναδιαμόρφωση των κανόνων που διέπουν το θεσμικό πλαίσιο του κληρονομικού δικαίου.

Die Veränderungen in Struktur und Form der Familie sowie in den Lebensbedingungen und der Lebenserwartung, die zunehmende Mobilität der Bürger und die Komplexität der wirtschaftlichen Verhältnisse und der modernen Vermögensgegenstände machen eine Neugestaltung der Regeln erforderlich, die den institutionellen Rahmen des Erbrechts bestimmen.

Άλλωστε, στη σύγχρονη πραγματικότητα, όπου οι οικογενειακές σχέσεις είναι πιο σύνθετες και οι οικονομικές δραστηριότητες πιο απαιτητικές, η αυστηρότητα και οι τεχνικοί περιορισμοί του ισχύοντος συστήματος συχνά δημιουργούν καθυστερήσεις, δυσχέρειες, εμπόδια στην αξιοποίηση της κληρονομιαίας περιουσίας, ιδίως δε σε περιπτώσεις διαδοχής επιχειρήσεων.

Im Übrigen führen in der heutigen Wirklichkeit, in der die Familienverhältnisse komplexer und die wirtschaftlichen Tätigkeiten anspruchsvoller sind, die Strenge und die technischen Beschränkungen des geltenden Systems häufig zu Verzögerungen, Schwierigkeiten und Hindernissen bei der Nutzbarmachung des Nachlassvermögens, insbesondere in Fällen der Unternehmensnachfolge.

Η δε σύγχρονη περιουσία, η οποία αποτελείται πολύ συχνά από χρηματοοικονομικά προϊόντα, μετοχές, επιχειρήσεις και δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, ενώ ενδέχεται να έχει υποστεί και τις επιπτώσεις της υπερδεκαετούς οικονομικής κρίσης της χώρας μας, διέπεται από μια οικονομική πολυπλοκότητα που δεν είναι δυνατόν να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά από ρυθμίσεις μιας άλλης εποχής.

Das moderne Vermögen, das sehr häufig aus Finanzprodukten, Aktien, Unternehmen und Rechten des geistigen Eigentums besteht und überdies von den Auswirkungen der über zehnjährigen Wirtschaftskrise unseres Landes betroffen sein kann, ist von einer wirtschaftlichen Komplexität geprägt, der mit Regelungen aus einer anderen Zeit nicht wirksam begegnet werden kann.

S. 367

Αναλυτικότερα, το ισχύον κληρονομικό δίκαιο αναγνωρίζει πρακτικά ως οικογένεια μόνο την έννομη σχέση γάμου και συμφώνου συμβίωσης και την εξ αίματος συγγένεια. Η ελεύθερη συμβίωση, αν και μέχρι σήμερα αποτελεί αρκετά διαδεδομένη πραγματική κατάσταση, δεν επιφέρει σε κληρονομικό επίπεδο έννομα αποτελέσματα για τον επιβιώσαντα σύντροφο.

Im Einzelnen erkennt das geltende Erbrecht praktisch nur das Rechtsverhältnis der Ehe und des Lebenspartnerschaftsvertrags sowie die Blutsverwandtschaft als Familie an. Die freie Lebensgemeinschaft entfaltet, obwohl sie bis heute eine recht verbreitete tatsächliche Lebensform darstellt, auf erbrechtlicher Ebene keine Rechtswirkungen für den überlebenden Partner.

Περαιτέρω, η μεγαλύτερη διάρκεια ζωής αποτελεί παράγοντα που θέτει εν αμφιβόλω την αποτελεσματικότητα του πλαισίου προστασίας του υφιστάμενου κληρονομικού δικαίου, ιδίως σε επίπεδο προστασίας νόμιμης μοίρας, καθώς τα τέκνα που κληρονομούν είναι πια στην πλειοψηφία τους ενήλικα και σε ώριμη πολλές φορές ηλικία, ενώ την ίδια στιγμή δεν υφίσταται πρόβλεψη για την ανταμοιβή άμισθων φροντιστών ηλικιωμένων και επί μακρόν νοσηλευομένων προσώπων, ούτε δικλείδες ασφαλείας για την προστασία ηλικιωμένων ή/και ασθενών περιθαλπομένων σε νοσοκομεία, κλινικές και μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων κατά τη σύνταξη διαθήκης.

Ferner stellt die höhere Lebenserwartung einen Faktor dar, der die Wirksamkeit des Schutzsystems des bestehenden Erbrechts in Frage stellt, insbesondere auf der Ebene des Pflichtteilsschutzes, da die erbenden Kinder inzwischen mehrheitlich volljährig und vielfach bereits in fortgeschrittenem Alter sind. Zugleich fehlt es an einer Regelung zur Vergütung unentgeltlicher Betreuer älterer und langfristig pflegebedürftiger Personen ebenso wie an Sicherungsmechanismen zum Schutz älterer und/oder kranker Personen, die in Krankenhäusern, Kliniken und Pflegeeinrichtungen für ältere Menschen versorgt werden, bei der Errichtung eines Testaments.

Το μέχρι σήμερα υφιστάμενο σύστημα ευθύνης του κληρονόμου έχει δημιουργήσει κατά περιπτώσεις προβληματισμούς σε κληρονόμους, οι οποίοι στην πράξη, εξαιτίας άγνοιας ή ολιγωρίας, καταλήγουν να ευθύνονται για χρέη που υπερβαίνουν την αξία της κληρονομιαίας περιουσίας, ενώ και η ιδιότητα του μεριδούχου ως κληρονόμου σύμφωνα με το ισχύον καθεστώς για τη νόμιμη μοίρα εντείνει τις συγκρούσεις μεταξύ κληρονόμων.

Das bislang bestehende System der Erbenhaftung hat in einzelnen Fällen zu Schwierigkeiten für Erben geführt, die in der Praxis aus Unkenntnis oder Nachlässigkeit dazu gelangen, für Schulden zu haften, die den Wert des Nachlassvermögens übersteigen; auch die Stellung des Pflichtteilsberechtigten als Erbe nach der geltenden Pflichtteilsregelung verschärft die Konflikte unter den Erben.

Ειδικότερα, το θέμα της διαδοχής των επιχειρήσεων έχει απασχολήσει ιδιαίτερα τους ευρωπαϊκούς θεσμούς τόσο από άποψη οικονομικής ευελιξίας, όσο και από την άποψη της νομοτεχνικής αρτιότητας μεταβίβασης περιουσιών. Οι σύγχρονες προσεγγίσεις εστιάζουν στην ανάγκη εξεύρεσης μιας νέας ισορροπίας μεταξύ της προστασίας των συγγενών και της ενίσχυσης της ατομικής αυτονομίας.

Insbesondere hat das Thema der Unternehmensnachfolge die europäischen Institutionen sowohl unter dem Gesichtspunkt der wirtschaftlichen Flexibilität als auch unter dem der rechtstechnischen Sauberkeit der Vermögensübertragung besonders beschäftigt. Die modernen Ansätze konzentrieren sich auf die Notwendigkeit, ein neues Gleichgewicht zwischen dem Schutz der Angehörigen und der Stärkung der individuellen Autonomie zu finden.

S. 368

Γενικότερα δε, πολλά ευρωπαϊκά κράτη (Γερμανία, Αυστρία, Βέλγιο, Γαλλία, Ολλανδία) έχουν αναγνωρίσει την ανάγκη εκσυγχρονισμού του κληρονομικού δικαίου, με σκοπό αυτό να ανταποκρίνεται στις σύγχρονες ανάγκες έννομης προστασίας, έχοντας ήδη προβεί σε σχετικές μεταρρυθμίσεις, ενώ και σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης έγινε στο πλαίσιο αυτό προσπάθεια ενιαίας διευθέτησης των διεθνών κληρονομικών υποθέσεων με την έκδοση του Κανονισμού 650/2012/ΕΕ.

Allgemeiner haben zahlreiche europäische Staaten (Deutschland, Österreich, Belgien, Frankreich, Niederlande) die Notwendigkeit einer Modernisierung des Erbrechts erkannt, damit dieses den heutigen Bedürfnissen des Rechtsschutzes entspricht, und bereits entsprechende Reformen durchgeführt; auch auf Ebene der Europäischen Union wurde in diesem Zusammenhang mit dem Erlass der Verordnung (EU) 650/2012 der Versuch einer einheitlichen Regelung internationaler Erbsachen unternommen.

Εξίσου σημαντική είναι η ανάγκη απλοποίησης των διαδικασιών που σχετίζονται με την αποδοχή και εκκαθάριση της κληρονομιάς. Η γραφειοκρατία, οι καθυστερήσεις και η πολυπλοκότητα των σχετικών διαδικασιών αποτελούν συχνά τροχοπέδη για τους πολίτες και επιβαρύνουν τη λειτουργία της οικονομίας. Η αξιοποίηση των ψηφιακών τεχνολογιών και η μείωση των διοικητικών βαρών θα μπορούσαν να συμβάλουν ουσιαστικά στην αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων.

Ebenso bedeutsam ist die Notwendigkeit einer Vereinfachung der Verfahren im Zusammenhang mit der Annahme und der Abwicklung des Nachlasses. Bürokratie, Verzögerungen und die Komplexität der einschlägigen Verfahren sind für die Bürger oft ein Hemmschuh und belasten das Funktionieren der Wirtschaft. Die Nutzung digitaler Technologien und die Verringerung des Verwaltungsaufwands könnten wesentlich zur Bewältigung dieser Probleme beitragen.

Ιδιαίτερη θέση στη συζήτηση κατέχει και η φορολογική διάσταση της κληρονομιάς. Η αναμόρφωση του συστήματος φορολόγησης, με στόχο τη δικαιότερη κατανομή των βαρών και την αποφυγή αντικινήτρων για την αξιοποίηση της περιουσίας, αποτελεί βασικό στοιχείο μιας συνολικής μεταρρύθμισης.

Einen besonderen Platz in der Debatte nimmt auch die steuerliche Dimension des Erbfalls ein. Die Reform des Besteuerungssystems mit dem Ziel einer gerechteren Lastenverteilung und der Vermeidung von Fehlanreizen bei der Nutzbarmachung des Vermögens ist ein Kernelement einer Gesamtreform.

Με το Σχέδιο Νόμου (Σχ/Ν) με τίτλο «Αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου και συναφείς διατάξεις» η πολιτεία επιχειρεί να αναθεωρήσει σημαντικό μέρος του Πέμπτου Βιβλίου του Αστικού Κώδικα (Κληρονομικό Δίκαιο), ενώ εισάγει και εντελώς νέες ρυθμίσεις σε αυτό. Αντιστοίχως, προβαίνει και σε τροποποιήσεις του Εισαγωγικού Νόμου του Αστικού Κώδικα, καθώς και του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, με σκοπό τη συμπόρευση των διατάξεών τους και την εφαρμογή τους σε δικονομικό επίπεδο.

Mit dem Gesetzentwurf mit dem Titel „Reform des Erbrechts und damit zusammenhängende Vorschriften" unternimmt der Staat den Versuch, einen wesentlichen Teil des Fünften Buches des Zivilgesetzbuches (Erbrecht) zu überarbeiten, und führt zugleich völlig neue Regelungen darin ein. Entsprechend nimmt er auch Änderungen des Einführungsgesetzes zum Zivilgesetzbuch sowie der Zivilprozessordnung vor, um deren Vorschriften in Einklang zu bringen und ihre Anwendung auf prozessualer Ebene zu sichern.

Σε αυτήν την κατεύθυνση, το αρμόδιο Υπουργείο Δικαιοσύνης ανάρτησε στην επίσημη ιστοσελίδα της δημόσιας διαβούλευσης Σχέδιο Νόμου με σκοπό: α) την προσαρμογή του κληρονομικού δικαίου στις σύγχρονες ανάγκες μέσω αναμόρφωσης του πλαισίου της εξ αδιαθέτου διαδοχής και της νόμιμης μοίρας, αναθεώρησης του συστήματος της ευθύνης του κληρονόμου για τις υποχρεώσεις της κληρονομίας, αναβάθμισης του θεσμού της δικαστικής εκκαθάρισης και απλοποίησης της διαδικασίας διευθέτησης των σχέσεων μεταξύ των συγκληρονόμων, β) την εισαγωγή νέων θεσμών και συγκεκριμένα των κληρονομικών συμβάσεων (αιτία θανάτου) και των συμβάσεων παραιτήσεως από μελλοντικά κληρονομικά δικαιώματα, προσφέροντας νέες κι ευέλικτες λύσεις για τους ενδιαφερόμενους πολίτες, γ) την επίλυση ερμηνευτικών ζητημάτων που δημιουργούσαν διχογνωμίες στη νομολογία, όπως ο υπολογισμός της μερίδας ετεροθαλών αδελφών, οι προθεσμίες αποποίησης για δικαιοπρακτικά ανίκανα πρόσωπα κ.ά., και δ) την κατάργηση παρωχημένων διατάξεων, γλωσσική ομοιομορφία και συστηματική συνοχή των νέων διατάξεων.

In diese Richtung hat das zuständige Justizministerium auf der offiziellen Website der öffentlichen Konsultation einen Gesetzentwurf veröffentlicht, der bezweckt: a) die Anpassung des Erbrechts an die heutigen Bedürfnisse durch Neugestaltung des Rahmens der gesetzlichen Erbfolge und des Pflichtteils, durch Überarbeitung des Systems der Erbenhaftung für die Nachlassverbindlichkeiten, durch Aufwertung des Instituts der gerichtlichen Nachlassabwicklung und durch Vereinfachung des Verfahrens zur Ordnung der Beziehungen unter den Miterben; b) die Einführung neuer Rechtsinstitute, namentlich der Erbverträge (von Todes wegen) und der Verträge über den Verzicht auf künftige Erbrechte, wodurch den betroffenen Bürgern neue und flexible Lösungen angeboten werden; c) die Klärung von Auslegungsfragen, die in der Rechtsprechung zu Meinungsverschiedenheiten geführt hatten, wie die Berechnung des Erbteils halbbürtiger Geschwister, die Ausschlagungsfristen für geschäftsunfähige Personen u. a.; und d) die Aufhebung überholter Vorschriften, sprachliche Vereinheitlichung und systematische Kohärenz der neuen Vorschriften.

S. 369

Με το νέο αυτό νομοσχέδιο επιχειρείται μια συνολική αντιμετώπιση των προαναφερθέντων ζητημάτων εντός 26 άρθρων, τα οποία κατανέμονται σε τρία (3) Μέρη (Μέρος Α΄ έως Γ΄).

Mit diesem neuen Gesetzentwurf wird eine Gesamtlösung der vorgenannten Fragen in 26 Artikeln unternommen, die sich auf drei (3) Teile (Teil A bis C) verteilen.

Το πρώτο μέρος (Μέρος Α΄) με τίτλο «ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ» αποτελείται από δύο (2) Κεφάλαια.

Der erste Teil (Teil A) mit dem Titel „REFORM DES ERBRECHTS" besteht aus zwei (2) Kapiteln.

Στο Κεφάλαιο Α΄ (άρθρα 1 και 2) περιλαμβάνεται ως σκοπός του νόμου ο εκσυγχρονισμός και η προσαρμογή του κληρονομικού δικαίου στις σύγχρονες οικονομικές και κοινωνικές ανάγκες και ως αντικείμενό του α) η αναμόρφωση της εξ αδιαθέτου κληρονομικής διαδοχής και της νόμιμης μοίρας, β) η αναθεώρηση του συστήματος για την ευθύνη του κληρονόμου για τις υποχρεώσεις της κληρονομίας, γ) η αναβάθμιση του θεσμού της δικαστικής εκκαθάρισης κληρονομίας, δ) η απλοποίηση της διευθέτησης των σχέσεων των συγκληρονόμων, ε) η εισαγωγή των νέων θεσμών κληρονομικού δικαίου, ήτοι των κληρονομικών συμβάσεων αιτία θανάτου και των κληρονομικών συμβάσεων παραίτησης από μελλοντικά δικαιώματα στην κληρονομία και στ) η κατάργηση θεσμών του κληρονομικού δικαίου που έχουν περιπέσει σε αχρησία.

In Kapitel A (Artikel 1 und 2) sind als Zweck des Gesetzes die Modernisierung und die Anpassung des Erbrechts an die heutigen wirtschaftlichen und gesellschaftlichen Bedürfnisse bestimmt und als sein Gegenstand: a) die Neugestaltung der gesetzlichen Erbfolge und des Pflichtteils, b) die Überarbeitung des Systems der Erbenhaftung für die Nachlassverbindlichkeiten, c) die Aufwertung des Instituts der gerichtlichen Nachlassabwicklung, d) die Vereinfachung der Ordnung der Beziehungen unter den Miterben, e) die Einführung der neuen erbrechtlichen Institute, nämlich der Erbverträge von Todes wegen und der Erbverzichtsverträge über künftige Rechte am Nachlass, und f) die Aufhebung erbrechtlicher Institute, die außer Gebrauch geraten sind.

Στο Κεφάλαιο Β΄ με τίτλο «ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ – ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΠΕΜΠΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΚΩΔΙΚΑ» (άρθρο 3) περιλαμβάνονται τροποποιήσεις σε 135 άρθρα από τα 326 του Πέμπτου Βιβλίου του Αστικού Κώδικα, ενώ καταργούνται 28 άρθρα και προστίθενται 17 νέα άρθρα.

In Kapitel B mit dem Titel „REFORM DES ERBRECHTS – ERSETZUNG DES FÜNFTEN BUCHES DES ZIVILGESETZBUCHES" (Artikel 3) sind Änderungen an 135 der 326 Artikel des Fünften Buches des Zivilgesetzbuches enthalten; ferner werden 28 Artikel aufgehoben und 17 neue Artikel hinzugefügt.

§ΑναλυτικότεραIm Einzelnen

S. 370

§Ι. Γενικές διατάξεις κληρονομικής διαδοχήςI. Allgemeine Vorschriften der Erbfolge

Στο άρθρο 1710 προστίθεται ως τρίτη μορφή διάταξης τελευταίας βούλησης η κληρονομική σύμβαση αιτία θανάτου, ενώ κατόπιν αυτού αντικαθίσταται σε ολόκληρο τον Κώδικα η λέξη «διαθήκη» με «διάταξη τελευταίας βούλησης».

In Artikel 1710 wird als dritte Form der Verfügung von Todes wegen der Erbvertrag von Todes wegen hinzugefügt; demzufolge wird im gesamten Gesetzbuch das Wort „Testament" durch „Verfügung von Todes wegen" ersetzt.

Στο άρθρο 1717 (Συνδιαθήκη) με το προτεινόμενο σχέδιο αίρεται η απόλυτη απαγόρευση συνδιαθήκης, καθώς πλέον μπορεί να λειτουργήσει στο πλαίσιο κληρονομικής σύμβασης αιτία θανάτου, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις της τελευταίας· διαφορετικά παραμένει άκυρη.

In Artikel 1717 (gemeinschaftliches Testament) wird durch den Entwurf das absolute Verbot des gemeinschaftlichen Testaments aufgehoben, da es nunmehr im Rahmen eines Erbvertrags von Todes wegen wirken kann, sofern dessen Voraussetzungen erfüllt sind; andernfalls bleibt es nichtig.

§ΙΙ. Σύνταξη διαθηκώνII. Errichtung von Testamenten

Στο άρθρο 1719 η ανικανότητα για δικαιοπρακτική ικανότητα για τη σύνταξη δημόσιας διαθήκης περιορίζεται στους «ανήλικους που δεν έχουν συμπληρώσει το δέκατο έκτο έτος».

In Artikel 1719 wird die Testierunfähigkeit für die Errichtung eines öffentlichen Testaments auf „Minderjährige, die das sechzehnte Lebensjahr nicht vollendet haben" beschränkt.

Με το νέο άρθρο που προστίθεται με αριθμό 1724 προβλέπεται μερική ακυρότητα ιδιόγραφης διαθήκης που καταρτίζεται από πρόσωπα σε νοσοκομεία, κλινικές, μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων κ.λπ., κατά τη διάρκεια ή εντός τριών μηνών από τη διακοπή της νοσηλείας τους, κατά το μέρος που εγκαθιστά ως κληρονόμους πρόσωπα συνδεδεμένα με τα εν λόγω ιδρύματα (εκτός αν πρόκειται για εξ αδιαθέτου κληρονόμους).

Der neu eingefügte Artikel 1724 sieht die Teilnichtigkeit eines eigenhändigen Testaments vor, das von Personen in Krankenhäusern, Kliniken, Pflegeeinrichtungen für ältere Menschen usw. während der Versorgung oder innerhalb von drei Monaten nach deren Beendigung errichtet wird, soweit darin Personen als Erben eingesetzt werden, die mit den betreffenden Einrichtungen verbunden sind (es sei denn, es handelt sich um gesetzliche Erben).

Στο άρθρο 1725 με την προτεινόμενη τροποποίηση απλοποιείται η διαδικασία που αφορά στη δημόσια διαθήκη, καθώς πλέον μειώνεται ο αριθμός μαρτύρων (από 3 σε 2), η παρουσία των οποίων απαιτείται για τη σύνταξή της ενώπιον συμβολαιογράφου.

In Artikel 1725 wird durch die vorgeschlagene Änderung das Verfahren des öffentlichen Testaments vereinfacht, da die Zahl der Zeugen, deren Anwesenheit für die Errichtung vor dem Notar erforderlich ist, nunmehr verringert wird (von 3 auf 2).

Με την τροποποίηση του άρθρου 1729 προστίθενται ρητά στους ανίκανους μάρτυρες «όποιοι δεν γνωρίζουν την ελληνική γλώσσα».

Durch die Änderung des Artikels 1729 werden den unfähigen Zeugen ausdrücklich diejenigen hinzugefügt, „die der griechischen Sprache nicht mächtig sind".

Στο άρθρο 1731 περί δήλωσης βουλήσεως διαθέτη περιλαμβάνεται για τους διαθέτες με σοβαρή αναπηρία λόγου —οι οποίοι μέχρι τώρα μπορούσαν να συντάσσουν μόνο μυστική διαθήκη— και δυνατότητα να χρησιμοποιούν «μηχανικά ή ηλεκτρονικά μέσα που επιτρέπουν τη φωνητική απόδοση» ή να προσλαμβάνουν διερμηνέα.

In Artikel 1731 über die Erklärung des Erblasserwillens wird für Erblasser mit schwerer Sprachbehinderung — die bislang nur ein mystisches Testament errichten konnten — auch die Möglichkeit aufgenommen, „mechanische oder elektronische Mittel zu verwenden, die eine stimmliche Wiedergabe ermöglichen", oder einen Dolmetscher hinzuzuziehen.

S. 371

Επί των προτεινόμενων άρθρων 1750–1752 ενοποιείται και απλοποιείται ο θεσμός της «έκτακτης διαθήκης» (για τις οποίες στο ισχύον δίκαιο υφίσταται ξεχωριστή κατά περίπτωση πρόβλεψη), για τη σύνταξη των οποίων απαιτείται παρουσία τριών μαρτύρων όταν ο διαθέτης «διατρέχει άμεσο κίνδυνο θανάτου» λόγω έκτακτων περιστάσεων, με καταγραφή από έναν μάρτυρα.

Mit den vorgeschlagenen Artikeln 1750–1752 wird das Institut des „außerordentlichen Testaments" vereinheitlicht und vereinfacht (wofür im geltenden Recht jeweils gesonderte Einzelregelungen bestehen); für dessen Errichtung ist die Anwesenheit von drei Zeugen erforderlich, wenn der Erblasser wegen außerordentlicher Umstände „in unmittelbarer Todesgefahr schwebt", wobei die Aufzeichnung durch einen Zeugen erfolgt.

§ΙΙΙ. Δημοσίευση διαθηκών και κήρυξη ως κυρίαςIII. Veröffentlichung von Testamenten und Rechtskräftigerklärung

Με τα προτεινόμενα άρθρα 1759–1765 προβλέπεται αναδιάρθρωση της δημοσίευσης με κεντρικό ρόλο αυτόν του συμβολαιογράφου. Ήδη το σύστημα είχε μεταρρυθμιστεί με τον ν. 5221/2025, εισάγοντας το «Μητρώο Διαθηκών».

Mit den vorgeschlagenen Artikeln 1759–1765 wird eine Neuordnung der Veröffentlichung vorgesehen, in der dem Notar die zentrale Rolle zukommt. Das System war bereits durch das Gesetz 5221/2025 reformiert worden, das das „Testamentsregister" eingeführt hat.

Με τα προτεινόμενα άρθρα 1762–1763 που αφορούν στην κήρυξη διαθήκης ως κυρίας προβλέπεται το πρώτον ότι η ιδιόγραφη διαθήκη που κατατέθηκε για φύλαξη από τον διαθέτη παράγει έννομα αποτελέσματα χωρίς την κήρυξή της ως κυρίας. Αντίθετα, ιδιόγραφη διαθήκη που τιμά αποκλειστικά πρόσωπα εκτός πρώτης τάξης/συζύγου ή που δημοσιεύεται μετά δύο έτη από τον θάνατο απαιτεί κήρυξη ως κυρίας για να παράγει έννομα αποτελέσματα.

Mit den vorgeschlagenen Artikeln 1762–1763 zur Rechtskräftigerklärung des Testaments wird erstmals vorgesehen, dass ein eigenhändiges Testament, das vom Erblasser zur Verwahrung hinterlegt wurde, Rechtswirkungen ohne seine Rechtskräftigerklärung entfaltet. Dagegen bedarf ein eigenhändiges Testament, das ausschließlich Personen außerhalb der ersten Ordnung bzw. den Ehegatten bedenkt oder das mehr als zwei Jahre nach dem Tod veröffentlicht wird, der Rechtskräftigerklärung, um Rechtswirkungen zu entfalten.

§ΙV. Εξ αδιαθέτου διαδοχήIV. Gesetzliche Erbfolge

Με το προτεινόμενο άρθρο 1808 που αφορά στην πρώτη τάξη διαδοχής, προβλέπεται ότι η διαδοχή κατά ρίζες επεκτείνεται και σε κατιόντες που «εξέπεσαν πριν ή μετά την επαγωγή», όχι μόνο σε αυτούς που δεν ζούσαν κατά την επαγωγή.

Der vorgeschlagene Artikel 1808 zur ersten Erbordnung sieht vor, dass die Erbfolge nach Stämmen auch auf Abkömmlinge erstreckt wird, die „vor oder nach dem Erbfall weggefallen sind", und nicht nur auf diejenigen, die zur Zeit des Erbfalls nicht lebten.

Με το προτεινόμενο άρθρο 1809 που αφορά στη δεύτερη τάξη διαδοχής ορίζεται ρητά ότι η μερίδα γονέα που εξέπεσε προσαυξάνει κατ᾽ ισομοιρία τη μερίδα των αδελφών ή των τέκνων/εγγονών αδελφών, και μόνο αν δεν υπάρχουν τέτοιοι, τη μερίδα του επιζώντος συζύγου.

Der vorgeschlagene Artikel 1809 zur zweiten Erbordnung bestimmt ausdrücklich, dass der Erbteil eines weggefallenen Elternteils zu gleichen Teilen den Erbteil der Geschwister oder der Kinder/Enkel von Geschwistern erhöht, und nur wenn solche nicht vorhanden sind, den Erbteil des überlebenden Ehegatten.

S. 372

Με το προτεινόμενο άρθρο 1810 που αφορά στον επιζώντα σύζυγο προβλέπεται διαφοροποίηση της μερίδας του ανάλογα με τον αριθμό των υφιστάμενων τέκνων. Συγκεκριμένα ορίζεται στο 1/3 αν υπάρχει ένα τέκνο, στο 1/4 αν υπάρχουν δύο ή περισσότερα, ενώ εισάγεται δικαίωμα επιλογής επικαρπίας, αντί κυριότητας, σε αντικείμενα της κληρονομίας.

Der vorgeschlagene Artikel 1810 zum überlebenden Ehegatten sieht eine Differenzierung seines Erbteils nach der Zahl der vorhandenen Kinder vor. Konkret wird er auf 1/3 festgesetzt, wenn ein Kind vorhanden ist, und auf 1/4, wenn zwei oder mehr vorhanden sind; ferner wird ein Wahlrecht auf Nießbrauch statt Eigentum an Nachlassgegenständen eingeführt.

Με τα προτεινόμενα άρθρα 1811, 1813 και 1817 που αφορούν στην τρίτη, τέταρτη και πέμπτη τάξη διαδοχής προβλέπεται αναδιάρθρωση της εξ αδιαθέτου διαδοχής με εξάλειψη της τάξης των προπαππούδων/προγιαγιάδων και προσθήκη του συντρόφου με ελεύθερη ένωση.

Die vorgeschlagenen Artikel 1811, 1813 und 1817 zur dritten, vierten und fünften Erbordnung sehen eine Umgestaltung der gesetzlichen Erbfolge vor, mit Wegfall der Ordnung der Urgroßeltern und Hinzufügung des Partners einer freien Lebensgemeinschaft.

Με τη νέα προτεινόμενη διάταξη του άρθρου 1817 εισάγεται για πρώτη φορά πρόβλεψη για τον σύντροφο που συζούσε μόνιμα σε ελεύθερη ένωση. Ειδικότερα, προβλέπεται ότι ο σύντροφος που συζούσε μόνιμα σε ελεύθερη ένωση τουλάχιστον τρία χρόνια με τον κληρονομούμενο (ή χωρίς χρονικό περιορισμό αν υπάρχουν κοινά τέκνα) αποκτά: (α) το εξαίρετο (οικιακά αντικείμενα), (β) αποκλειστική χρήση κατοικίας για ένα χρόνο, και (γ) εφόσον δεν υπάρχουν άλλοι κληρονόμοι, ολόκληρη την κληρονομία με δικαστική βεβαίωση.

Mit der neu vorgeschlagenen Vorschrift des Artikels 1817 wird erstmals eine Regelung für den Partner eingeführt, der in dauerhafter freier Lebensgemeinschaft lebte. Im Einzelnen ist vorgesehen, dass der Partner, der mindestens drei Jahre lang in dauerhafter freier Lebensgemeinschaft mit dem Erblasser lebte (oder ohne zeitliche Beschränkung, wenn gemeinsame Kinder vorhanden sind), erhält: (a) den Voraus (Hausratsgegenstände), (b) die ausschließliche Nutzung der Wohnung für ein Jahr und (c) sofern keine anderen Erben vorhanden sind, den gesamten Nachlass aufgrund gerichtlicher Feststellung.

Με τη νέα προτεινόμενη διάταξη του άρθρου 1819 εισάγεται για πρώτη φορά πρόβλεψη για νόμιμη κληροδοσία φροντιστή. Ειδικότερα, ορίζεται ότι πρόσωπο που ανέλαβε τη φροντίδα του κληρονομουμένου ουσιωδώς και χωρίς αντάλλαγμα, για τουλάχιστον έξι μήνες κατά τα τελευταία τρία χρόνια, αποκτά εκ του νόμου κληροδοσία, την οποία, όμως, ο κληρονομούμενος μπορεί να την αποκλείσει με διαθήκη. Το ποσό της καθορίζεται από το δικαστήριο βάσει του είδους και της έκτασης της φροντίδας.

Mit der neu vorgeschlagenen Vorschrift des Artikels 1819 wird erstmals ein gesetzliches Vermächtnis zugunsten der Betreuungsperson eingeführt. Im Einzelnen wird bestimmt, dass eine Person, die die Betreuung des Erblassers wesentlich und unentgeltlich für mindestens sechs Monate innerhalb der letzten drei Jahre übernommen hat, kraft Gesetzes ein Vermächtnis erwirbt, das der Erblasser jedoch durch Testament ausschließen kann. Die Höhe wird vom Gericht nach Art und Umfang der Betreuung bestimmt.

§V. Νόμιμη μοίραV. Pflichtteil

Με το προτεινόμενο άρθρο 1820 η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται σε ενοχική αξίωση κατά του κληρονόμου, με τον μεριδούχο να μην έχει πλέον κατ᾽ ανάγκη την ιδιότητα του κληρονόμου. Το ποσοστό παραμένει 1/2 της εξ αδιαθέτου μερίδας, αλλά η αξίωση «είναι κληρονομητή και μεταβιβαστή». Εισάγεται δε παραγραφή της σχετικής αξίωσης (2 έτη από τη λήξη του έτους κατά το οποίο ο μεριδούχος πληροφορήθηκε την ύπαρξή της και πάντως με την πάροδο 20 ετών από τον θάνατο του κληρονομουμένου).

Mit dem vorgeschlagenen Artikel 1820 wird der Pflichtteil in einen schuldrechtlichen Anspruch gegen den Erben umgewandelt, wobei der Pflichtteilsberechtigte nicht mehr notwendig die Stellung eines Erben hat. Die Quote bleibt 1/2 des gesetzlichen Erbteils, doch ist der Anspruch „vererblich und übertragbar". Ferner wird eine Verjährung des Anspruchs eingeführt (2 Jahre ab Ablauf des Jahres, in dem der Pflichtteilsberechtigte von dessen Bestehen Kenntnis erlangt hat, jedenfalls aber mit Ablauf von 20 Jahren seit dem Tod des Erblassers).

S. 373

Με το προτεινόμενο άρθρο 1825 που αφορά στους περιορισμούς της νόμιμης μοίρας προβλέπεται ότι ο μεριδούχος που είναι και κληρονόμος και υφίσταται περιορισμό (καταπίστευμα, εκτελεστής, τρόπος) μπορεί να αποποιηθεί την κληρονομία και να ασκήσει τη χρηματική αξίωση νόμιμης μοίρας.

Der vorgeschlagene Artikel 1825 über die Beschränkungen des Pflichtteils sieht vor, dass der Pflichtteilsberechtigte, der zugleich Erbe ist und einer Beschränkung unterliegt (Nacherbschaft, Testamentsvollstrecker, Auflage), die Erbschaft ausschlagen und den Geldanspruch auf den Pflichtteil geltend machen kann.

Με το προτεινόμενο άρθρο 1827 που αφορά στον προσδιορισμό της κληρονομίας προβλέπεται προσμέτρηση δωρεών των τελευταίων 5 ετών (αντί 10 σύμφωνα με το ισχύον δίκαιο), ενώ προστίθεται ρητά και η δωρεά αιτία θανάτου στον υπολογισμό.

Der vorgeschlagene Artikel 1827 über die Bestimmung des Nachlasses sieht die Hinzurechnung der Schenkungen der letzten 5 Jahre vor (statt 10 nach geltendem Recht); ferner wird ausdrücklich auch die Schenkung von Todes wegen in die Berechnung einbezogen.

Με το προτεινόμενο άρθρο 1830 προβλέπεται δυνατότητα άσκησης αγωγής κατά του δωρεοδόχου, όχι πλέον για «ανατροπή» της δωρεάς (μέμψη άστοργης δωρεάς εντός δύο ετών από τον θάνατο), αλλά αγωγή για «καταβολή ποσού που λείπει» (ή αυτούσια απόδοση) για την ικανοποίηση της νόμιμης μοίρας του, με παραγραφή τριών ετών από τον θάνατο. Δίνεται δε δυνατότητα στον δωρεοδόχο να επιλέξει μεταξύ καταβολής χρηματικού ποσού και αυτούσιας απόδοσης.

Der vorgeschlagene Artikel 1830 sieht die Möglichkeit einer Klage gegen den Beschenkten vor — nicht mehr auf „Umstoßung" der Schenkung (Anfechtung der lieblosen Schenkung binnen zwei Jahren ab dem Tod), sondern auf „Zahlung des fehlenden Betrages" (oder Herausgabe in Natur) zur Befriedigung des Pflichtteils, mit einer Verjährung von drei Jahren ab dem Tod. Dem Beschenkten wird dabei die Wahl zwischen Geldzahlung und Herausgabe in Natur eingeräumt.

Με τα προτεινόμενα άρθρα 1832 επ. που αφορούν στη στέρηση νόμιμης μοίρας προβλέπονται πλέον τρεις ενιαίοι λόγοι για όλους τους μεριδούχους (αντί ανά κατηγορία): (α) επιβουλή ζωής διαθέτη ή μέλους της οικογένειάς του, (β) κακούργημα ή σοβαρό πλημμέλημα (με αναφορά στην ενδοοικογενειακή βία) και (γ) αχαριστία με βαρύ παράπτωμα (ιδίως κακόβουλη παράλειψη διατροφής), ενώ καταργείται εντελώς ο λόγος «βίου άτιμου ή ανήθικου».

Die vorgeschlagenen Artikel 1832 ff. über die Pflichtteilsentziehung sehen nunmehr drei einheitliche Gründe für alle Pflichtteilsberechtigten vor (statt nach Kategorien getrennt): (a) Nachstellung nach dem Leben des Erblassers oder eines Mitglieds seiner Familie, (b) Verbrechen oder schweres Vergehen (mit Verweis auf häusliche Gewalt) und (c) Undankbarkeit durch schweres Verschulden (insbesondere böswillige Verletzung der Unterhaltspflicht); der Grund des „ehrlosen oder unsittlichen Lebenswandels" entfällt vollständig.

§VI. Κληρονομική σύμβαση και εκ των προτέρων παραίτησηVI. Erbvertrag und vorweggenommener Verzicht

Με το νέο προτεινόμενο Κεφάλαιο Δ΄ εισάγεται για πρώτη φορά ο θεσμός της κληρονομικής σύμβασης αιτία θανάτου (άρθρα 1798–1807). Στα άρθρα αυτά προβλέπεται ότι ο κληρονομούμενος μπορεί με σύμβαση (αυτοπροσώπως ενώπιον συμβολαιογράφου) να εγκαταστήσει κληρονόμο, να συστήσει καταπίστευμα, κληροδοσία ή τρόπο. Η σύμβαση δεν ανακαλείται μονομερώς (πλην λόγω παραπτώματος του τιμώμενου).

Mit dem neu vorgeschlagenen Kapitel D wird erstmals das Institut des Erbvertrags von Todes wegen eingeführt (Artikel 1798–1807). Diese Artikel sehen vor, dass der Erblasser durch Vertrag (persönlich vor einem Notar) einen Erben einsetzen, eine Nacherbschaft, ein Vermächtnis oder eine Auflage anordnen kann. Der Vertrag ist einseitig unwiderruflich (außer wegen eines Verschuldens des Bedachten).

S. 374

Η ελευθερία διάθεσης εν ζωή διατηρείται, αλλά δωρεές από χαριστική αιτία προς βλάβη του τιμώμενου είναι δυνατόν να προσβληθούν με αγωγή διάρρηξης, ενώ προβλέπεται και δικαίωμα υπαναχώρησης σε συμβάσεις έναντι αντιπαροχής.

Die Verfügungsfreiheit unter Lebenden bleibt erhalten, doch können unentgeltliche Zuwendungen zum Nachteil des Bedachten mit einer Umstoßungsklage angefochten werden; ferner ist ein Rücktrittsrecht bei Verträgen gegen Gegenleistung vorgesehen.

Με το νέο προτεινόμενο Κεφάλαιο Ζ΄ εισάγεται για πρώτη φορά ο θεσμός της σύμβασης παραίτησης (άρθρα 1838–1843). Στα άρθρα αυτά προβλέπεται ότι με σύμβαση ενώπιον συμβολαιογράφου, ο ένας συμβαλλόμενος παραιτείται εκ των προτέρων από μελλοντικά δικαιώματα στην κληρονομία του άλλου (εξ αδιαθέτου ή εκ διαθήκης ή νόμιμης μοίρας), ολικά ή μερικά, με ή χωρίς αντάλλαγμα. Σε περίπτωση αμφιβολίας, τα αποτελέσματα εκτείνονται και στους κατιόντες του παραιτηθέντος.

Mit dem neu vorgeschlagenen Kapitel G wird erstmals das Institut des Verzichtsvertrags eingeführt (Artikel 1838–1843). Diese Artikel sehen vor, dass durch Vertrag vor einem Notar eine Vertragspartei im Voraus auf künftige Rechte am Nachlass der anderen verzichtet (gesetzliche oder testamentarische Erbrechte oder Pflichtteil), ganz oder teilweise, mit oder ohne Gegenleistung. Im Zweifel erstrecken sich die Wirkungen auch auf die Abkömmlinge des Verzichtenden.

§VII. Ευθύνη κληρονόμουVII. Erbenhaftung

Με το προτεινόμενο άρθρο 1892 προβλέπεται αντιστροφή του συστήματος ευθύνης κληρονόμου και ειδικότερα ορίζεται ότι ο κληρονόμος ευθύνεται μόνο με την κληρονομία, εκτός αν δηλώσει ρητά ότι θα τη διαχειρίζεται ελεύθερα (θετική δήλωση) ή συντρέχει κάποια από τις περιπτώσεις του άρθρου 1895 (παράβαση απαγόρευσης εκποίησης κ.λπ.).

Der vorgeschlagene Artikel 1892 sieht eine Umkehrung des Systems der Erbenhaftung vor; im Einzelnen wird bestimmt, dass der Erbe nur mit dem Nachlass haftet, es sei denn, er erklärt ausdrücklich, dass er ihn frei verwalten wird (positive Erklärung), oder es liegt einer der Fälle des Artikels 1895 vor (Verstoß gegen das Veräußerungsverbot usw.).

Με τα προτεινόμενα άρθρα 1893 επ. που αφορούν στη δικαστική εκκαθάριση προβλέπεται ότι τη σχετική αίτηση μπορεί να υποβάλει (όχι μόνο δανειστής, αλλά) «οποιοσδήποτε έχει έννομο συμφέρον». Εκκαθαριστής ορίζεται πλέον υποχρεωτικά δικηγόρος από ειδικό κατάλογο, ενώ περιλαμβάνεται και λεπτομερής ρύθμιση ολόκληρης της διαδικασίας (αναγγελία δανειστών, απογραφή, πίνακας κατάταξης, ανακοπή).

Die vorgeschlagenen Artikel 1893 ff. über die gerichtliche Nachlassabwicklung sehen vor, dass den entsprechenden Antrag (nicht nur ein Gläubiger, sondern) „jeder, der ein rechtliches Interesse hat", stellen kann. Als Abwickler wird nunmehr zwingend ein Rechtsanwalt aus einer besonderen Liste bestellt; ferner ist das gesamte Verfahren detailliert geregelt (Gläubigeraufruf, Inventar, Verteilungsplan, Widerspruch).

Με το προτεινόμενο άρθρο 1895 θεσπίζεται για πρώτη φορά απαγόρευση εκποίησης κληρονομιαίων αντικειμένων. Ειδικότερα, πριν από την απόφαση εκκαθάρισης, ο κληρονόμος δεν μπορεί να διαθέτει κληρονομιαία αντικείμενα χωρίς άδεια δικαστηρίου (εκτός αν ζητά εκποίηση για ικανοποίηση δανειστών ή συντήρηση της κληρονομίας). Παραβίαση της σχετικής πρόβλεψης οδηγεί σε ατομική ευθύνη και σχετική ακυρότητα της διάθεσης έναντι δανειστών.

Mit dem vorgeschlagenen Artikel 1895 wird erstmals ein Verbot der Veräußerung von Nachlassgegenständen eingeführt. Im Einzelnen darf der Erbe vor der Abwicklungsentscheidung Nachlassgegenstände nicht ohne gerichtliche Erlaubnis veräußern (es sei denn, die Veräußerung dient der Befriedigung der Gläubiger oder der Erhaltung des Nachlasses). Ein Verstoß gegen diese Vorschrift führt zur persönlichen Haftung und zur relativen Unwirksamkeit der Verfügung gegenüber den Gläubigern.

S. 375

§VIII. Κληρονομική ανικανότητα και αναξιότηταVIII. Erbunfähigkeit und Erbunwürdigkeit

Με τα προτεινόμενα άρθρα 1857–1861 προβλέπεται διάκριση σε δύο θεσμούς: α) την αυτοδίκαιη κληρονομική ανικανότητα (άρθρο 1857) για αμετάκλητη καταδίκη για θανάτωση/απόπειρα/άλλο κακούργημα κατά της ζωής, υγείας ή γενετήσιας ελευθερίας και β) τη δικαστικά κηρυσσόμενη αναξιότητα (άρθρο 1858) για ευρύτερο αριθμό ορισθέντων παραπτωμάτων. Εισάγεται για την άσκηση αγωγής κήρυξης αναξιότητας αποσβεστική προθεσμία 2 ετών από τη γνώση του λόγου αναξιότητας και 10 ετών από την επαγωγή προς τον ανάξιο.

Die vorgeschlagenen Artikel 1857–1861 sehen eine Unterscheidung zweier Institute vor: a) die kraft Gesetzes eintretende Erbunfähigkeit (Artikel 1857) bei rechtskräftiger Verurteilung wegen Tötung/Tötungsversuchs/eines sonstigen Verbrechens gegen Leben, Gesundheit oder sexuelle Selbstbestimmung und b) die gerichtlich auszusprechende Erbunwürdigkeit (Artikel 1858) für eine größere Zahl bestimmter Verfehlungen. Für die Erhebung der Klage auf Erklärung der Erbunwürdigkeit wird eine Ausschlussfrist von 2 Jahren ab Kenntnis des Unwürdigkeitsgrundes und von 10 Jahren ab dem Anfall an den Unwürdigen eingeführt.

§IX. Κληρονομικό καταπίστευμαIX. Nacherbfolge (Fideikommiss)

Με το προτεινόμενο άρθρο 1916 παρ. 3 εισάγεται για πρώτη φορά προθεσμία, και δη 30ετής αποσβεστική προθεσμία, για την επαγωγή στον καταπιστευματοδόχο από τον θάνατο του διαθέτη.

Mit dem vorgeschlagenen Artikel 1916 Abs. 3 wird erstmals eine Frist eingeführt, und zwar eine Ausschlussfrist von 30 Jahren ab dem Tod des Erblassers für den Anfall an den Nacherben.

§Χ. ΚληρονομητήριοX. Erbschein

Με τα προτεινόμενα άρθρα 1923 επ. στο κληρονομητήριο (άρθρο 1928) ορίζεται ότι θα αναγράφονται όχι μόνο κληρονόμοι και μερίδες, αλλά επίσης νόμιμοι μεριδούχοι, κληροδοσίες, τρόποι και ο εκτελεστής διαθήκης. Εισάγεται η δυνατότητα πολλαπλού κληρονομητηρίου για διαδοχικές κληρονομικές διαδοχές, ενώ για απλές περιπτώσεις (κατατεθείσα ιδιόγραφη διαθήκη ή κοινό κληρονομητήριο) αρκεί η δημοσίευση χωρίς κήρυξη ως κυρίας.

Nach den vorgeschlagenen Artikeln 1923 ff. wird für den Erbschein (Artikel 1928) bestimmt, dass darin nicht nur Erben und Erbteile, sondern auch Pflichtteilsberechtigte, Vermächtnisse, Auflagen und der Testamentsvollstrecker anzugeben sind. Eingeführt wird die Möglichkeit eines mehrfachen Erbscheins für aufeinanderfolgende Erbfolgen; für einfache Fälle (hinterlegtes eigenhändiges Testament oder gemeinsamer Erbschein) genügt die Veröffentlichung ohne Rechtskräftigerklärung.

§XI. Εκτελεστής διαθήκηςXI. Testamentsvollstrecker

Με τα προτεινόμενα άρθρα 1984 επ. εισάγεται για την παύση του λειτουργήματος του εκτελεστή διαθήκης ρητή αποσβεστική προθεσμία 30 ετών από τον θάνατο του διαθέτη (νέο άρθρο 1997). Προβλέπεται νέα προστασία για ανήλικους/συμπαραστατούμενους κληρονόμους, καθώς ο εκτελεστής υπόκειται στις δεσμεύσεις επιτροπείας/συμπαράστασης, εκτός ρητής αντίθετης βούλησης διαθέτη (νέο άρθρο 1989), ενώ αυξάνεται το χρηματικό όριο που απαιτεί δικαστική άδεια για εκποίηση ακινήτων της κληρονομίας ή δημοσίων χρεογράφων ή μετοχών ή ομολογιών ανώνυμων εταιρειών ή για συνομολόγηση δανείου ή για συμβιβασμό ή δαπάνη.

Mit den vorgeschlagenen Artikeln 1984 ff. wird für das Erlöschen des Amtes des Testamentsvollstreckers eine ausdrückliche Ausschlussfrist von 30 Jahren ab dem Tod des Erblassers eingeführt (neuer Artikel 1997). Vorgesehen ist ein neuer Schutz für minderjährige/unter Betreuung stehende Erben, da der Vollstrecker den Bindungen der Vormundschaft/Betreuung unterliegt, sofern der Erblasser nicht ausdrücklich Abweichendes bestimmt hat (neuer Artikel 1989); ferner wird die Wertgrenze angehoben, ab der für die Veräußerung von Nachlassgrundstücken, öffentlichen Wertpapieren, Aktien oder Schuldverschreibungen von Aktiengesellschaften, für die Aufnahme eines Darlehens, für einen Vergleich oder für Aufwendungen eine gerichtliche Erlaubnis erforderlich ist.

S. 376

Στο Κεφάλαιο Γ΄ με τίτλο «ΤΕΛΙΚΕΣ – ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ – ΚΑΤΑΡΓΟΥΜΕΝΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ» (άρθρα 4 έως 7) ορίζεται ο χρόνος εφαρμογής των διατάξεων για τον εκτελεστή διαθήκης και ειδικότερα: αν ο θάνατος του κληρονομουμένου επήλθε πριν από τη 16η Σεπτεμβρίου 2026, οι εκτελεστές διαθήκης εξακολουθούν να ασκούν το λειτούργημά τους κατά το έως τώρα δίκαιο. Αν, όμως, πριν από την ανωτέρω ημερομηνία τους είχε ανατεθεί η διαχείριση της κληρονομίας, εφαρμόζεται από τη 16η Σεπτεμβρίου 2026 το άρθρο 1989 του Αστικού Κώδικα (π.δ. 456/1984, Α΄ 164), ακόμα και αν ο θάνατος του κληρονομουμένου επήλθε πριν από την ημερομηνία αυτή. Περαιτέρω, καθορίζονται οι περιπτώσεις διατήρησης εφαρμογής προϊσχύοντος δικαίου σε διαθήκες και νέμηση ανιόντος, περιλαμβάνεται εξουσιοδοτική διάταξη για τον καθορισμό των όρων εγγραφής δικηγόρων στον ειδικό κατάλογο, την επιλογή και την αποζημίωσή τους στο πλαίσιο αυτό, ενώ απαριθμούνται αναλυτικά οι καταργούμενες διατάξεις.

In Kapitel C mit dem Titel „SCHLUSS-, ÜBERGANGS- UND AUFGEHOBENE VORSCHRIFTEN" (Artikel 4 bis 7) wird der zeitliche Anwendungsbereich der Vorschriften über den Testamentsvollstrecker bestimmt, im Einzelnen: Ist der Tod des Erblassers vor dem 16. September 2026 eingetreten, üben die Testamentsvollstrecker ihr Amt weiterhin nach bisherigem Recht aus. War ihnen jedoch vor dem genannten Zeitpunkt die Verwaltung des Nachlasses übertragen worden, gilt ab dem 16. September 2026 Artikel 1989 des Zivilgesetzbuches (Pr.D. 456/1984, A' 164), auch wenn der Tod des Erblassers vor diesem Zeitpunkt eingetreten ist. Ferner werden die Fälle bestimmt, in denen bisheriges Recht auf Testamente und die Vermögensübergabe unter Aszendenten weiter anzuwenden ist; enthalten ist eine Ermächtigungsvorschrift zur Festlegung der Voraussetzungen für die Eintragung von Rechtsanwälten in die besondere Liste, ihrer Auswahl und ihrer Vergütung in diesem Rahmen; schließlich werden die aufgehobenen Vorschriften im Einzelnen aufgeführt.

Το δεύτερο μέρος (Μέρος Β΄) με τίτλο «ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΛΟΙΠΩΝ ΔΙΑΤΑΞΕΩΝ ΑΣΤΙΚΟΥ ΚΩΔΙΚΑ – ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟΥ ΝΟΜΟΥ ΤΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΚΩΔΙΚΑ – ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΚΩΔΙΚΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΔΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΙΔΙΚΩΝ ΝΟΜΟΘΕΤΗΜΑΤΩΝ» αποτελείται από τέσσερα (4) Κεφάλαια.

Der zweite Teil (Teil B) mit dem Titel „ÄNDERUNGEN WEITERER VORSCHRIFTEN DES ZIVILGESETZBUCHES – ÄNDERUNG DES EINFÜHRUNGSGESETZES ZUM ZIVILGESETZBUCH – ÄNDERUNG DER ZIVILPROZESSORDNUNG UND BESONDERER GESETZE" besteht aus vier (4) Kapiteln.

Το Κεφάλαιο Α΄ που αφορά σε ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΑΣΤΙΚΟΥ ΚΩΔΙΚΑ (άρθρα 8 έως 16) παρεμβαίνει στα άρθρα ΑΚ 57, 368, 612, 612Α, 1262, 1521, 1522, 1616 σχετικά με τη διεύρυνση της προστασίας της προσωπικότητας μετά θάνατον μέσω αναγνώρισης δικαιώματος σε κληρονόμους από κάθε διάταξη τελευταίας βούλησης, την ακυρότητα σύμβασης για την κληρονομία ζώντος τρίτου, τη διεύρυνση της προστασίας της οικογενειακής στέγης σε περίπτωση θανάτου του μισθωτή, [S.377] την επέκταση της προστασίας της οικογενειακής στέγης στον σύντροφο με σύμφωνο συμβίωσης, την επέκταση του τίτλου από τον νόμο υπέρ των νόμιμων μεριδούχων για την απόκτηση υποθήκης προς περαιτέρω διασφάλισή τους λόγω της μετατροπής της αξίωσής τους σε ενοχική, την αποσαφήνιση της βούλησης του κληρονομουμένου ως προς τη διοίκηση περιουσίας ανηλίκου, τη διοίκηση περιουσίας ανηλίκου από διάταξη τελευταίας βούλησης ή δωρεά, την ευθύνη των γονέων και την προστασία ανηλίκου σε περίπτωση επαγωγής κληρονομίας.

Kapitel A, das ÄNDERUNGEN DES ZIVILGESETZBUCHES betrifft (Artikel 8 bis 16), greift in die Artikel 57, 368, 612, 612A, 1262, 1521, 1522, 1616 ZGB ein: hinsichtlich der Erweiterung des postmortalen Persönlichkeitsschutzes durch Anerkennung eines Rechts für Erben aus jeder Verfügung von Todes wegen, der Nichtigkeit eines Vertrags über den Nachlass eines lebenden Dritten, der Erweiterung des Schutzes der Familienwohnung im Falle des Todes des Mieters, [S.377] der Ausdehnung des Schutzes der Familienwohnung auf den Partner einer eingetragenen Lebenspartnerschaft, der Ausdehnung des gesetzlichen Titels zugunsten der Pflichtteilsberechtigten zum Erwerb einer Hypothek zu deren weiterer Absicherung wegen der Umwandlung ihres Anspruchs in einen schuldrechtlichen, der Klarstellung des Erblasserwillens hinsichtlich der Verwaltung des Vermögens eines Minderjährigen, der Verwaltung des Vermögens eines Minderjährigen aus einer Verfügung von Todes wegen oder einer Schenkung sowie der Haftung der Eltern und des Schutzes des Minderjährigen im Falle eines Erbanfalls.

Το Κεφάλαιο Β΄ αφορά σε ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟΥ ΝΟΜΟΥ ΤΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΚΩΔΙΚΑ (άρθρο 17) και πιο συγκεκριμένα στην αντικατάσταση του άρθρου 118 του Εισαγωγικού Νόμου του Αστικού Κώδικα σχετικά με τον περιορισμό της ευθύνης του Δημοσίου για υποχρεώσεις κληρονομίας, κατ᾽ αντιστοιχία των διατάξεων περί αντιστροφής του συστήματος ευθύνης του κληρονόμου.

Kapitel B betrifft ÄNDERUNGEN DES EINFÜHRUNGSGESETZES ZUM ZIVILGESETZBUCH (Artikel 17), genauer die Ersetzung des Artikels 118 des Einführungsgesetzes zum Zivilgesetzbuch hinsichtlich der Beschränkung der Haftung des Staates für Nachlassverbindlichkeiten, entsprechend den Vorschriften über die Umkehrung des Systems der Erbenhaftung.

Το Κεφάλαιο Γ΄ που αφορά σε ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΚΩΔΙΚΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΔΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (άρθρα 18 έως 24) παρεμβαίνει στα άρθρα ΚΠολΔ 483, 808Α και Β, 812Α, 814, 817 και 975 σχετικά με τη διεύρυνση της επιδίκασης επιχείρησης και τη θέσπιση ρύθμισης αναβολής καταβολής στο πλαίσιο δικαστικής διανομής, την αρμοδιότητα για την κήρυξη ιδιόγραφης διαθήκης ως κυρίας, τη διαδικασία δημοσίευσης κληρονομικής σύμβασης αιτία θανάτου, τη διαδικασία βεβαίωσης κληρονομικού δικαιώματος συντρόφου σε ελεύθερη ένωση, την αρμοδιότητα και διαδικασία δικαστικής εκκαθάρισης κληρονομίας, την αναμόρφωση της διαδικασίας ανακοπής κατά την εκκαθάριση κληρονομίας και την αναδιάρθρωση γενικών προνομίων και καθιέρωση προνομίου υπέρ της νόμιμης μοίρας αντίστοιχα.

Kapitel C, das ÄNDERUNGEN DER ZIVILPROZESSORDNUNG betrifft (Artikel 18 bis 24), greift in die Artikel 483, 808A und B, 812A, 814, 817 und 975 ZPO ein: hinsichtlich der Erweiterung der Zuweisung eines Unternehmens und der Einführung einer Regelung über den Zahlungsaufschub im Rahmen der gerichtlichen Auseinandersetzung, der Zuständigkeit für die Rechtskräftigerklärung eines eigenhändigen Testaments, des Verfahrens der Veröffentlichung eines Erbvertrags von Todes wegen, des Verfahrens der Feststellung des Erbrechts des Partners einer freien Lebensgemeinschaft, der Zuständigkeit und des Verfahrens der gerichtlichen Nachlassabwicklung, der Neugestaltung des Widerspruchsverfahrens bei der Nachlassabwicklung sowie der Umstrukturierung der allgemeinen Vorrechte und der Einführung eines Vorrechts zugunsten des Pflichtteils.

Το Κεφάλαιο Δ΄ που αφορά σε ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΣΕ ΕΙΔΙΚΑ ΝΟΜΟΘΕΤΗΜΑΤΑ (άρθρο 25) τροποποιεί συγκεκριμένα την παρ. 3 του άρθρου 3 του Κώδικα κοινωφελών περιουσιών και σχολαζουσών κληρονομιών σχετικά με την ευθύνη του Δημοσίου για υποχρεώσεις κληρονομίας.

Kapitel D, das ÄNDERUNGEN BESONDERER GESETZE betrifft (Artikel 25), ändert konkret Absatz 3 des Artikels 3 des Gesetzbuches über gemeinnützige Vermögen und ruhende Nachlässe hinsichtlich der Haftung des Staates für Nachlassverbindlichkeiten.

S. 378

Στο τρίτο μέρος (Μέρος Γ΄) με τίτλο «ΕΝΑΡΞΗ ΙΣΧΥΟΣ» (άρθρο 26) ορίζεται ότι η ισχύς του υπό επεξεργασία νομοσχεδίου αρχίζει από τις 16-9-2026, πλην των διατάξεων των άρθρων 1760 έως 1764 (δημοσίευση από προξενική αρχή, εμφάνιση για δημοσίευση ιδιόγραφης διαθήκης από διαμένοντα στο εξωτερικό, κήρυξη ιδιόγραφης διαθήκης ως κυρίας, παραγωγή εννόμων αποτελεσμάτων ιδιόγραφης διαθήκης, τεκμήριο γνησιότητας κυρίας διαθήκης) και 1923 έως 1933 (κληρονομητήριο) του Αστικού Κώδικα και του άρθρου 808Α (αρμοδιότητα για την κήρυξη ιδιόγραφης διαθήκης ως κυρίας) του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας (π.δ. 503/1985, Α΄ 182), για τις οποίες αρχίζει από τη δημοσίευση στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.

Im dritten Teil (Teil C) mit dem Titel „INKRAFTTRETEN" (Artikel 26) wird bestimmt, dass der zu prüfende Gesetzentwurf am 16.9.2026 in Kraft tritt, mit Ausnahme der Vorschriften der Artikel 1760 bis 1764 (Veröffentlichung durch die Konsularbehörde, Vorlage eines eigenhändigen Testaments zur Veröffentlichung durch einen im Ausland Ansässigen, Rechtskräftigerklärung des eigenhändigen Testaments, Eintritt der Rechtswirkungen des eigenhändigen Testaments, Echtheitsvermutung des für rechtskräftig erklärten Testaments) und 1923 bis 1933 (Erbschein) des Zivilgesetzbuches sowie des Artikels 808A (Zuständigkeit für die Rechtskräftigerklärung des eigenhändigen Testaments) der Zivilprozessordnung (Pr.D. 503/1985, A' 182), für die es mit der Veröffentlichung im Regierungsanzeiger in Kraft tritt.

Επισημαίνεται ότι το υπό διαβούλευση σχέδιο νόμου αναρτήθηκε στην πλατφόρμα της Ανοιχτής Διακυβέρνησης στις 21/03/2026, ώρα 20:10, με καταληκτική ημέρα και ώρα ολοκλήρωσης της διαδικασίας στις 20/04/2026, ώρα 09:00, δηλαδή συνολικά 29 ημέρες και 18 ώρες. Απεστάλη δε στην Ο.Κ.Ε. προς διατύπωση Γνώμης στις 24 Μαρτίου 2026 από το Τμήμα Β΄ της Γενικής Γραμματείας Νομικών και Κοινοβουλευτικών Θεμάτων της Προεδρίας της Κυβέρνησης.

Es wird darauf hingewiesen, dass der zur Konsultation gestellte Gesetzentwurf am 21.03.2026 um 20:10 Uhr auf der Plattform der Offenen Verwaltung eingestellt wurde, mit Ablauf des Verfahrens am 20.04.2026 um 09:00 Uhr, also insgesamt 29 Tage und 18 Stunden. Dem Ο.Κ.Ε. wurde er am 24. März 2026 von der Abteilung B des Generalsekretariats für Rechts- und Parlamentsangelegenheiten des Ministerpräsidentenamtes zur Stellungnahme zugeleitet.

Ο χρόνος για την αποδοτική επεξεργασία του νομοθετικού υλικού, σε ένα τόσο καίριο και σύνθετο πεδίο πολιτικής, δεν κρίνεται επαρκής για τον αναγνώστη, τους επιστημονικούς και τους κοινωνικούς φορείς. Όπως έχει επανειλημμένα υπογραμμίσει σε προηγούμενες Γνώμες της, η Ο.Κ.Ε. εκτιμά ότι ο επίσημος χρόνος της διαβούλευσης θα πρέπει να είναι ικανός, ώστε να μπορεί να εκπονηθεί μια πλήρης και συμπεριληπτική γνωμοδότηση, κατόπιν της προβλεπόμενης εκ του νόμου διαδικασίας και των απαραίτητων συνεδριάσεων των οργάνων της. Στις δε περιπτώσεις κατά τις οποίες εισάγεται αναθεωρημένη έκδοση προς ψήφιση στο Ελληνικό Κοινοβούλιο, θα πρέπει να προβλέπεται επιπλέον χρόνος μιας εβδομάδας για την αξιολόγηση των επικαιροποιημένων προτεινόμενων διατάξεων.

Die Zeit für eine wirksame Bearbeitung des Gesetzgebungsmaterials in einem so zentralen und komplexen Politikfeld wird für den Leser, die wissenschaftlichen und die gesellschaftlichen Träger nicht als ausreichend erachtet. Wie er in früheren Stellungnahmen wiederholt betont hat, ist der Ο.Κ.Ε. der Auffassung, dass die offizielle Konsultationsfrist ausreichend bemessen sein muss, damit nach dem gesetzlich vorgesehenen Verfahren und den erforderlichen Sitzungen seiner Organe eine vollständige und umfassende Stellungnahme erarbeitet werden kann. In den Fällen, in denen eine überarbeitete Fassung dem griechischen Parlament zur Abstimmung vorgelegt wird, sollte zusätzlich eine Frist von einer Woche für die Bewertung der aktualisierten Vorschriften vorgesehen werden.

Άλλωστε, σύμφωνα με τον ιδρυτικό νόμο της Ο.Κ.Ε. 2232/1994 (άρθρο 2 παρ. 2), ορίζεται ότι η Ο.Κ.Ε. διατυπώνει τη γνώμη της μέσα σε προθεσμία, η οποία δεν μπορεί να είναι μικρότερη των τριάντα (30) ημερών και μεγαλύτερη των σαράντα πέντε (45) ημερών από τη γνωστοποίηση σε αυτή του θέματος.

Im Übrigen bestimmt das Gründungsgesetz des Ο.Κ.Ε. 2232/1994 (Artikel 2 Abs. 2), dass der Ο.Κ.Ε. seine Stellungnahme innerhalb einer Frist abgibt, die nicht kürzer als dreißig (30) und nicht länger als fünfundvierzig (45) Tage ab der Mitteilung des Gegenstands an ihn sein darf.

S. 379

Μετά την πάροδο της προθεσμίας των σαράντα πέντε (45) ημερών, η έλλειψη σχετικής γνώμης δεν εμποδίζει τη λήψη σχετικής απόφασης. Στο επόμενο εδάφιο του ίδιου άρθρου αναφέρεται η δυνατότητα σύντμησης της εν λόγω προθεσμίας σε δεκαπέντε ημέρες, μόνο όμως σε εξαιρετικά επείγουσες περιπτώσεις.

Nach Ablauf der Frist von fünfundvierzig (45) Tagen steht das Fehlen einer Stellungnahme dem Erlass der Entscheidung nicht entgegen. Im folgenden Satz desselben Artikels ist die Möglichkeit der Verkürzung dieser Frist auf fünfzehn Tage vorgesehen, jedoch nur in außerordentlich dringenden Fällen.

Για το συγκεκριμένο σχέδιο νόμου δεν είναι δυνατόν να αξιολογηθεί αν εμπίπτει στην κατηγορία του εξαιρετικά κατεπείγοντος, καθώς αφενός τίποτα σχετικό δεν αναφέρεται ούτε στο περιεχόμενό του ούτε στη σχετική αλληλογραφία που το συνοδεύει, ενώ δεν μπορεί να διαγνωσθεί τέτοια επείγουσα περίπτωση με άλλον τρόπο.

Bei dem vorliegenden Gesetzentwurf lässt sich nicht beurteilen, ob er in die Kategorie der außerordentlichen Dringlichkeit fällt, da einerseits weder in seinem Inhalt noch in dem ihn begleitenden Schriftwechsel etwas Entsprechendes erwähnt wird und ein solcher Dringlichkeitsfall auch nicht auf andere Weise festgestellt werden kann.

Σύμφωνα με τα παραπάνω, η Ο.Κ.Ε., λαμβάνοντας υπόψη τις σύγχρονες ανάγκες, ιδίως σε σχέση με τις κοινωνικές μεταβολές και τις νέες οικογενειακές δομές, τη δημογραφική γήρανση και τη μακροβιότητα, την οικονομική πολυπλοκότητα, την ιδιαιτερότητα και σημασία των ζητημάτων της ευθύνης του κληρονόμου και της νόμιμης μοίρας, σε συνδυασμό με την εναρμόνιση με τους δεσμευτικούς για τη χώρα μας κανόνες ευρωπαϊκού δικαίου, υιοθετεί την ανάγκη εκσυγχρονισμού του κληρονομικού δικαίου, εκφράζοντας παράλληλα στην παρούσα γνωμοδότηση επιφυλάξεις ως προς συγκεκριμένες, αλλά σημαντικές σημειακές παρεμβάσεις του νομοσχεδίου, και καλεί την πολιτεία να επανεξετάσει και να αναθεωρήσει τις εν λόγω διατάξεις κατά τα κατωτέρω ειδικώς αναφερόμενα. Τονίζει τη σημασία της ουσιαστικής διενέργειας του κοινωνικού διαλόγου (ιδίως μέσω της Ο.Κ.Ε. ως συνταγματικά κατοχυρωμένου και αναγνωρισμένου φορέα), ως εν δυνάμει εγγυητή της πρακτικής αποτελεσματικότητας των υπό ψήφιση ρυθμίσεων και αρωγό σε κάθε προσπάθεια προς τον σκοπό της καλής νομοθέτησης.

Nach alledem macht sich der Ο.Κ.Ε. — unter Berücksichtigung der heutigen Bedürfnisse, insbesondere im Hinblick auf den gesellschaftlichen Wandel und die neuen Familienstrukturen, die demografische Alterung und die Langlebigkeit, die wirtschaftliche Komplexität, die Besonderheit und Bedeutung der Fragen der Erbenhaftung und des Pflichtteils, verbunden mit der Angleichung an die für unser Land verbindlichen Regeln des europäischen Rechts — die Notwendigkeit einer Modernisierung des Erbrechts zu eigen. Zugleich äußert er in der vorliegenden Stellungnahme Vorbehalte gegenüber bestimmten, aber gewichtigen punktuellen Eingriffen des Entwurfs und fordert den Staat auf, die betreffenden Vorschriften nach Maßgabe der nachstehenden Ausführungen zu überprüfen und zu überarbeiten. Er betont die Bedeutung einer substanziellen Durchführung des sozialen Dialogs (insbesondere über den Ο.Κ.Ε. als verfassungsrechtlich verankerte und anerkannte Einrichtung) als potenziellen Garanten der praktischen Wirksamkeit der zu beschließenden Regelungen und als Unterstützung jeder Bemühung um gute Rechtsetzung.

§ΣΧΟΛΙΑ Ο.Κ.Ε. ΕΠΙ ΤΗΣ ΑΡΧΗΣ ΤΟΥ Ν/ΣBemerkungen des Ο.Κ.Ε. zum Gesetzentwurf im Grundsatz

Το προτεινόμενο Σχέδιο Νόμου αναμορφώνει το κληρονομικό δίκαιο, επιχειρώντας τον συγκερασμό παράδοσης και εκσυγχρονισμού. Η αξιολόγησή του, όπως και κάθε νομοθετικού εγχειρήματος, πρέπει να γίνει με γνώμονα θεμελιώδεις [S.380] αρχές του Κράτους δικαίου, όπως η ασφάλεια δικαίου, η σαφήνεια των κανόνων, η διαφάνεια και η αποτελεσματικότητα, ώστε οι προτεινόμενες αλλαγές να ανταποκρίνονται στις σύγχρονες κοινωνικές ανάγκες χωρίς να διακυβεύουν τη σταθερότητα και την προβλεψιμότητα του δικαίου.

Der vorgeschlagene Gesetzentwurf gestaltet das Erbrecht neu und versucht dabei, Tradition und Modernisierung zu verbinden. Seine Bewertung muss, wie bei jedem Gesetzgebungsvorhaben, an grundlegenden [S.380] Prinzipien des Rechtsstaats ausgerichtet sein — Rechtssicherheit, Klarheit der Regeln, Transparenz und Wirksamkeit —, damit die vorgeschlagenen Änderungen den heutigen gesellschaftlichen Bedürfnissen entsprechen, ohne die Stabilität und Vorhersehbarkeit des Rechts zu gefährden.

Όπως έχει αναφερθεί από την Ο.Κ.Ε. και σε προηγούμενη Γνώμη της, ζητούμενο για την Ελλάδα αποτελεί η δημιουργία ενός απλού, κατανοητού και διαφανούς θεσμικού πλαισίου που θα υπηρετεί πραγματικά τον πολίτη και τη δημοκρατία. Στον τομέα της πολλαπλότητας και πολυπλοκότητας των διατάξεων είναι αναγκαία η κωδικοποίηση της νομοθεσίας, η κατάργηση παρωχημένων και άνευ χρησιμότητας πλέον διατάξεων και η θέσπιση λιγότερων, αλλά σαφέστερων κανόνων δικαίου, όπως φαίνεται να συμβαίνει στην παρούσα περίπτωση.

Wie der Ο.Κ.Ε. bereits in einer früheren Stellungnahme ausgeführt hat, ist für Griechenland die Schaffung eines einfachen, verständlichen und transparenten institutionellen Rahmens geboten, der dem Bürger und der Demokratie tatsächlich dient. Im Bereich der Vielzahl und Komplexität der Vorschriften sind die Kodifizierung der Gesetzgebung, die Aufhebung überholter und nunmehr nutzloser Vorschriften und die Einführung weniger, dafür klarerer Rechtsregeln erforderlich, wie es im vorliegenden Fall der Fall zu sein scheint.

Η επεξεργασία των διατάξεων του κληρονομικού δικαίου στο εν λόγω νομοσχέδιο από ομάδα έγκριτων νομικών παρέχει υψηλού επιπέδου εγγυήσεις για τη διασφάλιση της νομιμότητας και της σαφήνειας και την ελαχιστοποίηση μελλοντικών ζητημάτων σε θέματα εφαρμογής των κανόνων δικαίου.

Die Bearbeitung der erbrechtlichen Vorschriften dieses Gesetzentwurfs durch eine Gruppe angesehener Juristen bietet Gewähr auf hohem Niveau für die Sicherung von Rechtmäßigkeit und Klarheit und für die Minimierung künftiger Fragen bei der Anwendung der Rechtsregeln.

Ειδικότερα, το παρόν νομοσχέδιο φαίνεται να εναρμονίζεται με τις προτάσεις της Ο.Κ.Ε. σε προηγούμενο νομοσχέδιο του Υπουργείου Δικαιοσύνης, όσον αφορά την αξιοποίηση νομοπαρασκευαστικών επιτροπών για τη διασφάλιση της επιστημονικής τεκμηρίωσης των προτεινόμενων ρυθμίσεων.

Insbesondere scheint der vorliegende Entwurf mit den Vorschlägen des Ο.Κ.Ε. zu einem früheren Gesetzentwurf des Justizministeriums im Einklang zu stehen, was die Heranziehung von Gesetzgebungskommissionen zur Sicherung der wissenschaftlichen Fundierung der vorgeschlagenen Regelungen betrifft.

Θα πρέπει όμως και πάλι να επισημανθεί ότι κάθε νέα νομοθετική πρωτοβουλία θα πρέπει να συνοδεύεται, πέραν της απαραίτητης αιτιολογικής έκθεσης/έκθεσης ανάλυσης συνεπειών, και από σοβαρή μελέτη επιπτώσεων και δημόσια διαβούλευση.

Erneut ist jedoch darauf hinzuweisen, dass jede neue Gesetzgebungsinitiative über die erforderliche Begründung/Folgenanalyse hinaus auch von einer ernsthaften Folgenabschätzung und einer öffentlichen Konsultation begleitet sein sollte.

Η δε παράλειψη αποστολής της αιτιολογικής έκθεσης/έκθεσης ανάλυσης συνεπειών στην Ο.Κ.Ε. μαζί με το προτεινόμενο νομοσχέδιο, καθώς και η παράλειψη ανάρτησής της στον ιστότοπο της ανοιχτής διαβούλευσης, καθιστά δυσχερή τη δυνατότητα να καταστεί κατανοητή η αναγκαιότητα εισαγωγής ή/και τροποποίησης των συγκεκριμένων ρυθμίσεων και ο σκοπός αυτών.

Das Unterlassen der Übermittlung der Begründung/Folgenanalyse an den Ο.Κ.Ε. zusammen mit dem Gesetzentwurf sowie das Unterlassen ihrer Veröffentlichung auf der Website der offenen Konsultation erschweren es, die Notwendigkeit der Einführung und/oder Änderung der betreffenden Regelungen und deren Zweck nachzuvollziehen.

S. 381

Ενόψει των παραπάνω, η Ο.Κ.Ε. θεωρεί κρίσιμο, τόσο για το παρόν νομοσχέδιο όσο και για τα νομοσχέδια που θα ακολουθήσουν —ιδίως για την τροποποίηση θεμελιωδών νομοθετημάτων και Κωδίκων—, να λαμβάνει χώρα η απαραίτητη ουσιαστική διαβούλευση, για την οποία μάλιστα να προβλέπεται επαρκής χρόνος για τη μελέτη των σύνθετων αλλαγών (τόσο τεχνικών όσο και επί της ουσίας) από την πλευρά των κοινωνικών εταίρων. Σημαντικότατο στον τομέα αυτό είναι να τηρούνται απαρέγκλιτα και οι εκ του ν. 2232/1994 προθεσμίες που αφορούν στον απαραίτητο χρόνο και τη διαδικασία για την έκφραση Γνώμης από τον φορέα μας, ο οποίος αποτελεί και τον μοναδικό συνταγματικώς κατοχυρωμένο φορέα για τη διεξαγωγή του κοινωνικού διαλόγου στην Ελλάδα, προκειμένου να παράγονται τα βέλτιστα δυνατά αποτελέσματα, υπό ευρεία συναίνεση.

Angesichts dessen hält es der Ο.Κ.Ε. sowohl für den vorliegenden Entwurf als auch für die künftigen Entwürfe — insbesondere bei der Änderung grundlegender Gesetzeswerke und Kodizes — für entscheidend, dass die erforderliche substanzielle Konsultation stattfindet, für die überdies eine ausreichende Zeit für das Studium der komplexen Änderungen (sowohl technischer als auch inhaltlicher Art) durch die Sozialpartner vorzusehen ist. Von größter Bedeutung ist in diesem Bereich, dass auch die Fristen des Gesetzes 2232/1994 über die erforderliche Zeit und das Verfahren zur Abgabe einer Stellungnahme durch unsere Einrichtung — die zugleich die einzige verfassungsrechtlich verankerte Einrichtung für die Durchführung des sozialen Dialogs in Griechenland ist — ausnahmslos eingehalten werden, damit unter breitem Konsens die bestmöglichen Ergebnisse erzielt werden.

Όσον αφορά το κληρονομικό δίκαιο σε επίπεδο ουσίας, θα πρέπει να σημειωθεί ότι η ελληνική έννομη τάξη, με τον ισχύοντα Αστικό Κώδικα, έχει υιοθετήσει ένα σύστημα που χαρακτηρίζεται από υψηλό βαθμό τυπικότητας, δίνοντας έμφαση στην ασφάλεια δικαίου. Το σύστημα αυτό, αν και συνέβαλε επί σχεδόν οκτώ δεκαετίες στη διασφάλιση της σταθερότητας των συναλλαγών, έχρηζε τρόπον τινά «επικαιροποίησης», ώστε να συνάδει με τις σύγχρονες κοινωνικοοικονομικές συνθήκες και τις σύγχρονες ανάγκες ταχύτητας και να αξιοποιεί τα νέα τεχνολογικά μέσα.

In der Sache ist zum Erbrecht anzumerken, dass die griechische Rechtsordnung mit dem geltenden Zivilgesetzbuch ein System übernommen hat, das durch einen hohen Grad an Formstrenge gekennzeichnet ist und die Rechtssicherheit betont. Dieses System hat zwar fast acht Jahrzehnte lang zur Sicherung der Stabilität des Rechtsverkehrs beigetragen, bedurfte aber gewissermaßen einer „Aktualisierung", um den heutigen sozioökonomischen Verhältnissen und den heutigen Anforderungen an Schnelligkeit zu entsprechen und die neuen technologischen Mittel nutzbar zu machen.

Από άποψη διάρθρωσης θα πρέπει να σημειωθεί ότι το παρόν Σχέδιο Νόμου αναφέρει στο σύνολό του όλα τα άρθρα του προαναφερθέντος πέμπτου βιβλίου του ΑΚ και όχι μόνο αυτά που τροποποιούνται, επιτρέποντας την ενιαία ανάγνωση. Περαιτέρω, περιλαμβάνει τροποποιήσεις σε διατάξεις του Αστικού Κώδικα (ΑΚ), του Εισαγωγικού Νόμου του Αστικού Κώδικα (ΕισΝΑΚ), του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας (ΚΠολΔ) και ειδικών νομοθετημάτων, με σκοπό την πλήρη εναρμόνιση των νέων και τροποποιούμενων ρυθμίσεων του κληρονομικού δικαίου με τις υπόλοιπες ισχύουσες διατάξεις του ΑΚ και του ΕισΝΑΚ και τη διασφάλιση εφαρμογής τους σε πρακτικό και δικονομικό επίπεδο.

Hinsichtlich der Gliederung ist anzumerken, dass der vorliegende Gesetzentwurf sämtliche Artikel des genannten Fünften Buches des ZGB wiedergibt und nicht nur die geänderten, was eine einheitliche Lektüre ermöglicht. Ferner enthält er Änderungen von Vorschriften des Zivilgesetzbuches (ZGB), des Einführungsgesetzes zum Zivilgesetzbuch (EGZGB), der Zivilprozessordnung (ZPO) und besonderer Gesetze, um die neuen und geänderten erbrechtlichen Regelungen vollständig mit den übrigen geltenden Vorschriften des ZGB und des EGZGB in Einklang zu bringen und ihre Anwendung auf praktischer und prozessualer Ebene sicherzustellen.

S. 382

Από συγκριτική σκοπιά, η κατεύθυνση του Σχεδίου Νόμου είναι ευθυγραμμισμένη με ευρωπαϊκές τάσεις, ιδίως ως προς την αναγνώριση της κληρονομικής σύμβασης αιτία θανάτου και την ενίσχυση της ελευθερίας διάθεσης, ενώ από ουσιαστικής απόψεως περιεχομένου το Σχέδιο Νόμου αποτελεί μία εκτενή μεταρρύθμιση, με εμφανή εκσυγχρονιστικό προσανατολισμό, που επιδιώκει να εισάγει τροποποιήσεις που δημιουργούν ευελιξία και νέες ρυθμίσεις που επιτρέπουν νέες λειτουργίες.

Aus rechtsvergleichender Sicht ist die Ausrichtung des Gesetzentwurfs mit europäischen Tendenzen im Einklang, insbesondere hinsichtlich der Anerkennung des Erbvertrags von Todes wegen und der Stärkung der Verfügungsfreiheit; inhaltlich stellt der Entwurf eine umfassende Reform mit deutlich modernisierender Ausrichtung dar, die Änderungen einführen will, die Flexibilität schaffen, sowie neue Regelungen, die neue Gestaltungen ermöglichen.

[Fußnote 7 des Originals:] In Deutschland etwa ist das Institut des Erbvertrags mit klaren Regeln zur Bindungswirkung und zum Rangverhältnis gegenüber dem Testament vorgesehen, während in Frankreich die Reformen des Code civil nach 2006 die Flexibilität der Verfügungen von Todes wegen gestärkt haben. In Italien sind Erbverträge (patti successori) nicht zulässig, außer wenn ein Grund für die Regelung des Vermögens von Familienunternehmen besteht. Auf Ebene der Europäischen Union fördert die Verordnung (EU) 650/2012 Vorhersehbarkeit und Sicherheit in grenzüberschreitenden Erbsachen. Hinsichtlich der Anerkennung auch anderer Formen familiärer Verbindung außerhalb der Ehe sind entsprechend Tendenzen zu beobachten, den Bürgern erbrechtlichen Schutz zuzuerkennen. Während die vollständige Gleichstellung mit der Ehe die Ausnahme bleibt, besteht eine klare Tendenz zur Stärkung der Stellung nichtehelicher Partner im Erbrecht, insbesondere durch besondere Schutzvorschriften. Beispielhaft finden sich in skandinavischen Systemen (namentlich Schweden und Norwegen) Regelungen entsprechend derjenigen, die der Entwurf mit dem neuen Art. 1817 einführt, wonach dem Zusammenlebenden unter Voraussetzungen begrenzte, aber unmittelbare Erbrechte zuerkannt werden, vor allem hinsichtlich der gemeinsamen Wohnung und der Nutzung wesentlicher Vermögensgegenstände, auch ohne Testament.

Το προτεινόμενο σχέδιο νόμου επιφέρει δραστικές μεταβολές στον Αστικό Κώδικα, προβαίνοντας σε πλήθος ουσιαστικών τροποποιήσεων σε σημαντικά πεδία του κληρονομικού δικαίου: (α) επεκτείνει τις μορφές δήλωσης τελευταίας βουλήσεως εισάγοντας την κληρονομική σύμβαση αιτία θανάτου, αίροντας την απαγόρευση συνδιαθήκης, εφόσον αυτή πληροί τις προϋποθέσεις της πρώτης· (β) εκσυγχρονίζει τη σύνταξη διαθηκών: μειώνει τους μάρτυρες δημόσιας διαθήκης από τρεις σε δύο, χορηγεί δικαίωμα σύνταξης δημόσιας διαθήκης σε 16–18χρονους, προστατεύει ευάλωτους διαθέτες σε νοσοκομεία και εισάγει εναλλακτικά μέσα επικοινωνίας για διαθέτες με αναπηρία λόγου· (γ) απλοποιεί ριζικά τις έκτακτες διαθήκες σε ένα ενιαίο πρότυπο με τρεις μάρτυρες· (δ) εισάγει νέο σύστημα δημοσίευσης–κήρυξης ιδιόγραφης διαθήκης ως κυρίας· (ε) αναδιαρθρώνει την εξ αδιαθέτου διαδοχή με ουσιαστικές αλλαγές στη δεύτερη τάξη, στη μερίδα του επιζώντος συζύγου (αναλογική μείωση ανάλογα με τον αριθμό τέκνων) και στην εξάλειψη της τάξης προπαππούδων· (στ) αναγνωρίζει για πρώτη φορά τον σύντροφο σε ελεύθερη ένωση ως κληρονομικό δικαιούχο· (ζ) εισάγει νόμιμη κληροδοσία υπέρ φροντιστή· (η) επαναπροσδιορίζει τη νόμιμη μοίρα ως ενοχική αντί εμπράγματη αξίωση, μειώνοντας τον χρόνο αναδρομής δωρεών από δέκα σε πέντε έτη για τον [S.383] προσδιορισμό της κληρονομίας και επεκτείνοντας την παραγραφή της αγωγής κατά δωρεοδόχου από δύο σε τρία έτη· (θ) απλοποιεί και ενοποιεί τους λόγους στέρησης της νόμιμης μοίρας· (ι) εισάγει την κληρονομική σύμβαση αιτία θανάτου και τη σύμβαση εκ των προτέρων παραίτησης από κληρονομικό δικαίωμα· (ια) αντιστρέφει το σύστημα της ευθύνης κληρονόμου, εισάγοντας ως κανόνα τον περιορισμό ευθύνης στην κληρονομία· (ιβ) εκσυγχρονίζει πλήρως τη δικαστική εκκαθάριση με τον διορισμό εξειδικευμένου εκκαθαριστή-δικηγόρου και πλήρη πρόβλεψη διαδικασιών· (ιγ) εισάγει 30ετή αποσβεστική προθεσμία για το καταπίστευμα και το λειτούργημα του εκτελεστή· (ιδ) εμπλουτίζει το κληρονομητήριο και εισάγει πολλαπλό κληρονομητήριο.

Der vorgeschlagene Gesetzentwurf bringt einschneidende Veränderungen des Zivilgesetzbuches mit sich und nimmt eine Vielzahl inhaltlicher Änderungen in wichtigen Bereichen des Erbrechts vor: (a) er erweitert die Formen der Verfügung von Todes wegen durch Einführung des Erbvertrags von Todes wegen und hebt das Verbot des gemeinschaftlichen Testaments auf, sofern dieses die Voraussetzungen des Ersteren erfüllt; (b) er modernisiert die Testamentserrichtung: er verringert die Zeugen des öffentlichen Testaments von drei auf zwei, gewährt 16- bis 18-Jährigen das Recht zur Errichtung eines öffentlichen Testaments, schützt schutzbedürftige Erblasser in Krankenhäusern und führt alternative Kommunikationsmittel für Erblasser mit Sprachbehinderung ein; (c) er vereinfacht die außerordentlichen Testamente grundlegend zu einem einheitlichen Typus mit drei Zeugen; (d) er führt ein neues System der Veröffentlichung und Rechtskräftigerklärung des eigenhändigen Testaments ein; (e) er gestaltet die gesetzliche Erbfolge um, mit wesentlichen Änderungen bei der zweiten Ordnung, beim Erbteil des überlebenden Ehegatten (verhältnismäßige Verringerung nach der Kinderzahl) und durch Wegfall der Ordnung der Urgroßeltern; (f) er erkennt erstmals den Partner einer freien Lebensgemeinschaft als erbrechtlich Berechtigten an; (g) er führt ein gesetzliches Vermächtnis zugunsten der Betreuungsperson ein; (h) er bestimmt den Pflichtteil neu als schuldrechtlichen statt dinglichen Anspruch, verkürzt den Rückrechnungszeitraum für Schenkungen von zehn auf fünf Jahre für die [S.383] Bestimmung des Nachlasses und verlängert die Verjährung der Klage gegen den Beschenkten von zwei auf drei Jahre; (i) er vereinfacht und vereinheitlicht die Gründe der Pflichtteilsentziehung; (j) er führt den Erbvertrag von Todes wegen und den Vertrag über den vorweggenommenen Verzicht auf das Erbrecht ein; (k) er kehrt das System der Erbenhaftung um und führt als Regel die Haftungsbeschränkung auf den Nachlass ein; (l) er modernisiert die gerichtliche Nachlassabwicklung vollständig durch die Bestellung eines spezialisierten Abwicklers-Rechtsanwalts und eine vollständige Verfahrensregelung; (m) er führt eine Ausschlussfrist von 30 Jahren für die Nacherbschaft und das Amt des Testamentsvollstreckers ein; (n) er erweitert den Erbschein und führt den mehrfachen Erbschein ein.

Ενόψει των παραπάνω, το Σχέδιο Νόμου αντανακλά όντως μία προσπάθεια εκσυγχρονισμού. Ενδεικτικά, η εισαγωγή νέων θεσμών με το Σχέδιο Νόμου, όπως οι κληρονομικές συμβάσεις αιτία θανάτου (άρθρα 1798 επ.), οι οποίες επιτρέπουν μεγαλύτερη προβλεψιμότητα και προγραμματισμό της διαδοχής, κρίνονται κατ᾽ αρχάς θετικά. Η δυνατότητα αυτή, άγνωστη έως σήμερα στο ισχύον δίκαιο, ανταποκρίνεται σε πραγματικές ανάγκες της οικονομικής ζωής και μπορεί να συμβάλει θετικά, ιδίως σε περιπτώσεις επιχειρηματικής διαδοχής. Οι τροποποιήσεις που εισάγονται και αφορούν την αναγνώριση νέων μορφών οικογενειακών σχέσεων διασφαλίζουν τα δικαιώματα κληρονομιάς σε όλα τα ουσιαστικά συνδεόμενα με τον κληρονομούμενο πρόσωπα.

Nach alledem spiegelt der Gesetzentwurf tatsächlich ein Modernisierungsbemühen wider. Beispielhaft ist die Einführung neuer Institute durch den Entwurf, wie der Erbverträge von Todes wegen (Artikel 1798 ff.), die eine größere Vorhersehbarkeit und Planung der Nachfolge ermöglichen, im Ansatz positiv zu bewerten. Diese im geltenden Recht bislang unbekannte Möglichkeit entspricht realen Bedürfnissen des Wirtschaftslebens und kann insbesondere in Fällen der Unternehmensnachfolge einen positiven Beitrag leisten. Die eingeführten Änderungen zur Anerkennung neuer Formen familiärer Beziehungen sichern die Erbrechte aller mit dem Erblasser wesentlich verbundenen Personen.

Η απλοποίηση διαδικασιών, όπως η αναμόρφωση της δικαστικής εκκαθάρισης και των σχέσεων συγκληρονόμων (άρθρα 1901 επ.), κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση, καθώς με αυτήν επιχειρείται η αντιμετώπιση χρόνιων καθυστερήσεων που οδηγούσαν σε πρακτικές δυσλειτουργίες και οικονομικές απώλειες. Ομοίως, χρήσιμη κρίνεται σε επίπεδο ασφάλειας δικαίου η αναβάθμιση του περιεχομένου του κληρονομητηρίου —στο οποίο πια προβλέπεται η αναγραφή κληρονόμων και μερίδων, αλλά και νόμιμων μεριδούχων, κληροδοσιών, τρόπων και εκτελεστή διαθήκης— καθώς και η πρόβλεψη του πολλαπλού κληρονομητηρίου.

Die Verfahrensvereinfachung, wie die Neugestaltung der gerichtlichen Nachlassabwicklung und der Beziehungen unter Miterben (Artikel 1901 ff.), geht in die richtige Richtung, da damit chronischen Verzögerungen begegnet werden soll, die zu praktischen Funktionsstörungen und wirtschaftlichen Verlusten geführt haben. Ebenso wird auf der Ebene der Rechtssicherheit die Aufwertung des Inhalts des Erbscheins — in dem nunmehr nicht nur Erben und Erbteile, sondern auch Pflichtteilsberechtigte, Vermächtnisse, Auflagen und der Testamentsvollstrecker anzugeben sind — sowie die Vorsehung des mehrfachen Erbscheins als nützlich erachtet.

Σημαντική είναι, επίσης, η ενίσχυση της διαφάνειας μέσω ψηφιακών εργαλείων. Εν προκειμένω, το «Μητρώο Διαθηκών» (άρθρο 1759) είναι, ως σύλληψη, [S.384] ευθυγραμμισμένο με ευρωπαϊκές πρακτικές. Ωστόσο, η επιτυχία του εξαρτάται από κρίσιμες τεχνικές και θεσμικές προϋποθέσεις. Οι νέες τεχνολογίες και τα ψηφιακά εργαλεία οφείλουν να είναι επαρκώς περιγεγραμμένα και να μην υπάρχουν αμφιβολίες τόσο στη χρήση τους (π.χ. από τους συμβολαιογράφους) όσο και στην προστασία των πολιτών των οποίων οι διαθήκες καταχωρούνται στο Μητρώο.

Bedeutsam ist ferner die Stärkung der Transparenz durch digitale Werkzeuge. Das „Testamentsregister" (Artikel 1759) ist dabei in seiner Konzeption [S.384] mit europäischen Praktiken im Einklang. Sein Erfolg hängt jedoch von entscheidenden technischen und institutionellen Voraussetzungen ab. Die neuen Technologien und digitalen Werkzeuge müssen hinreichend beschrieben sein, und es dürfen weder hinsichtlich ihrer Nutzung (etwa durch die Notare) noch hinsichtlich des Schutzes der Bürger, deren Testamente im Register erfasst werden, Zweifel bestehen.

Παρόλα αυτά, σε κάποια σημεία η προαναφερόμενη επιδίωξη εκσυγχρονισμού μέσω της ευελιξίας φαίνεται να επιτυγχάνεται εν μέρει εις βάρος της ασφάλειας δικαίου και της σαφήνειας των κανόνων, όπως πιο αναλυτικά αναφέρεται στο επόμενο Κεφάλαιο με την κατ᾽ άρθρο αξιολόγηση του νομοσχεδίου.

Gleichwohl scheint das genannte Streben nach Modernisierung durch Flexibilität in einigen Punkten teilweise zulasten der Rechtssicherheit und der Klarheit der Regeln zu gehen, wie im folgenden Kapitel mit der artikelweisen Bewertung des Entwurfs näher ausgeführt wird.

Περαιτέρω, σε ορισμένες περιπτώσεις η έλλειψη λήψης —μαζί με το νομοσχέδιο, κατά το στάδιο συζήτησης για τη διαμόρφωση της Γνώμης από την Ο.Κ.Ε.— της σχετικής αιτιολογικής έκθεσης κρίνεται ακόμα πιο κρίσιμη, καθώς η αξιολόγηση του νομοσχεδίου θα ήταν αποτελεσματικότερη εάν μπορούσε να πραγματοποιηθεί λαμβάνοντας υπόψη την πέραν πάσης αμφιβολίας πραγματική βούληση του νομοθέτη ως προς τις προτεραιότητες που θέτει και ως προς την ισορροπία μεταξύ προστασίας προσώπων και καταστάσεων έναντι ελευθερίας διάθεσης ή έναντι συναλλαγών και αξιοποίησης κληρονομιαίας περιουσίας (μέσω αποφυγής της κατάτμησης της ίδιας ή των αντικειμένων της). Χαρακτηριστικές τέτοιες περιπτώσεις αποτελούν η αναπροσαρμογή της μερίδας του επιζώντος συζύγου, η οποία διαφοροποιείται σύμφωνα με τον αριθμό των τέκνων, η μετατροπή της νόμιμης μοίρας σε ενοχική αξίωση, η πρόβλεψη διάταξης περί ελευθερίας διαχείρισης εν ζωή στο πλαίσιο κληρονομικής σύμβασης αιτία θανάτου και η πρόβλεψη δικαιώματος γονέων, παππούδων, γιαγιάδων και των κατιόντων τους να αξιώσουν ό,τι έχει δοθεί στους άλλους παππούδες, γιαγιάδες κ.λπ. της άλλης συγγενικής γραμμής από χαριστική αιτία.

Ferner wiegt in bestimmten Fällen das Fehlen der Begründung — die dem Ο.Κ.Ε. nicht zusammen mit dem Entwurf während der Beratungen zur Erarbeitung der Stellungnahme zugegangen ist — umso schwerer, da die Bewertung des Entwurfs wirksamer wäre, wenn sie unter Berücksichtigung des zweifelsfrei feststehenden tatsächlichen Willens des Gesetzgebers hinsichtlich der von ihm gesetzten Prioritäten und hinsichtlich des Gleichgewichts zwischen dem Schutz von Personen und Lebenslagen einerseits und der Verfügungsfreiheit bzw. dem Rechtsverkehr und der Nutzbarmachung des Nachlassvermögens (durch Vermeidung seiner Zersplitterung oder derjenigen seiner Gegenstände) andererseits erfolgen könnte. Kennzeichnende Fälle dieser Art sind die Anpassung des Erbteils des überlebenden Ehegatten, der nach der Kinderzahl differenziert wird, die Umwandlung des Pflichtteils in einen schuldrechtlichen Anspruch, die Vorschrift über die Verwaltungsfreiheit unter Lebenden im Rahmen des Erbvertrags von Todes wegen sowie die Vorsehung eines Rechts der Eltern, Großeltern und ihrer Abkömmlinge, dasjenige herauszuverlangen, was den anderen Großeltern usw. der anderen Verwandtschaftslinie unentgeltlich zugewendet worden ist.

Το προτεινόμενο Σχέδιο Νόμου ως προς τις διαθήκες επιχειρεί μία ουσιώδη αναδιάρθρωση του ισχύοντος πλαισίου, διατηρώντας μεν τη βασική τυπολογία του Αστικού Κώδικα, αλλά μεταβάλλοντας σημαντικά τον βαθμό τυπικότητας, τις εγγυήσεις εγκυρότητας και τη λειτουργία των σχετικών θεσμών. Αν και οι τροποποιήσεις στοχεύουν σε ένα εκσυγχρονισμένο κληρονομικό δίκαιο, [S.385] δημιουργούνται συχνά προβληματισμοί για την ασφάλεια δικαίου, ειδικά ως προς τη διάχυτη χαλάρωση των συνεπειών μη τήρησης του τύπου.

Bei den Testamenten unternimmt der Entwurf eine wesentliche Umgestaltung des geltenden Rahmens: Er behält zwar die Grundtypologie des Zivilgesetzbuches bei, verändert aber den Grad der Formstrenge, die Wirksamkeitsgarantien und die Funktionsweise der betreffenden Institute erheblich. Obwohl die Änderungen auf ein modernisiertes Erbrecht abzielen, [S.385] entstehen häufig Bedenken hinsichtlich der Rechtssicherheit, insbesondere wegen der durchgängigen Lockerung der Folgen einer Formverletzung.

Οι διατάξεις του Σχεδίου Νόμου (ιδίως άρθρα 1730 επ.) περιορίζουν την ακυρότητα για ορισμένες τυπικές πλημμέλειες, μετατοπίζοντας το σύστημα από έναν σαφή και προβλέψιμο τύπο σε έναν τύπο που θα χρήζει αξιολόγησης και ερμηνείας. Ενώ η προσέγγιση αυτή εξυπηρετεί τη διάσωση της βούλησης του διαθέτη, εντούτοις ενισχύει την εξάρτηση από τη δικαστική κρίση. Η δε χρήση αόριστων νομικών εννοιών, κατά τα κατωτέρω αναλυτικά αναφερόμενα (λ.χ. άρθρο 1750 σχετικά με τις έκτακτες διαθήκες), επιτείνει τον κίνδυνο αποκλίνουσας νομολογίας.

Die Vorschriften des Entwurfs (insbesondere Artikel 1730 ff.) beschränken die Nichtigkeit bei bestimmten Formmängeln und verschieben das System von einer klaren und vorhersehbaren Form hin zu einer Form, die der Bewertung und Auslegung bedarf. Zwar dient dieser Ansatz der Erhaltung des Erblasserwillens, doch verstärkt er die Abhängigkeit von der richterlichen Beurteilung. Die Verwendung unbestimmter Rechtsbegriffe — wie nachstehend im Einzelnen dargelegt (z. B. Artikel 1750 zu den außerordentlichen Testamenten) — verschärft die Gefahr einer uneinheitlichen Rechtsprechung.

Όσον αφορά τον πρωτοεισαχθέντα στο ελληνικό δίκαιο θεσμό των κληρονομικών συμβάσεων αιτία θανάτου, θα πρέπει να σημειωθεί ότι αποτελεί αναγνωρισμένο από πολλά σύγχρονα κράτη εργαλείο προγραμματισμού σε σχέση με την περιουσία, ιδίως όταν υφίστανται επιχειρήσεις στο πλαίσιο της κληρονομιαίας περιουσίας. Η εισαγωγή του εμπλουτίζει τις επιλογές του διαθέτη στο ελληνικό σύστημα, προσφέροντας αίσθημα ασφάλειας στον τιμώμενο και επιτρέποντας τον μελλοντικό σχεδιασμό μεταξύ των συμβαλλομένων. Όσον αφορά την πρόβλεψη για ελεύθερη διαχείριση της περιουσίας εν ζωή στο πλαίσιο κληρονομικής σύμβασης αιτία θανάτου, αυτή κρίνεται επαρκώς νομοτεχνικά εμπεριστατωμένη, πλην όμως επιφυλάξεις τηρούνται σε σχέση με την εξισορρόπηση των δύο παραπάνω εννοιών, υπό το πρίσμα ισχύος της ΑΚ 177, όπως αναλυτικά αναφέρεται στο επόμενο Κεφάλαιο.

Zum erstmals in das griechische Recht eingeführten Institut der Erbverträge von Todes wegen ist anzumerken, dass es in vielen modernen Staaten ein anerkanntes Instrument der Vermögensplanung darstellt, insbesondere wenn zum Nachlassvermögen Unternehmen gehören. Seine Einführung bereichert die Gestaltungsmöglichkeiten des Erblassers im griechischen System, vermittelt dem Bedachten ein Gefühl der Sicherheit und ermöglicht eine Zukunftsplanung zwischen den Vertragsparteien. Die Regelung über die freie Verwaltung des Vermögens unter Lebenden im Rahmen des Erbvertrags von Todes wegen wird als rechtstechnisch hinreichend durchdacht bewertet; Vorbehalte bestehen jedoch hinsichtlich des Ausgleichs zwischen den beiden genannten Prinzipien im Licht der Geltung des Art. 177 ZGB, wie im folgenden Kapitel im Einzelnen dargelegt.

Οι δε επιλογές του νομοθέτη για εισαγωγή της κληρονομικής σύμβασης αιτία θανάτου, αλλά και για ριζική αναμόρφωση της νόμιμης μοίρας, φαίνεται (ελλείψει αιτιολογικής έκθεσης) να αντικατοπτρίζουν τη βούλησή του για ενίσχυση της προστασίας της κληρονομιαίας περιουσίας ως συνόλου και την αποτροπή του πλήρους κατακερματισμού της, προς τον σκοπό της αποτροπής αδυναμίας στην αξιοποίησή της.

Die Entscheidungen des Gesetzgebers für die Einführung des Erbvertrags von Todes wegen und für eine grundlegende Neugestaltung des Pflichtteils scheinen (mangels Begründung) seinen Willen widerzuspiegeln, den Schutz des Nachlassvermögens als Ganzes zu stärken und dessen vollständige Zersplitterung zu verhindern, um einer Unmöglichkeit seiner Nutzbarmachung vorzubeugen.

Ειδικότερα στο πεδίο της νόμιμης μοίρας, αν και η θέση του μεριδούχου φαίνεται να καθίσταται με τις προτεινόμενες ρυθμίσεις πιο επισφαλής σε σύγκριση με το υφιστάμενο δίκαιο (καθώς η μέχρι τώρα εμπράγματη αξίωσή του μετατρέπεται [S.386] σε ενοχική), εντούτοις είναι εμφανής η προσπάθεια του νομοθέτη να τον εξοπλίσει με περισσότερα εχέγγυα για τη διασφάλιση της αξίωσής του. Εξαίρεση σε αυτό ενδεχομένως αποτελεί η μείωση της αναδρομής δωρεών από δέκα (10) σε πέντε (5) έτη για τον υπολογισμό της κληρονομιαίας περιουσίας, κατά την οποία η ασφάλεια δικαίου στις συναλλαγές φαίνεται να αποδυναμώνει κατά τι την προστασία της νόμιμης μοίρας. Σε κάθε περίπτωση, ο συνδυασμός των παραπάνω ρυθμίσεων (περί νόμιμης μοίρας και κληρονομικών συμβάσεων αιτία θανάτου) προσφέρει μεγαλύτερη ευελιξία.

Speziell im Bereich des Pflichtteils erscheint zwar die Stellung des Pflichtteilsberechtigten durch die vorgeschlagenen Regelungen im Vergleich zum geltenden Recht prekärer (da sein bisher dinglicher Anspruch in einen [S.386] schuldrechtlichen umgewandelt wird); gleichwohl ist das Bemühen des Gesetzgebers erkennbar, ihn mit mehr Sicherungen zur Durchsetzung seines Anspruchs auszustatten. Eine Ausnahme bildet möglicherweise die Verkürzung des Rückrechnungszeitraums für Schenkungen von zehn (10) auf fünf (5) Jahre für die Berechnung des Nachlassvermögens, bei der die Rechtssicherheit im Rechtsverkehr den Pflichtteilsschutz etwas zu schwächen scheint. Jedenfalls bietet das Zusammenwirken der genannten Regelungen (Pflichtteil und Erbverträge von Todes wegen) größere Flexibilität.

Περαιτέρω, όσον αφορά την εξ αδιαθέτου διαδοχή, η αναμόρφωση των διατάξεων προς την κατεύθυνση που προτείνεται συζητείται στην επιστήμη για πολλές δεκαετίες. Φαίνεται ότι σχετικά με την πλειοψηφία των προτεινόμενων διατάξεων η θεωρία έχει ωριμάσει και κατασταλάξει. Η ωριμότητα αυτή απεικονίζεται και στο περιεχόμενο των προτεινόμενων διατάξεων, οι οποίες κρίνονται σε γενικές γραμμές θετικές, πέραν των μικρών βελτιώσεων που αναλύονται στο παρακάτω κεφάλαιο.

Was ferner die gesetzliche Erbfolge betrifft, so wird die Neugestaltung der Vorschriften in der vorgeschlagenen Richtung seit vielen Jahrzehnten in der Wissenschaft erörtert. Hinsichtlich der Mehrzahl der vorgeschlagenen Vorschriften scheint die Lehre gereift und zu einem Ergebnis gelangt zu sein. Diese Reife spiegelt sich auch im Inhalt der vorgeschlagenen Vorschriften wider, die in großen Zügen positiv bewertet werden, abgesehen von den kleineren Verbesserungen, die im folgenden Kapitel erörtert werden.

Σημαντική μεταβολή, η οποία κρίνεται κατ᾽ αρχάς θετική, αποτελεί η σε κληρονομικό επίπεδο αναγνώριση συντρόφου σε ελεύθερη ένωση με τη θέσπιση εύλογων κριτηρίων (νέο άρθρο 1817), όπως αυτό της διάρκειας της συμβίωσης σε ελεύθερη ένωση ή της απόκτησης κοινών τέκνων με τον κληρονομούμενο. Η απονομή υπό προϋποθέσεις του εξαιρέτου του άρθρου 1810, το δικαίωμα αποκλειστικής χρήσης της κύριας κατοικίας για ένα (1) έτος και, ελλείψει συζύγου ή συγγενών, η δυνατότητα κλήσης στην κληρονομία ως εξ αδιαθέτου κληρονόμου, μετά από δικαστική βεβαίωση των σχετικών προϋποθέσεων, συμβαδίζει με την αναγνώριση των νέων μορφών συμβίωσης (πέραν του γάμου).

Eine bedeutsame Änderung, die im Ansatz positiv bewertet wird, ist die erbrechtliche Anerkennung des Partners einer freien Lebensgemeinschaft unter Aufstellung angemessener Kriterien (neuer Artikel 1817), etwa der Dauer des Zusammenlebens in freier Lebensgemeinschaft oder gemeinsamer Kinder mit dem Erblasser. Die Zuerkennung des Voraus nach Artikel 1810 unter Voraussetzungen, das Recht auf ausschließliche Nutzung der Hauptwohnung für ein (1) Jahr und — mangels Ehegatten oder Verwandten — die Möglichkeit der Berufung zum gesetzlichen Erben nach gerichtlicher Feststellung der Voraussetzungen stehen im Einklang mit der Anerkennung der neuen Formen des Zusammenlebens (jenseits der Ehe).

Ωστόσο, προκειμένου να αποτραπούν παρατεταμένες αντιδικίες, που θα αποθαρρύνουν πολλούς δικαιούχους από την άσκηση των δικαιωμάτων τους, θα πρέπει η προτεινόμενη ρύθμιση να συνοδεύεται από σχετική πρόβλεψη εύρους αποδεικτικών μέσων (πέραν των μαρτύρων και εγγράφων που να αποδεικνύουν κοινή κατοικία ή οικονομική αλληλεξάρτηση) προς αντιμετώπιση των αποδεικτικών δυσκολιών στο ζήτημα της τριετούς μόνιμης συμβίωσης.

Um jedoch langwierige Streitigkeiten zu vermeiden, die viele Berechtigte von der Geltendmachung ihrer Rechte abhalten würden, sollte die vorgeschlagene Regelung von einer Bestimmung über den Umfang der Beweismittel begleitet werden (über Zeugen und Urkunden zum Nachweis einer gemeinsamen Wohnung oder wirtschaftlicher Verflechtung hinaus), um den Beweisschwierigkeiten bei der Frage des dreijährigen dauerhaften Zusammenlebens zu begegnen.

S. 387

Επιπλέον, το σύστημα της ευθύνης για κληρονομικά χρέη απασχολεί έντονα την πράξη. Σε αυτό ο νομοθέτης εισήγαγε με τη νέα διάταξη της ΑΚ 1892 τον χωρισμό των περιουσιών, δηλαδή της κληρονομίας από την ατομική περιουσία του κληρονόμου. Αυτό έχει ως κατ᾽ αρχήν συνέπεια ότι ο κληρονόμος δεν θα ευθύνεται με την προσωπική του περιουσία για χρέη της κληρονομίας, εκτός αν συντρέχουν οι ειδικές συνθήκες που αναγράφει ο νόμος.

Darüber hinaus beschäftigt das System der Haftung für Nachlassverbindlichkeiten die Praxis in erheblichem Maße. Hier hat der Gesetzgeber mit der neuen Vorschrift des Art. 1892 ZGB die Trennung der Vermögensmassen eingeführt, also des Nachlasses vom Eigenvermögen des Erben. Dies hat im Grundsatz zur Folge, dass der Erbe für Nachlassverbindlichkeiten nicht mit seinem persönlichen Vermögen haftet, es sei denn, es liegen die im Gesetz bezeichneten besonderen Umstände vor.

Η επιλογή αυτή κρίνεται θετική. Ωστόσο, από μόνη της δεν φαίνεται να επαρκεί ώστε να επιλυθεί αποτελεσματικά το υφιστάμενο έντονο κοινωνικό και νομικό πρόβλημα που απορρέει από τις υπερχρεωμένες κληρονομίες, που είναι πολύ αυξημένες και ανεπιθύμητες για τα χρόνια μετά το έτος 2010.

Diese Entscheidung wird positiv bewertet. Für sich genommen erscheint sie jedoch nicht ausreichend, um das bestehende gravierende soziale und rechtliche Problem der überschuldeten Nachlässe wirksam zu lösen, die für die Jahre nach 2010 stark zugenommen haben und unerwünscht sind.

Σύμφωνα με τις προτεινόμενες διατάξεις, φαίνεται να επιχειρείται αναβάθμιση του θεσμού της δικαστικής εκκαθάρισης και παράλληλα κατάργηση του θεσμού της αποδοχής με απογραφή ως ξεχωριστής ρύθμισης και επιλογής, ο οποίος κατά τα μέχρι σήμερα ισχύοντα αποτελούσε τον βασικό θεσμό προστασίας από τα χρέη της κληρονομίας. Γι᾽ αυτό μάλιστα κατά το ισχύον κληρονομικό δίκαιο είχε τεθεί ως βάση στα επί δεκαετίες ισχύοντα άρθρα ΑΚ 1527 για την προστασία των ανηλίκων από χρέη κληρονομίας και ΕισΝΑΚ 118. Ο θεσμός αυτός ορθότερο θα ήταν, αντί της κατάργησής του, να αναβαθμιστεί και να αξιοποιηθεί με στοχευμένες βελτιώσεις στα σημεία που μέχρι σήμερα είχαν καταστεί αναποτελεσματικά.

Nach den vorgeschlagenen Vorschriften wird offenbar eine Aufwertung des Instituts der gerichtlichen Nachlassabwicklung angestrebt und zugleich das Institut der Annahme unter dem Vorbehalt der Inventarerrichtung als eigenständige Regelung und Option abgeschafft, das nach bisherigem Recht das grundlegende Institut zum Schutz vor Nachlassverbindlichkeiten darstellte. Gerade deshalb war es im geltenden Erbrecht als Grundlage in die seit Jahrzehnten geltenden Vorschriften des Art. 1527 ZGB zum Schutz Minderjähriger vor Nachlassschulden und des Art. 118 EGZGB eingestellt. Richtiger wäre es, dieses Institut nicht abzuschaffen, sondern aufzuwerten und mit gezielten Verbesserungen an den bislang unwirksam gewordenen Punkten nutzbar zu machen.

Σκοπό της μεταρρύθμισης στο πεδίο αυτό θα πρέπει να αποτελεί η δημιουργία ενός συστήματος προστασίας από τα κληρονομικά χρέη το οποίο θα είναι τόσο απλό που θα μπορεί να ανταγωνιστεί την απλότητα της αποποίησης και να [S.388] ωθήσει τους κληρονόμους να το επιλέξουν αντί αυτής — κάτι που δεν φαίνεται να επιτυγχάνεται με τις υφιστάμενες ρυθμίσεις.

Ziel der Reform in diesem Bereich sollte die Schaffung eines Systems des Schutzes vor Nachlassverbindlichkeiten sein, das so einfach ist, dass es mit der Einfachheit der Ausschlagung konkurrieren kann und [S.388] die Erben dazu bewegt, es an deren Stelle zu wählen — was mit den vorliegenden Regelungen nicht erreicht zu werden scheint.

Ειδικά πρέπει να τονιστεί ότι η τροποποίηση της ΑΚ 1527, η οποία προβλέπει ευθύνη του τέκνου για τα κληρονομικά χρέη ως συνέπεια της συμπεριφοράς του γονέα, κρίνεται ως εξαιρετικά δυσμενής και χρήζει αναθεώρησης.

Besonders hervorzuheben ist, dass die Änderung des Art. 1527 ZGB, die eine Haftung des Kindes für Nachlassverbindlichkeiten als Folge des Verhaltens des Elternteils vorsieht, als außerordentlich nachteilig bewertet wird und der Überarbeitung bedarf.

Τέλος, ο θεσμός της δικαστικής εκκαθάρισης ορθά αναβαθμίστηκε, καθώς επρόκειτο για έναν θεσμό που μέχρι σήμερα είχε σχεδόν μηδενική εφαρμογή στην πράξη. Ωστόσο, με το υπό επεξεργασία νομοσχέδιο τίθεται ως κεντρικός θεσμός διαχείρισης των υπερχρεωμένων κληρονομιών, γεγονός το οποίο γεννά ερωτηματικά σχετικά με το αν θα καταστεί δυνατή η καθολική εφαρμογή που αυτό προβλέπει, ενόψει της αδύναμης εφαρμογής του κατά το ισχύον δίκαιο. Εξάλλου ενέχει και ορισμένες εγγενείς αδυναμίες που ως θεσμό τον καθιστούν αναποτελεσματικό. Είναι δε θεσμός γνωστός στο εμπορικό δίκαιο και θα έπρεπε οι εκεί αδυναμίες του να ληφθούν υπόψη και να βελτιωθούν ανάλογα.

Schließlich wurde das Institut der gerichtlichen Nachlassabwicklung zu Recht aufgewertet, da es sich um ein Institut handelte, das bislang in der Praxis nahezu keine Anwendung fand. Mit dem zu prüfenden Entwurf wird es jedoch zum zentralen Institut der Bewältigung überschuldeter Nachlässe erhoben, was Fragen aufwirft, ob die darin vorgesehene flächendeckende Anwendung angesichts seiner schwachen Anwendung nach geltendem Recht möglich sein wird. Im Übrigen weist es auch gewisse strukturelle Schwächen auf, die es als Institut unwirksam machen. Es ist zudem ein aus dem Handelsrecht bekanntes Institut, und seine dortigen Schwächen hätten berücksichtigt und entsprechend behoben werden müssen.

Μερικές κομβικές από τις αδυναμίες που ενδέχεται να καταστήσουν τον θεσμό της δικαστικής εκκαθάρισης μη επιλέξιμο στην πράξη είναι οι εξής: α) Ο εκκαθαριστής φέρει στον ΑΦΜ του όλα τα χρέη της υπό εκκαθάριση επιχείρησης —και εδώ της υπό εκκαθάριση κληρονομίας—, γεγονός αποτρεπτικό για τον καθένα να γίνει εκκαθαριστής. β) Στις υπερχρεωμένες κληρονομίες συχνά δεν υπάρχει ενεργητικό που να εγγυάται την αμοιβή του εκκαθαριστή, γεγονός το οποίο επίσης λειτουργεί αποτρεπτικά. γ) Για την αμοιβή του εκκαθαριστή ευθύνεται εκείνος που ζητά την εκκαθάριση, γεγονός που ενδέχεται να λειτουργεί ως αντικίνητρο για την υποβολή αιτήματος διορισμού εκκαθαριστή. δ) Ειδικά στον νέο θεσμό προβλέπονται περιπτώσεις έκπτωσης και ευθύνης για τα κληρονομικά χρέη, γεγονός το οποίο δεν συνάδει με την αρχική πρόβλεψη για διαχωρισμό των περιουσιών. Ορθότερο θα ήταν, αν από τη συμπεριφορά του κληρονόμου προκαλείται ζημία στους δανειστές, να προβλέπεται ότι ο κληρονόμος ευθύνεται αποκλειστικά και μόνο για τη ζημία που προκαλεί και να μην ανατρέπεται ο διαχωρισμός των περιουσιών.

Einige zentrale Schwächen, die das Institut der gerichtlichen Nachlassabwicklung in der Praxis unattraktiv machen könnten, sind folgende: a) Der Abwickler trägt unter seiner Steuernummer sämtliche Schulden des abzuwickelnden Unternehmens — hier des abzuwickelnden Nachlasses —, was jeden davon abschreckt, Abwickler zu werden. b) Bei überschuldeten Nachlässen fehlt es häufig an Aktivvermögen, das die Vergütung des Abwicklers sichern würde, was ebenfalls abschreckend wirkt. c) Für die Vergütung des Abwicklers haftet derjenige, der die Abwicklung beantragt, was einen Fehlanreiz für die Stellung eines Antrags auf Bestellung eines Abwicklers darstellen kann. d) Gerade im neuen Institut sind Fälle des Verlusts der Haftungsbeschränkung und der Haftung für Nachlassverbindlichkeiten vorgesehen, was mit der grundsätzlichen Regelung der Vermögenstrennung nicht im Einklang steht. Richtiger wäre es vorzusehen, dass der Erbe, wenn durch sein Verhalten den Gläubigern ein Schaden entsteht, ausschließlich für den von ihm verursachten Schaden haftet und die Vermögenstrennung nicht aufgehoben wird.

S. 389

Συμπερασματικά, όσον αφορά το πεδίο αυτό σκόπιμη κρίνεται: (α) η διατήρηση του διαχωρισμού της κληρονομίας από την ατομική περιουσία του κληρονόμου ως κεκτημένο· (β) η υιοθέτηση ενός απλού συστήματος περί της μη ευθύνης για τα κληρονομικά χρέη που θα μπορεί να ανταγωνιστεί την απλότητα της αποποίησης ως επιλογής και να ανατρέψει το κύμα των αποποιήσεων και της διαδοχής των τάξεων· (γ) η εξειδίκευση ότι οι κληρονόμοι θα ευθύνονται μόνο με τα αντικείμενα της κληρονομίας, όπως στις υφιστάμενες ΑΚ 1904–1905· (δ) η εκ νέου υιοθέτηση ενός αναβαθμισμένου πια θεσμού αποδοχής με απογραφή, ως ξεχωριστής επιλογής που θα έχει την υφιστάμενη συνέπεια του διαχωρισμού της κληρονομίας από την ατομική περιουσία· (ε) η διατήρηση του θεσμού της δικαστικής εκκαθάρισης όπως έχει αναβαθμιστεί, με δημιουργία ξεχωριστού ΑΦΜ για τον εκκαθαριστή, προκειμένου να καμφθεί το σχετικό αντικίνητρο για την ανάληψη αυτών των καθηκόντων· (στ) η απάλειψη από την αποδοχή με απογραφή και τη δικαστική εκκαθάριση των λόγων έκπτωσης και η αντικατάστασή τους από λόγους ευθύνης· (ζ) η πρόβλεψη ότι επί υπερχρεωμένης κληρονομίας δεν θα επέρχεται η έννομη συνέπεια της υφιστάμενης ΑΚ 1857 και της νέας ΑΚ 1854 και ότι η κληρονομία θα παραμένει στον αρχικό κληρονόμο· και (η) η πρόβλεψη υποχρέωσης του κληρονόμου υπερχρεωμένης κληρονομίας να συντάξει ο ίδιος απογραφή.

Zusammenfassend erscheint in diesem Bereich zweckmäßig: (a) die Beibehaltung der Trennung des Nachlasses vom Eigenvermögen des Erben als Errungenschaft; (b) die Einführung eines einfachen Systems der Nichthaftung für Nachlassverbindlichkeiten, das mit der Einfachheit der Ausschlagung als Option konkurrieren und die Welle der Ausschlagungen und des Durchlaufens der Erbordnungen umkehren kann; (c) die Klarstellung, dass die Erben nur mit den Nachlassgegenständen haften, wie in den geltenden Art. 1904–1905 ZGB; (d) die erneute Einführung eines nunmehr aufgewerteten Instituts der Annahme unter dem Vorbehalt der Inventarerrichtung als eigenständige Option mit der bisherigen Folge der Trennung des Nachlasses vom Eigenvermögen; (e) die Beibehaltung des Instituts der gerichtlichen Nachlassabwicklung in seiner aufgewerteten Gestalt, mit Einrichtung einer gesonderten Steuernummer für den Abwickler, um den betreffenden Fehlanreiz für die Übernahme dieser Aufgaben zu beseitigen; (f) die Streichung der Verlustgründe bei der Annahme unter Inventarvorbehalt und bei der gerichtlichen Abwicklung und ihre Ersetzung durch Haftungsgründe; (g) die Regelung, dass bei einem überschuldeten Nachlass die Rechtsfolge des geltenden Art. 1857 ZGB und des neuen Art. 1854 ZGB nicht eintritt und der Nachlass beim ursprünglichen Erben verbleibt; und (h) die Vorsehung einer Pflicht des Erben eines überschuldeten Nachlasses, selbst ein Inventar zu errichten.

[Fußnote 9 des Originals:] Das heißt, wenn ein Verhalten des Erben die Gläubiger beeinträchtigt, darf die Trennung des Nachlasses vom Eigenvermögen des Erben nicht aufgehoben werden; vielmehr soll der Erbe für den von ihm verursachten Schaden haften.

§ΘΕΣΕΙΣ ΕΠΙ ΤΩΝ ΑΡΘΡΩΝStellungnahme zu den einzelnen Artikeln

Στη συγκεκριμένη ενότητα αξιολογούνται οι προτεινόμενες ρυθμίσεις του υπό επεξεργασία νομοσχεδίου με ανάλυση κατ᾽ άρθρο.

In diesem Abschnitt werden die vorgeschlagenen Regelungen des zu prüfenden Entwurfs artikelweise bewertet.

§ΜΕΡΟΣ Α΄ — ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄, Άρθρο 3: Κεφάλαιο δεύτερο ΑΚ — Σύνταξη, ανάκληση και δημοσίευση διαθηκών (νέα άρθρα ΑΚ 1716–1765)Teil A — Kapitel B, Artikel 3: Zweites Kapitel ZGB — Errichtung, Widerruf und Veröffentlichung von Testamenten (neue Art. 1716–1765 ZGB)

S. 390

Η αφετηρία του ισχύοντος δικαίου, όπως αποτυπώνεται στο ισχύον άρθρο 1716 ΑΚ, είναι η αυστηρή προσήλωση στην αυτοπρόσωπη και τυπικά καθορισμένη σύνταξη της διαθήκης, με έντονη έμφαση στην ασφάλεια δικαίου μέσω της τήρησης διατυπώσεων. Το Σχέδιο Νόμου διατηρεί τη βασική αυτή αρχή (άρθρο 1716), αλλά την εντάσσει σε ένα σαφώς πιο ευέλικτο και λειτουργικό σύστημα, στο οποίο η βούληση του διαθέτη υπερισχύει έναντι του τύπου. Η μετατόπιση από τον αυστηρό χαρακτήρα της τήρησης συγκεκριμένων τύπων επί ποινή ακυρότητας του ισχύοντος δικαίου προς μία πιο ελαστική προσέγγιση (π.χ. περιορισμός ακυρότητας λόγω τυπικών ελλείψεων — άρθρα 1730 επ.) αποδυναμώνει τις απαραίτητες εγγυήσεις βεβαιότητας, ενισχύοντας όμως την ευελιξία. Παράλληλα, η χρήση αόριστων νομικών εννοιών, όπως «σημαντικά δυσχερής» (άρθρο 1750 για την έκτακτη διαθήκη), ενδέχεται να οδηγήσει σε αποκλίνουσα νομολογία και να εντείνει την ανασφάλεια δικαίου, αλλά και την ανασφάλεια ως προς τη διαδοχή.

Der Ausgangspunkt des geltenden Rechts, wie er in Art. 1716 ZGB zum Ausdruck kommt, ist das strikte Festhalten an der höchstpersönlichen und formgebundenen Errichtung des Testaments, mit starker Betonung der Rechtssicherheit durch Einhaltung der Formvorschriften. Der Entwurf behält diesen Grundsatz bei (Artikel 1716), fügt ihn aber in ein deutlich flexibleres und funktionaleres System ein, in dem der Wille des Erblassers gegenüber der Form Vorrang hat. Die Verschiebung von der Strenge der Einhaltung bestimmter Formen bei Nichtigkeitsfolge nach geltendem Recht hin zu einem elastischeren Ansatz (z. B. Beschränkung der Nichtigkeit wegen Formmängeln — Artikel 1730 ff.) schwächt die notwendigen Gewissheitsgarantien, stärkt jedoch die Flexibilität. Zugleich kann die Verwendung unbestimmter Rechtsbegriffe wie „erheblich erschwert" (Artikel 1750 zum außerordentlichen Testament) zu einer uneinheitlichen Rechtsprechung führen und die Rechtsunsicherheit sowie die Unsicherheit hinsichtlich der Erbfolge verschärfen.

Στον τομέα και πάλι της χρήσης των διαφόρων τύπων διαθήκης πρέπει να επισημανθεί, κατ᾽ αρχάς, η απλοποίηση των τύπων αυτών. Η μυστική διαθήκη διατηρείται (άρθρα 1739 επ.) με τη χρήση λιγότερων μαρτύρων, ενώ είναι σαφής μία γενικότερη στροφή προς πιο ευέλικτες μορφές (ιδίως ιδιόγραφες και ενδεχομένως ψηφιακά υποστηριζόμενες διαδικασίες). Ήδη στην πράξη η μυστική διαθήκη είναι σπάνια, και το Σχέδιο Νόμου δεν φαίνεται να ενισχύει επιπλέον τη θέση της. Η μείωση του αριθμού των μαρτύρων τόσο στη δημόσια διαθήκη (από τρεις σε δύο, άρθρο 1724 ΑΚ έναντι νέου άρθρου 1725) όσο και στη μυστική διαθήκη (άρθρο 1738 ΑΚ έναντι νέου άρθρου 1739) κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση, προτάσσοντας την πρακτική ευχέρεια και την ανάγκη ταχύτερης και απλούστερης κατάρτισης διαθηκών. Η μεταβολή αυτή αίρει εμπόδια που στην πράξη οδηγούσαν είτε σε [S.391] αποφυγή της δημόσιας διαθήκης είτε σε στροφή προς την ιδιόγραφη, με όλες τις γνωστές παθογένειες.

Im Bereich der Verwendung der verschiedenen Testamentsformen ist zunächst deren Vereinfachung hervorzuheben. Das mystische Testament bleibt erhalten (Artikel 1739 ff.), mit einer geringeren Zeugenzahl, während eine allgemeinere Hinwendung zu flexibleren Formen (insbesondere eigenhändigen und gegebenenfalls digital gestützten Verfahren) deutlich ist. Bereits in der Praxis ist das mystische Testament selten, und der Entwurf scheint seine Stellung nicht zusätzlich zu stärken. Die Verringerung der Zeugenzahl sowohl beim öffentlichen Testament (von drei auf zwei, Art. 1724 ZGB gegenüber dem neuen Artikel 1725) als auch beim mystischen Testament (Art. 1738 ZGB gegenüber dem neuen Artikel 1739) geht in die richtige Richtung und stellt die praktische Handhabbarkeit und das Bedürfnis nach schnellerer und einfacherer Testamentserrichtung in den Vordergrund. Diese Änderung beseitigt Hindernisse, die in der Praxis entweder zur [S.391] Vermeidung des öffentlichen Testaments oder zur Hinwendung zum eigenhändigen führten, mit allen bekannten Fehlentwicklungen.

§Νέο άρθρο ΑΚ 1717Neuer Art. 1717 ZGB

Η εισαγωγή της δυνατότητας σύνταξης κοινής διαθήκης που μπορεί να ισχύσει ως κληρονομική σύμβαση συνιστά δομική μεταβολή σε σχέση με το ισχύον δίκαιο, το οποίο δεν αναγνωρίζει τέτοια δυνατότητα. Η εισαγωγή νέων θεσμών οφείλει να έχει σαφή και πλήρη συστηματική ένταξη, ώστε να επιτυγχάνεται ένα «κωδικοποιητικά» ξεκάθαρο νομοτεχνικό κείμενο.

Die Einführung der Möglichkeit eines gemeinschaftlichen Testaments, das als Erbvertrag wirken kann, stellt eine strukturelle Änderung gegenüber dem geltenden Recht dar, das eine solche Möglichkeit nicht kennt. Die Einführung neuer Institute muss klar und vollständig systematisch eingegliedert werden, damit ein „kodifikatorisch" eindeutiger Gesetzestext erreicht wird.

§Νέο άρθρο ΑΚ 1724Neuer Art. 1724 ZGB

Με την εν λόγω προτεινόμενη διάταξη προβλέπεται μερική ακυρότητα ιδιόγραφης διαθήκης που καταρτίζεται από πρόσωπα σε νοσοκομεία, κλινικές, μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων κ.λπ., κατά το μέρος που εγκαθιστά ως κληρονόμους πρόσωπα συνδεδεμένα με τα εν λόγω ιδρύματα, επεκτείνοντας τη διάταξη αυτή και κατά τρεις μήνες από τη διάρκεια της νοσηλείας του. Πρόκειται για εισαγωγή αμάχητου τεκμηρίου αθέμιτου επηρεασμού της βούλησης του διαθέτη, με σκοπό προστατευτικό της ευαλωτότητάς του. Πλην όμως η αόριστη έννοια «νομικά πρόσωπα ή φυσικά πρόσωπα που συνδέονται με τα ως άνω ιδρύματα», χωρίς ειδικότερη νομική εξειδίκευση, ενδέχεται να λειτουργεί ανασταλτικά ως προς την ασφάλεια δικαίου.

Die vorgeschlagene Vorschrift sieht die Teilnichtigkeit eines eigenhändigen Testaments vor, das von Personen in Krankenhäusern, Kliniken, Pflegeeinrichtungen für ältere Menschen usw. errichtet wird, soweit darin Personen als Erben eingesetzt werden, die mit den betreffenden Einrichtungen verbunden sind, wobei diese Vorschrift auch auf drei Monate nach der Dauer der Versorgung erstreckt wird. Es handelt sich um die Einführung einer unwiderleglichen Vermutung unlauterer Beeinflussung des Erblasserwillens zum Schutz seiner Schutzbedürftigkeit. Allerdings kann der unbestimmte Begriff „juristische oder natürliche Personen, die mit den genannten Einrichtungen verbunden sind" ohne nähere rechtliche Konkretisierung hinsichtlich der Rechtssicherheit hemmend wirken.

§Νέο άρθρο ΑΚ 1741Neuer Art. 1741 ZGB

Η ρητή αναγνώριση της δυνατότητας χρήσης μηχανικών μέσων κατά τη σύνταξη της μυστικής διαθήκης συνιστά αναγκαία προσαρμογή στη σύγχρονη τεχνολογική πραγματικότητα. Υπογραμμίζεται πάντα η ανάγκη διασφάλισης της χρήσης τεχνολογικών μέσων για την πιστοποίηση της πιστότητας του εγγράφου από τον διαθέτη (π.χ. ηλεκτρονική υπογραφή μέσω gov.gr).

Die ausdrückliche Anerkennung der Möglichkeit, bei der Errichtung des mystischen Testaments mechanische Mittel zu verwenden, ist eine notwendige Anpassung an die heutige technologische Wirklichkeit. Betont wird stets die Notwendigkeit, den Einsatz technologischer Mittel zur Bestätigung der Authentizität der Urkunde durch den Erblasser sicherzustellen (z. B. elektronische Signatur über gov.gr).

S. 392

§Νέο άρθρο ΑΚ 1748Neuer Art. 1748 ZGB

Η διατήρηση της δυνατότητας διάσωσης άκυρης μυστικής διαθήκης ως ιδιόγραφης επιβεβαιώνει την τάση προστασίας της ουσιαστικής βούλησης του διαθέτη, η οποία διατρέχει συνολικά το Σχέδιο Νόμου.

Die Beibehaltung der Möglichkeit, ein nichtiges mystisches Testament als eigenhändiges aufrechtzuerhalten, bestätigt die Tendenz zum Schutz des materiellen Erblasserwillens, die den gesamten Entwurf durchzieht.

§Νέο άρθρο ΑΚ 1750Neuer Art. 1750 ZGB

Ως προς τις έκτακτες διαθήκες, το ισχύον δίκαιο προβλέπει ειδικές μορφές διαθήκης που καταρτίζονται υπό εξαιρετικές συνθήκες, με επιμέρους διαφοροποιήσεις και ιστορικά προσδιορισμένες περιπτώσεις (π.χ. στρατιωτική διαθήκη, διαθήκη εν πλω), εντασσόμενες σε ένα περισσότερο κατακερματισμένο και τυποποιημένο σύστημα. Αντιθέτως, το προτεινόμενο Σχέδιο Νόμου προβαίνει σε συστηματική ενοποίηση και αναδιατύπωση του θεσμού στο άρθρο αυτό, εισάγοντας μία γενική ρήτρα, κατά την οποία επιτρέπεται η προφορική δήλωση τελευταίας βούλησης ενώπιον τριών μαρτύρων όταν, λόγω έκτακτων περιστάσεων, είναι «αδύνατη ή σημαντικά δυσχερής» η τήρηση των συνήθων τύπων διαθήκης.

Zu den außerordentlichen Testamenten sieht das geltende Recht besondere, unter außergewöhnlichen Umständen zu errichtende Testamentsformen mit einzelnen Differenzierungen und historisch bestimmten Fällen vor (z. B. Militärtestament, Seetestament), eingebettet in ein stärker zersplittertes und typisiertes System. Demgegenüber nimmt der Entwurf in diesem Artikel eine systematische Vereinheitlichung und Neufassung des Instituts vor und führt eine Generalklausel ein, wonach die mündliche Erklärung des letzten Willens vor drei Zeugen zulässig ist, wenn wegen außerordentlicher Umstände die Einhaltung der üblichen Testamentsformen „unmöglich oder erheblich erschwert" ist.

Η προσέγγιση αυτή παρουσιάζει αναμφίβολα θετικά στοιχεία, καθώς εκσυγχρονίζει το δίκαιο και το καθιστά προσαρμόσιμο σε σύγχρονες καταστάσεις, όπως επιδημίες ή καταστάσεις αποκλεισμού, οι οποίες δεν καλύπτονταν επαρκώς από το παραδοσιακό σύστημα. Επιπλέον, η ενιαία ρύθμιση ενισχύει τη συστηματικότητα και περιορίζει την πολυδιάσπαση κανόνων που χαρακτήριζε το ισχύον δίκαιο. Ωστόσο, η επιλογή αυτή οφείλει να εξετάζεται και από την άποψη της ασφάλειας δικαίου και της σαφήνειας των προϋποθέσεων εφαρμογής. Η αντικατάσταση ειδικών, σαφώς οριοθετημένων περιπτώσεων του ισχύοντος δικαίου από μία γενική ρήτρα («σημαντικά δυσχερής κατάρτιση διαθήκης», νέο άρθρο 1750) διευρύνει μεν το πεδίο εφαρμογής, αλλά ταυτόχρονα μεταφέρει το βάρος ερμηνείας στα δικαστήρια, αυξάνοντας τον κίνδυνο προσφυγής σε αυτά για ερμηνεία και δημιουργίας αποκλινουσών κρίσεων. Η έλλειψη συγκεκριμένων κριτηρίων για το πότε καθίσταται «δυσχερής» η τήρηση των τυπικών μορφών ενδέχεται να οδηγήσει είτε σε καταχρηστική επίκληση της διάταξης είτε, αντιστρόφως, σε υπερβολικά περιοριστική εφαρμογή της. Υπό το πρίσμα αυτό, η ενοποίηση του θεσμού, αν και νομοτεχνικά κομψή, φαίνεται να επιτυγχάνεται εις βάρος της προβλεψιμότητας και της ασφάλειας δικαίου, στοιχεία τα οποία στο [S.393] ισχύον καθεστώς διασφαλίζονταν ακριβώς μέσω της εξειδίκευσης των επιμέρους μορφών έκτακτης διαθήκης.

Dieser Ansatz weist zweifellos positive Elemente auf, da er das Recht modernisiert und an heutige Lagen anpassungsfähig macht, etwa Epidemien oder Absperrungssituationen, die vom traditionellen System nicht hinreichend erfasst waren. Zudem stärkt die einheitliche Regelung die Systematik und begrenzt die Zersplitterung der Regeln, die das geltende Recht kennzeichnete. Diese Entscheidung ist jedoch auch unter dem Gesichtspunkt der Rechtssicherheit und der Klarheit der Anwendungsvoraussetzungen zu prüfen. Die Ersetzung besonderer, klar umgrenzter Fälle des geltenden Rechts durch eine Generalklausel („erheblich erschwerte Testamentserrichtung", neuer Artikel 1750) erweitert zwar den Anwendungsbereich, verlagert zugleich aber die Auslegungslast auf die Gerichte und erhöht die Gefahr, dass diese zur Auslegung angerufen werden und abweichende Entscheidungen entstehen. Das Fehlen konkreter Kriterien dafür, wann die Einhaltung der Formen „erschwert" ist, kann entweder zu einer missbräuchlichen Berufung auf die Vorschrift oder umgekehrt zu einer übermäßig restriktiven Anwendung führen. Unter diesem Blickwinkel scheint die Vereinheitlichung des Instituts, so elegant sie rechtstechnisch ist, zulasten der Vorhersehbarkeit und der Rechtssicherheit zu gehen — Elemente, die im [S.393] geltenden Recht gerade durch die Ausdifferenzierung der einzelnen Formen des außerordentlichen Testaments gesichert waren.

§Νέο άρθρο ΑΚ 1759Neuer Art. 1759 ZGB

Η εισαγωγή του «Μητρώου Διαθηκών» ενισχύει μεν τη διαφάνεια, αλλά, πέραν των προβληματισμών που αναφέρθηκαν ανωτέρω, το Μητρώο Διαθηκών δεν αντιμετωπίζει πλήρως το πρόβλημα της πληρότητας, ιδίως ως προς τις ιδιόγραφες διαθήκες. Εάν δεν καθίσταται σαφής η υποχρεωτική καταχώριση, το μητρώο κινδυνεύει να λειτουργήσει αποσπασματικά, δημιουργώντας ενδεχομένως ψευδή αίσθηση ασφάλειας.

Die Einführung des „Testamentsregisters" stärkt zwar die Transparenz; über die oben genannten Bedenken hinaus löst das Testamentsregister jedoch das Problem der Vollständigkeit nicht vollständig, insbesondere bei eigenhändigen Testamenten. Wird die Pflicht zur Eintragung nicht klargestellt, droht das Register lückenhaft zu funktionieren und möglicherweise ein falsches Sicherheitsgefühl zu erzeugen.

§Νέο άρθρο ΑΚ 1763Neuer Art. 1763 ZGB

Προς τον σκοπό της προστασίας από πλαστογραφία, με την προτεινόμενη ρύθμιση ορίζεται ότι ιδιόγραφη διαθήκη που τιμά αποκλειστικά πρόσωπα εκτός πρώτης τάξης/συζύγου ή που δημοσιεύεται μετά δύο έτη από τον θάνατο απαιτεί κήρυξη ως κυρίας για να παράγει έννομα αποτελέσματα. Στην περίπτωση αυτή, δεδομένου ότι χρόνος επαγωγής εξακολουθεί να είναι ο χρόνος του θανάτου, χρήσιμη θα ήταν μια πρόβλεψη σχετικά με τη νομική κατάσταση από τον χρόνο θανάτου μέχρι την κήρυξη ως κυρίας της υφιστάμενης διαθήκης, καθώς και τα σχετικά δικαιώματα/υποχρεώσεις των τιμωμένων με τη διαθήκη και των εξ αδιαθέτου κληρονόμων.

Zum Schutz vor Fälschungen bestimmt die vorgeschlagene Regelung, dass ein eigenhändiges Testament, das ausschließlich Personen außerhalb der ersten Ordnung bzw. den Ehegatten bedenkt oder das mehr als zwei Jahre nach dem Tod veröffentlicht wird, der Rechtskräftigerklärung bedarf, um Rechtswirkungen zu entfalten. Da der Zeitpunkt des Erbfalls weiterhin der Todeszeitpunkt ist, wäre in diesem Fall eine Regelung über die Rechtslage zwischen dem Todeszeitpunkt und der Rechtskräftigerklärung des vorhandenen Testaments sowie über die entsprechenden Rechte und Pflichten der testamentarisch Bedachten und der gesetzlichen Erben nützlich.

§Κεφάλαιο τρίτο ΑΚ — Περιεχόμενο της διαθήκης (νέα άρθρα ΑΚ 1766–1797)Drittes Kapitel ZGB — Inhalt des Testaments (neue Art. 1766–1797 ZGB)

**Νέο άρθρο ΑΚ 1780.** Σύμφωνα με το παραπάνω προτεινόμενο άρθρο, η παράνομη ή ανήθικη αίρεση λογίζεται ως μη γεγραμμένη και συνεπώς η διάταξη τελευταίας βούλησης παραμένει έγκυρη, αλλά χωρίς την αίρεση. Πρόκειται για σημαντική διαφοροποίηση με το ισχύον δίκαιο, κατά το οποίο προβλέπεται ακυρότητα όλης της δικαιοπραξίας. Ως επιλογή κρίνεται μάλλον θετικά, ως πιο ευέλικτη, αν και μπορεί να μην ανταποκρίνεται πάντα στη βούληση του διαθέτη και να μη ρυθμίζει αποτελεσματικά όλες τις περιπτώσεις.

**Neuer Art. 1780 ZGB.** Nach dem vorgeschlagenen Artikel gilt eine rechtswidrige oder sittenwidrige Bedingung als nicht geschrieben, sodass die Verfügung von Todes wegen wirksam bleibt, aber ohne die Bedingung. Dies ist eine erhebliche Abweichung vom geltenden Recht, das die Nichtigkeit des gesamten Rechtsgeschäfts vorsieht. Die Entscheidung wird als flexibler eher positiv bewertet, auch wenn sie nicht stets dem Erblasserwillen entsprechen und nicht alle Fälle wirksam erfassen mag.

S. 394

Ορθή επιλογή, επίσης, θεωρείται η εξομοίωση αιρέσεων αγαμίας και χηρείας, οι οποίες με το προτεινόμενο νομοσχέδιο θεωρούνται πια ως μη γεγραμμένες.

Als richtige Entscheidung wird ferner die Gleichstellung der Bedingungen der Ehelosigkeit und des Witwenstandes angesehen, die nach dem Entwurf nunmehr als nicht geschrieben gelten.

§Νέο άρθρο ΑΚ 1785Neuer Art. 1785 ZGB

Η προτεινόμενη διάταξη κατατείνει σε διάκριση μεταξύ κληρονόμου και κληροδόχου. Ως κριτήριο, που είναι αποδεκτό από θεωρία και νομολογία, εισάγεται η αξία του δήλου σε σχέση με όλη την κληρονομία. Με τις προτεινόμενες διατάξεις του νομοσχεδίου οι κληροδοσίες καθίστανται ενοχικές. Επομένως, για την παραπάνω διάκριση προστίθεται και το κριτήριο της βούλησης του διαθέτη, που καθιστά πιο ξεκάθαρο το ζήτημα, αναλόγως αν εκείνος επιθυμεί την άμεση περιέλευση του αντικειμένου στον τιμώμενο ή την κληροδότηση απλώς μιας ενοχικής αξίωσης. Αν και η ρύθμιση αυτή φαίνεται να έχει βελτιωτικό χαρακτήρα, ενδεχομένως κάποιος επιπλέον ερμηνευτικός κανόνας να ήταν απαραίτητος για να γίνει η διάκριση ευχερέστερη στην πράξη.

Die vorgeschlagene Vorschrift zielt auf die Abgrenzung zwischen Erbe und Vermächtnisnehmer. Als von Lehre und Rechtsprechung anerkanntes Kriterium wird der Wert des zugewendeten Gegenstands im Verhältnis zum gesamten Nachlass eingeführt. Nach den vorgeschlagenen Vorschriften werden die Vermächtnisse schuldrechtlich ausgestaltet. Für die genannte Abgrenzung tritt daher das Kriterium des Erblasserwillens hinzu, das die Frage klarer macht, je nachdem, ob er den unmittelbaren Übergang des Gegenstands auf den Bedachten oder lediglich die Zuwendung eines schuldrechtlichen Anspruchs will. Auch wenn diese Regelung verbessernden Charakter zu haben scheint, wäre möglicherweise eine zusätzliche Auslegungsregel erforderlich gewesen, um die Abgrenzung in der Praxis zu erleichtern.

§Κεφάλαιο τέταρτο ΑΚ — Κληρονομική σύμβαση αιτία θανάτου (νέα άρθρα ΑΚ 1798–1807)Viertes Kapitel ZGB — Erbvertrag von Todes wegen (neue Art. 1798–1807 ZGB)

Ως κληρονομική σύμβαση αιτία θανάτου νοείται αυτή με την οποία επιδιώκεται η μεταβολή στο δίκαιο της κληρονομικής διαδοχής, με αντικείμενο την κληρονομία ζώντος. Πρόκειται για σύμβαση διφυή: δήλωση βούλησης και διάταξη τελευταίας βούλησης. Σήμερα, η άνω σύμβαση απαγορεύεται τόσο ερμηνευτικά από την ΑΚ 1710, η οποία ορίζει ότι «Κατά τον θάνατο του προσώπου η περιουσία του ως σύνολο (κληρονομία) περιέρχεται από τον νόμο ή από διαθήκη [σ.σ.: όχι από σύμβαση] σε ένα ή περισσότερα πρόσωπα (κληρονόμοι)…», όσο και ρητά από την ΑΚ 368, με την οποία ορίζεται ότι «Σύμβαση για την κληρονομία προσώπου που ζει, είτε με το ίδιο είτε με τρίτο πρόσωπο, είτε για ολόκληρη είτε για ποσοστό της, είναι άκυρη. Το ίδιο ισχύει και για τη σύμβαση με την οποία περιορίζεται η ελευθερία ως προς τις διατάξεις τελευταίας βούλησης.»

Unter einem Erbvertrag von Todes wegen versteht man denjenigen, mit dem eine Änderung im Recht der Erbfolge angestrebt wird, mit dem Nachlass eines Lebenden als Gegenstand. Es handelt sich um einen Vertrag doppelter Natur: Willenserklärung und Verfügung von Todes wegen. Derzeit ist ein solcher Vertrag sowohl im Wege der Auslegung durch Art. 1710 ZGB verboten, der bestimmt: „Beim Tod der Person geht ihr Vermögen als Ganzes (Nachlass) kraft Gesetzes oder aufgrund eines Testaments [Anm.: nicht aufgrund eines Vertrags] auf eine oder mehrere Personen (Erben) über …", als auch ausdrücklich durch Art. 368 ZGB, der bestimmt: „Ein Vertrag über den Nachlass einer lebenden Person, sei es mit dieser selbst oder mit einem Dritten, sei es über den ganzen Nachlass oder einen Bruchteil, ist nichtig. Dasselbe gilt für den Vertrag, durch den die Freiheit hinsichtlich der Verfügungen von Todes wegen beschränkt wird."

S. 395

Έτσι, η μεν γνήσια κληρονομική σύμβαση, με την οποία βασικά επιδιώκεται να εξασφαλισθεί ή να αποκλεισθεί η επαγωγή της κληρονομίας σε ορισμένο πρόσωπο, απαγορεύεται, ενώ η μη γνήσια (νόθος), υπό τη μορφή των ΑΚ 1942 (μεταθανάτια εκποίηση κληρονομίας), 2032 (δωρεά αιτία θανάτου) και 1891 (νέμηση ανιόντος), επιτρέπεται, ως εξαιρούμενη της ΑΚ 368.

Der echte Erbvertrag, mit dem im Wesentlichen der Anfall des Nachlasses an eine bestimmte Person gesichert oder ausgeschlossen werden soll, ist demnach verboten, während der unechte in Gestalt der Art. 1942 ZGB (Verfügung über den Nachlass von Todes wegen), 2032 ZGB (Schenkung von Todes wegen) und 1891 ZGB (Vermögensübergabe unter Aszendenten) als von Art. 368 ZGB ausgenommen zulässig ist.

Με το ως άνω τέταρτο κεφάλαιο, και δη τα άρθρα 1798–1807, προτείνεται για πρώτη φορά η εισαγωγή στην ελληνική έννομη τάξη του θεσμού της κληρονομικής σύμβασης, η απαγόρευση της οποίας είχε καταστεί αντικείμενο έντονης κριτικής ως αναχρονιστική, βάσει των κρατουσών κοινωνικών και οικονομικών συνθηκών, αναγκών και αντιλήψεων, αφού απαγόρευε τη συμβατική μεταθανάτια διευθέτηση της τύχης πολύ σημαντικών περιουσιακών στοιχείων. Πρόκειται για κρίσιμη και χρήσιμη εισαγωγή, η οποία κρίνεται ως θετική.

Mit dem genannten vierten Kapitel, namentlich den Artikeln 1798–1807, wird erstmals die Einführung des Instituts des Erbvertrags in die griechische Rechtsordnung vorgeschlagen, dessen Verbot angesichts der herrschenden gesellschaftlichen und wirtschaftlichen Verhältnisse, Bedürfnisse und Anschauungen Gegenstand scharfer Kritik als anachronistisch geworden war, da es die vertragliche Regelung des Schicksals sehr bedeutender Vermögensgegenstände von Todes wegen untersagte. Es handelt sich um eine entscheidende und nützliche Einführung, die positiv bewertet wird.

Ειδικότερα, προτείνεται ο μελλοντικός κληρονομούμενος να δικαιούται όσο ζει να εγκαταστήσει —για μετά τον θάνατό του— κληρονόμο, κληροδόχο ή καταπιστευματοδόχο (τιμώμενο) με συμβολαιογραφική σύμβαση με το πρόσωπο ή τα πρόσωπα αυτά, η οποία δεν ανακαλείται μονομερώς, αλλά τροποποιείται ή καταργείται με όμοια σύμβαση. Ανάκληση από τον ίδιο τον κληρονομούμενο είναι δυνατή μόνον εάν ο τιμώμενος υποπέσει σε παράπτωμα στέρησης της νόμιμης μοίρας.

Im Einzelnen wird vorgeschlagen, dass der künftige Erblasser zu Lebzeiten berechtigt ist, — für die Zeit nach seinem Tod — durch notariellen Vertrag mit dieser oder diesen Personen einen Erben, Vermächtnisnehmer oder Nacherben (Bedachten) einzusetzen; der Vertrag ist einseitig unwiderruflich und kann nur durch einen gleichartigen Vertrag geändert oder aufgehoben werden. Ein Widerruf durch den Erblasser selbst ist nur möglich, wenn der Bedachte sich eine Verfehlung zuschulden kommen lässt, die die Pflichtteilsentziehung rechtfertigt.

Σε κάθε περίπτωση, ο μελλοντικός κληρονομούμενος μπορεί να διαθέσει εν ζωή την περιουσία του, αλλά αν η διάθεση αποβαίνει σε βάρος του αντισυμβαλλομένου-τιμώμενου με την κληρονομική σύμβαση, ο τελευταίος δικαιούται σε αγωγή διάρρηξης της δικαιοπραξίας.

Jedenfalls kann der künftige Erblasser zu Lebzeiten über sein Vermögen verfügen; geht die Verfügung jedoch zulasten des durch den Erbvertrag bedachten Vertragspartners, so steht diesem eine Umstoßungsklage gegen das Rechtsgeschäft zu.

S. 396

Ωστόσο, η προτεινόμενη ρύθμιση της ΑΚ 1801, που επιτρέπει στον κληρονομούμενο να διαθέτει ελεύθερα την περιουσία του όσο ζει, δημιουργεί σοβαρή ανασφάλεια δικαίου. Εάν ο κληρονομούμενος εκποιήσει την περιουσία του, η κληρονομική σύμβαση καθίσταται κενό γράμμα. Παρότι προβλέπεται δικαίωμα υπαναχώρησης του τιμώμενου (ΑΚ 1805) ή αγωγή διάρρηξης των καταχρηστικών εκποιήσεων, οι λύσεις αυτές περιπλέκονται αν συνδυαστούν με τους περιορισμούς της ΑΚ 177, με την οποία ορίζεται ότι διάταξη δικαιοπραξίας με την οποία περιορίζεται ή απαγορεύεται η διάθεση ενός δικαιώματος που μπορεί να απαλλοτριωθεί δεν έχει εμπράγματη ενέργεια.

Die vorgeschlagene Regelung des Art. 1801 ZGB, die dem Erblasser erlaubt, zu Lebzeiten frei über sein Vermögen zu verfügen, schafft jedoch erhebliche Rechtsunsicherheit. Veräußert der Erblasser sein Vermögen, wird der Erbvertrag zum toten Buchstaben. Zwar sind ein Rücktrittsrecht des Bedachten (Art. 1805 ZGB) und eine Umstoßungsklage gegen missbräuchliche Veräußerungen vorgesehen; diese Lösungen werden aber kompliziert, wenn man sie mit den Beschränkungen des Art. 177 ZGB zusammensieht, wonach eine rechtsgeschäftliche Bestimmung, durch die die Verfügung über ein übertragbares Recht beschränkt oder untersagt wird, keine dingliche Wirkung hat.

Συνεπώς, η διάταξη της ΑΚ 1801 χρήζει επανεξέτασης, ιδίως σε συνδυασμό μάλιστα με την προτεινόμενη ρύθμιση της ΑΚ 1805 εδ. β΄, κατά την οποία ο τιμώμενος δικαιούται σε υπαναχώρηση σε περίπτωση διάθεσης από τον κληρονομούμενο της περιουσίας του αντίθετα προς τη συναφθείσα κληρονομική σύμβαση, ώστε να διασφαλίζεται ότι η εν ζωή διαχείριση της περιουσίας δεν θα ακυρώνει στην πράξη τις δεσμεύσεις της κληρονομικής σύμβασης.

Folglich bedarf Art. 1801 ZGB der Überprüfung, insbesondere im Zusammenhang mit der vorgeschlagenen Regelung des Art. 1805 Satz 2 ZGB, wonach der Bedachte zum Rücktritt berechtigt ist, wenn der Erblasser entgegen dem geschlossenen Erbvertrag über sein Vermögen verfügt — damit sichergestellt ist, dass die Vermögensverwaltung unter Lebenden die Bindungen des Erbvertrags nicht praktisch aushöhlt.

Επιπλέον, η διάκριση μεταξύ υποσχετικής και εκποιητικής φύσης της σύμβασης περιπλέκεται: αν η υπαναχώρηση επιτρέπεται χωρίς ειδικό λόγο, τότε η σύμβαση στερείται τη δεσμευτικότητα που απαιτεί η ασφάλεια δικαίου, καθιστώντας την προστασία του αντισυμβαλλομένου-τιμώμενου ελλιπή.

Ferner wird die Unterscheidung zwischen dem verpflichtenden und dem verfügenden Charakter des Vertrags kompliziert: Ist der Rücktritt ohne besonderen Grund zulässig, so fehlt dem Vertrag die Bindungswirkung, die die Rechtssicherheit verlangt, womit der Schutz des bedachten Vertragspartners lückenhaft bleibt.

§Κεφάλαιο πέμπτο ΑΚ — Εξ αδιαθέτου διαδοχή (νέα άρθρα ΑΚ 1808–1819)Fünftes Kapitel ZGB — Gesetzliche Erbfolge (neue Art. 1808–1819 ZGB)

Αρχικά θα πρέπει να σημειωθεί ότι τα νέα άρθρα ΑΚ 1808, 1809 παρ. 1, 1814–1815, 1816 παρ. 1 αποδίδουν ισχύον δίκαιο. Αναλυτικότερα, κατά τα λοιπά θα πρέπει να αναφερθούν τα εξής:

Zunächst ist anzumerken, dass die neuen Artikel 1808, 1809 Abs. 1, 1814–1815 und 1816 Abs. 1 ZGB geltendes Recht wiedergeben. Im Übrigen ist im Einzelnen Folgendes anzuführen:

**Νέο άρθρο ΑΚ 1809 παρ. 3.** Λύνεται το ζήτημα που υπήρχε από τις ισχύουσες διατάξεις για τη μερίδα των ετεροθαλών αδελφών.

**Neuer Art. 1809 Abs. 3 ZGB.** Die nach den geltenden Vorschriften bestehende Streitfrage zum Erbteil halbbürtiger Geschwister wird gelöst.

S. 397

**Νέα άρθρα ΑΚ 1810–1811.** Με τις διατάξεις αυτές αυξάνεται η κληρονομική μερίδα του επιβιώσαντος συζύγου όταν συντρέχει με την πρώτη τάξη με ένα τέκνο· ανέρχεται πλέον στο 1/3. Αν συντρέχει με περισσότερα τέκνα, παραμένει στο 1/4. Προβλέπεται δικαίωμα να ζητήσει ο σύζυγος την επικαρπία σε πράγματα. Επιπλέον, καλείται στην τρίτη τάξη αντί για την πέμπτη τάξη κατά τα μέχρι σήμερα ισχύοντα. Η πολλαπλή αυτή αναβάθμιση κρίνεται θετική. Μοναδικό ερωτηματικό τίθεται στο ζήτημα διαφοροποίησης της κληρονομικής μερίδας του ανάλογα με τον αριθμό των τέκνων, χωρίς προφανή αιτία. Η αύξηση της μερίδας του επιζώντος συζύγου σε 1/3 όταν υπάρχει μόνο ένα τέκνο μειώνει τη μερίδα του τέκνου από 3/4 σε 2/3, γεγονός που δημιουργεί διαφορετική αντιμετώπιση σε κληρονομικό επίπεδο οικογενειών με ένα τέκνο έναντι αυτών με δύο ή περισσότερα.

**Neue Art. 1810–1811 ZGB.** Durch diese Vorschriften wird der Erbteil des überlebenden Ehegatten erhöht, wenn er mit der ersten Ordnung und einem Kind zusammentrifft; er beträgt nunmehr 1/3. Trifft er mit mehreren Kindern zusammen, bleibt es bei 1/4. Vorgesehen ist ein Recht des Ehegatten, den Nießbrauch an Sachen zu verlangen. Ferner wird er in der dritten Ordnung berufen statt, wie bislang, in der fünften. Diese mehrfache Aufwertung wird positiv bewertet. Ein einziges Fragezeichen setzt die Differenzierung seines Erbteils nach der Kinderzahl ohne ersichtlichen Grund. Die Erhöhung des Erbteils des überlebenden Ehegatten auf 1/3 bei nur einem Kind verringert den Erbteil des Kindes von 3/4 auf 2/3, was erbrechtlich zu einer unterschiedlichen Behandlung von Familien mit einem Kind gegenüber solchen mit zwei oder mehr Kindern führt.

**Νέο άρθρο ΑΚ 1813.** Η εν λόγω διάταξη επαναλαμβάνει το περιεχόμενο των υφιστάμενων διατάξεων σχετικά με τη σειρά στην εξ αδιαθέτου διαδοχή των παππούδων και γιαγιάδων του κληρονομουμένου (και από τους κατιόντες τους τα τέκνα και οι εγγονοί), με ορισμένες τεχνικές βελτιώσεις. Δεδομένου ότι με τις προτεινόμενες διατάξεις στην τρίτη τάξη καλείται ο επιζών σύζυγος, οι παραπάνω συγγενείς καλούνται πλέον ως κληρονόμοι τέταρτης τάξης.

**Neuer Art. 1813 ZGB.** Diese Vorschrift wiederholt mit einigen technischen Verbesserungen den Inhalt der geltenden Vorschriften über die Reihenfolge der gesetzlichen Erbfolge der Großeltern des Erblassers (und von deren Abkömmlingen die Kinder und Enkel). Da nach den vorgeschlagenen Vorschriften in der dritten Ordnung der überlebende Ehegatte berufen wird, werden die genannten Verwandten nunmehr als Erben vierter Ordnung berufen.

**Νέο άρθρο ΑΚ 1816 παρ. 2.** Με το άρθρο αυτό εισάγεται δικαίωμα γονέων, παππούδων, γιαγιάδων και των κατιόντων τους να αξιώσουν ό,τι έχει δοθεί στους άλλους παππούδες, γιαγιάδες κ.λπ. από χαριστική αιτία. Εδώ σκοπός είναι πιθανόν να δοθεί η δυνατότητα να αξιώσουν οι συγγενείς της μίας γραμμής τα δωρηθέντα στους συγγενείς της άλλης γραμμής. Ελλείψει αιτιολογικής έκθεσης, η σκοπιμότητα της διάταξης κρίνεται αμφίβολη.

**Neuer Art. 1816 Abs. 2 ZGB.** Mit diesem Artikel wird ein Recht der Eltern, Großeltern und ihrer Abkömmlinge eingeführt, dasjenige herauszuverlangen, was den anderen Großeltern usw. unentgeltlich zugewendet worden ist. Zweck dürfte hier sein, den Verwandten der einen Linie die Möglichkeit zu geben, das den Verwandten der anderen Linie Geschenkte herauszuverlangen. Mangels Begründung wird die Zweckmäßigkeit der Vorschrift als zweifelhaft bewertet.

**Νέο άρθρο ΑΚ 1817.** Πρόκειται για διάταξη που εισάγεται για πρώτη φορά και προβλέπει την κλήση στην πέμπτη τάξη εξ αδιαθέτου διαδοχής του προσώπου που συζούσε με τον [S.398] κληρονομούμενο σε ελεύθερη ένωση για τουλάχιστον τρία (3) έτη. Για λόγους ασφάλειας δικαίου κρίνεται σκόπιμο η διάταξη αυτή να περιβληθεί με πρόσθετα εχέγγυα πέραν της εμμάρτυρης απόδειξης σχετικά με την ύπαρξη εν ισχύ μόνιμης σχέσης σε ελεύθερη ένωση, όπως θα μπορούσαν να είναι αντίγραφα δηλώσεων εισοδήματος των τελευταίων ετών, όπου οι σύντροφοι δηλώνουν την ίδια διεύθυνση κατοικίας ή στην οποία ο ένας εκ των δύο εμφανίζεται ως φιλοξενούμενος του άλλου, αποδεικτικά στοιχεία κοινών τραπεζικών λογαριασμών, πιστωτικών καρτών ή κοινών επενδύσεων, λογαριασμοί ΔΕΚΟ καταχωρημένοι στο όνομα του ενός ή και των δύο συντρόφων στην ίδια διεύθυνση.

**Neuer Art. 1817 ZGB.** Es handelt sich um eine erstmals eingeführte Vorschrift, die die Berufung der Person, die mit dem [S.398] Erblasser mindestens drei (3) Jahre in freier Lebensgemeinschaft zusammenlebte, in der fünften Ordnung der gesetzlichen Erbfolge vorsieht. Aus Gründen der Rechtssicherheit erscheint es zweckmäßig, diese Vorschrift über den Zeugenbeweis hinaus mit zusätzlichen Sicherungen für den Nachweis des Bestehens einer dauerhaften freien Lebensgemeinschaft zu versehen — etwa Kopien der Einkommensteuererklärungen der letzten Jahre, in denen die Partner dieselbe Wohnanschrift angeben oder in denen einer der beiden als Mitbewohner des anderen ausgewiesen ist, Nachweise gemeinsamer Bankkonten, Kreditkarten oder gemeinsamer Anlagen, Versorgerrechnungen, die auf den Namen eines oder beider Partner unter derselben Anschrift geführt werden.

**Νέο άρθρο ΑΚ 1819.** Με το άρθρο αυτό εισάγεται για πρώτη φορά εκ του νόμου κληροδοσία για πρόσωπο που είχε αναλάβει τη φροντίδα του κληρονομουμένου στα τελευταία έτη της ζωής του, γεγονός που κρίνεται κατ᾽ αρχήν θετικό.

**Neuer Art. 1819 ZGB.** Mit diesem Artikel wird erstmals ein gesetzliches Vermächtnis für die Person eingeführt, die in den letzten Lebensjahren des Erblassers dessen Betreuung übernommen hatte — was im Ansatz positiv bewertet wird.

§Κεφάλαιο έκτο ΑΚ — Νόμιμη μοίρα (νέα άρθρα ΑΚ 1820–1837)Sechstes Kapitel ZGB — Pflichtteil (neue Art. 1820–1837 ZGB)

Αρχικά θα πρέπει να σημειωθεί ότι τα νέα άρθρα ΑΚ 1822 εδ. 1, 1823, 1824, 1826, 1828, 1831, 1832 και 1836 αποδίδουν ισχύον δίκαιο. Αναλυτικότερα, κατά τα λοιπά θα πρέπει να αναφερθούν τα εξής:

Zunächst ist anzumerken, dass die neuen Artikel 1822 Satz 1, 1823, 1824, 1826, 1828, 1831, 1832 und 1836 ZGB geltendes Recht wiedergeben. Im Übrigen ist im Einzelnen Folgendes anzuführen:

**Νέο άρθρο ΑΚ 1820.** Όπως κατά το ισχύον δίκαιο, έτσι και κατά το σχέδιο νόμου, δικαίωμα νόμιμης μοίρας έχουν οι κατιόντες, οι γονείς και ο σύζυγος του κληρονομουμένου (και βέβαια και ο σύντροφος με σύμφωνο συμβίωσης), εφόσον θα κληρονομούσαν εξ αδιαθέτου (νέο ΑΚ 1820 παρ. 1 εδ. 1), και η νόμιμη μοίρα τους είναι το μισό της εξ αδιαθέτου μερίδας τους (νέο ΑΚ 1820 παρ. 1 εδ. 2).

**Neuer Art. 1820 ZGB.** Wie nach geltendem Recht steht auch nach dem Entwurf das Pflichtteilsrecht den Abkömmlingen, den Eltern und dem Ehegatten des Erblassers (und selbstverständlich auch dem Partner einer eingetragenen Lebenspartnerschaft) zu, sofern sie gesetzliche Erben wären (neuer Art. 1820 Abs. 1 Satz 1), und ihr Pflichtteil beträgt die Hälfte ihres gesetzlichen Erbteils (neuer Art. 1820 Abs. 1 Satz 2).

Η διαφορά όμως είναι ότι, ενώ κατά το ισχύον δίκαιο η διαθήκη είναι άκυρη κατά το ποσοστό που προσβάλλει τη νόμιμη μοίρα και συνεπώς ο μεριδούχος γίνεται κληρονόμος κατά το ποσοστό αυτό, αντιθέτως κατά το σχέδιο νόμου η διαθήκη παραμένει έγκυρη και ο νόμιμος μεριδούχος κατά το ποσοστό της νόμιμης μοίρας του δεν γίνεται κληρονόμος, αλλά έχει κατά του εκ διαθήκης κληρονόμου ενοχικό δικαίωμα.

Der Unterschied besteht jedoch darin, dass nach geltendem Recht das Testament in der Höhe, in der es den Pflichtteil verletzt, nichtig ist und der Pflichtteilsberechtigte folglich in diesem Umfang Erbe wird, während nach dem Entwurf das Testament wirksam bleibt und der Pflichtteilsberechtigte in Höhe seines Pflichtteils nicht Erbe wird, sondern gegen den testamentarischen Erben einen schuldrechtlichen Anspruch hat.

S. 399

Η προτεινόμενη ρύθμιση έχει το μειονέκτημα ότι το δικαίωμα του νόμιμου μεριδούχου καθίσταται από νομική άποψη πιο αδύναμο σε σχέση με το ισχύον δίκαιο, διότι ο μεριδούχος δεν αποκτά εμπράγματο δικαίωμα στα αντικείμενα της κληρονομιάς (αφού δεν γίνεται κληρονόμος), αλλά αποκτά μόνο ενοχική αξίωση. Από την άλλη πλευρά, με τον τρόπο αυτό αποφεύγεται το φαινόμενο να δημιουργείται κοινωνία περισσότερων κληρονόμων (εν προκειμένω μεταξύ του εκ διαθήκης κληρονόμου και του μεριδούχου) στο κάθε αντικείμενο της κληρονομιάς, φαινόμενο το οποίο είναι γνωστό ότι γεννά προσκόμματα στην αξιοποίηση των αντικειμένων αυτών.

Die vorgeschlagene Regelung hat den Nachteil, dass das Recht des Pflichtteilsberechtigten rechtlich schwächer wird als nach geltendem Recht, da der Pflichtteilsberechtigte kein dingliches Recht an den Nachlassgegenständen erwirbt (weil er nicht Erbe wird), sondern nur einen schuldrechtlichen Anspruch. Andererseits wird auf diese Weise vermieden, dass an jedem Nachlassgegenstand eine Gemeinschaft mehrerer Erben entsteht (hier zwischen dem testamentarischen Erben und dem Pflichtteilsberechtigten) — ein Phänomen, das bekanntlich die Nutzbarmachung dieser Gegenstände erschwert.

Βέβαια προβλέπεται ότι κατ᾽ εξαίρεση το δικαστήριο μπορεί να διατάξει τον κληρονόμο να αποδώσει στον μεριδούχο όχι χρηματικό ποσό, αλλά ποσοστό της κληρονομιάς ή αντικείμενο της κληρονομιάς που η αξία του θα αντιστοιχεί στην αξία της νόμιμης μοίρας του (νέο ΑΚ 1820 παρ. 3 εδ. 1). Αλλά και στην περίπτωση αυτή ο μεριδούχος θα έχει απλώς ενοχική αξίωση κατά του κληρονόμου για απόδοση του ποσοστού ή του αντικειμένου της κληρονομιάς.

Zwar ist vorgesehen, dass das Gericht ausnahmsweise den Erben anweisen kann, dem Pflichtteilsberechtigten nicht einen Geldbetrag, sondern einen Bruchteil des Nachlasses oder einen Nachlassgegenstand herauszugeben, dessen Wert dem Wert seines Pflichtteils entspricht (neuer Art. 1820 Abs. 3 Satz 1 ZGB). Aber auch in diesem Fall hat der Pflichtteilsberechtigte lediglich einen schuldrechtlichen Anspruch gegen den Erben auf Herausgabe des Bruchteils oder des Nachlassgegenstands.

Επίσης, μπορεί το δικαστήριο να διατάξει τον κληρονόμο να αποδώσει στον μεριδούχο αντικείμενο από την ατομική περιουσία του κληρονόμου, εφόσον όμως ο κληρονόμος ευθύνεται έναντι των δανειστών της κληρονομιάς και με την ατομική του περιουσία (νέο ΑΚ 1820 παρ. 3 εδ. 2).

Ferner kann das Gericht den Erben anweisen, dem Pflichtteilsberechtigten einen Gegenstand aus dem Eigenvermögen des Erben herauszugeben, sofern der Erbe den Nachlassgläubigern gegenüber auch mit seinem Eigenvermögen haftet (neuer Art. 1820 Abs. 3 Satz 2 ZGB).

Επομένως, κατά το σχέδιο νόμου ο νόμιμος μεριδούχος καθίσταται δανειστής της κληρονομιάς, όπως οι άλλοι δανειστές της κληρονομιάς. Όμως το σχέδιο νόμου τον προστατεύει περισσότερο σε σχέση με τους άλλους δανειστές της κληρονομιάς, αφενός μεν διότι του παρέχεται τίτλος από τον νόμο για εγγραφή υποθήκης στα ακίνητα της κληρονομιάς για την εξασφάλιση της αξίωσής του για τη νόμιμη μοίρα (νέο ΑΚ 1262 αρ. 6), αφετέρου δε διότι με το σχέδιο νόμου τροποποιείται ο ΚΠολΔ και ορίζεται ότι η απαίτηση του μεριδούχου κατατάσσεται προνομιακά στον πλειστηριασμό σε σχέση με άλλες απαιτήσεις (νέο άρθρο 975 αρ. 3Α ΚΠολΔ).

Nach dem Entwurf wird der Pflichtteilsberechtigte somit Nachlassgläubiger wie die übrigen Nachlassgläubiger. Der Entwurf schützt ihn jedoch stärker als die übrigen Nachlassgläubiger: zum einen, weil ihm ein gesetzlicher Titel zur Eintragung einer Hypothek an den Nachlassgrundstücken zur Sicherung seines Pflichtteilsanspruchs eingeräumt wird (neuer Art. 1262 Nr. 6 ZGB); zum anderen, weil der Entwurf die ZPO ändert und bestimmt, dass die Forderung des Pflichtteilsberechtigten in der Zwangsversteigerung gegenüber anderen Forderungen bevorrechtigt eingeordnet wird (neuer Art. 975 Nr. 3A ZPO).

S. 400

Μια άλλη διαφορά είναι ότι στο ισχύον δίκαιο η ακυρότητα της διαθήκης που προσβάλλει τη νόμιμη μοίρα είναι, κατά την κρατούσα γνώμη, σχετική υπέρ του μεριδούχου. Συνεπώς, ο μεριδούχος πρέπει να προτείνει την ακυρότητα αυτή για να γίνει κληρονόμος, δεν προβλέπεται δε προθεσμία εντός της οποίας δικαιούται να το πράξει· άρα μπορεί να το πράξει και μετά την προθεσμία αποποίησης της κληρονομιάς και σε χρόνο πολύ μετά τον θάνατο του κληρονομουμένου (μέχρι την παραγραφή της περί κλήρου αγωγής, δηλαδή μέχρι 20 χρόνια μετά τον θάνατο του κληρονομουμένου), εκτός αν προηγουμένως έχει παραιτηθεί από το δικαίωμα αυτό.

Ein weiterer Unterschied besteht darin, dass nach geltendem Recht die Nichtigkeit des pflichtteilsverletzenden Testaments nach herrschender Meinung eine relative zugunsten des Pflichtteilsberechtigten ist. Der Pflichtteilsberechtigte muss diese Nichtigkeit folglich geltend machen, um Erbe zu werden; eine Frist, innerhalb derer er dazu berechtigt ist, ist nicht vorgesehen. Er kann dies daher auch nach Ablauf der Ausschlagungsfrist und lange nach dem Tod des Erblassers tun (bis zur Verjährung der Erbschaftsklage, also bis zu 20 Jahre nach dem Tod des Erblassers), sofern er nicht zuvor auf dieses Recht verzichtet hat.

Αντιθέτως, κατά το σχέδιο νόμου δεν γεννάται το πρόβλημα αυτό, διότι προβλέπεται ότι η χρηματική αξίωση που έχει ο μεριδούχος κατά του κληρονόμου παραγράφεται σε μία διετία (νέο ΑΚ 1820 παρ. 4 εδ. 1). Η ρύθμιση αυτή περιορίζει μεν χρονικά το δικαίωμα του μεριδούχου, προάγει όμως την ασφάλεια των συναλλαγών.

Nach dem Entwurf stellt sich dieses Problem hingegen nicht, da vorgesehen ist, dass der Geldanspruch des Pflichtteilsberechtigten gegen den Erben in zwei Jahren verjährt (neuer Art. 1820 Abs. 4 Satz 1 ZGB). Diese Regelung begrenzt zwar das Recht des Pflichtteilsberechtigten zeitlich, fördert aber die Sicherheit des Rechtsverkehrs.

Περαιτέρω, κατά το ισχύον δίκαιο, αφού η ακυρότητα της διαθήκης που προσβάλλει τη νόμιμη μοίρα είναι, κατά την κρατούσα γνώμη, σχετική υπέρ του μεριδούχου, έπεται ότι μόνον ο μεριδούχος δικαιούται να επικαλεστεί τη σχετική ακυρότητα και όχι οι δανειστές του, οι οποίοι έτσι δεν μπορούν να κατάσχουν τα περιουσιακά στοιχεία που αυτός θα αποκτούσε ως κληρονόμος, αν επικαλείτο την ακυρότητα της διαθήκης που προσβάλλει τη νόμιμη μοίρα του.

Da nach geltendem Recht die Nichtigkeit des pflichtteilsverletzenden Testaments nach herrschender Meinung eine relative zugunsten des Pflichtteilsberechtigten ist, folgt ferner, dass nur der Pflichtteilsberechtigte diese relative Nichtigkeit geltend machen kann und nicht seine Gläubiger; diese können daher die Vermögensgegenstände nicht pfänden, die er als Erbe erwerben würde, wenn er die Nichtigkeit des seinen Pflichtteil verletzenden Testaments geltend machte.

Αντιθέτως, κατά το σχέδιο νόμου η χρηματική αξίωση που έχει ο μεριδούχος κατά του κληρονόμου αποτελεί στοιχείο της περιουσίας του και μπορεί να κατασχεθεί από τους δανειστές του. Βλ. και το νέο ΑΚ 1820 παρ. 2, που ορίζει ότι η αξίωση αυτή είναι μεταβιβαστή, άρα είναι και κατασχετή. Η ρύθμιση αυτή, χωρίς να θίγει τον νόμιμο μεριδούχο, ευνοεί τους δανειστές του.

Nach dem Entwurf ist der Geldanspruch des Pflichtteilsberechtigten gegen den Erben hingegen Bestandteil seines Vermögens und kann von seinen Gläubigern gepfändet werden. Vgl. auch den neuen Art. 1820 Abs. 2 ZGB, wonach dieser Anspruch übertragbar und damit auch pfändbar ist. Diese Regelung begünstigt, ohne den Pflichtteilsberechtigten zu beeinträchtigen, dessen Gläubiger.

§Νέο άρθρο ΑΚ 1821Neuer Art. 1821 ZGB

Είναι πολύ συχνό το φαινόμενο να ορίζει ο κληρονομούμενος με τη διαθήκη του ότι αφήνει στον μεριδούχο μόνο τη νόμιμή του μοίρα. Υπό το ισχύον δίκαιο, αυτό σημαίνει ότι ο κληρονομούμενος εγκαθιστά τον μεριδούχο κληρονόμο σε ποσοστό της κληρονομιάς που αντιστοιχεί στη νόμιμή του μοίρα. Με βάση όμως το σχέδιο [S.401] νόμου, ο νόμιμος μεριδούχος δεν γίνεται κληρονόμος, αλλά αποκτά απλώς αξίωση κατά του εκ διαθήκης κληρονόμου για καταβολή χρηματικού ποσού ίσου με την αξία της νόμιμης μοίρας. Για τον λόγο ακριβώς αυτόν η νέα ΑΚ 1821 ορίζει πως, αν ο κληρονομούμενος άφησε με τη διαθήκη του στον μεριδούχο τη νόμιμη μοίρα, τότε εν αμφιβολία δεν θεωρείται ότι τον εγκατέστησε κληρονόμο, δηλαδή θεωρείται ότι του άφησε ως κληροδοσία τη χρηματική αξίωση που έχει για το ποσό που αντιστοιχεί στη νόμιμή του μοίρα. Επομένως, αν ο κληρονομούμενος θέλει να εγκαταστήσει τον μεριδούχο κληρονόμο σε ποσοστό που αντιστοιχεί στη νόμιμη μοίρα του, θα πρέπει να το ορίσει ρητά στη διαθήκη του. Η νέα αυτή ρύθμιση αποτελεί λογικό επακόλουθο του ότι κατά το σχέδιο νόμου ο μεριδούχος δεν θεωρείται κληρονόμος.

Sehr häufig bestimmt der Erblasser in seinem Testament, dass er dem Pflichtteilsberechtigten nur dessen Pflichtteil hinterlässt. Nach geltendem Recht bedeutet dies, dass der Erblasser den Pflichtteilsberechtigten als Erben zu dem Bruchteil des Nachlasses einsetzt, der seinem Pflichtteil entspricht. Nach dem Entwurf [S.401] wird der Pflichtteilsberechtigte hingegen nicht Erbe, sondern erwirbt lediglich einen Anspruch gegen den testamentarischen Erben auf Zahlung eines Geldbetrags in Höhe des Werts des Pflichtteils. Genau aus diesem Grund bestimmt der neue Art. 1821 ZGB, dass, wenn der Erblasser dem Pflichtteilsberechtigten testamentarisch den Pflichtteil hinterlassen hat, im Zweifel nicht anzunehmen ist, dass er ihn als Erben eingesetzt hat — er hat ihm also als Vermächtnis den Geldanspruch auf den seinem Pflichtteil entsprechenden Betrag zugewandt. Will der Erblasser daher den Pflichtteilsberechtigten als Erben zu dem seinem Pflichtteil entsprechenden Bruchteil einsetzen, muss er dies im Testament ausdrücklich bestimmen. Diese neue Regelung ist die folgerichtige Konsequenz daraus, dass der Pflichtteilsberechtigte nach dem Entwurf nicht als Erbe gilt.

§Νέο άρθρο ΑΚ 1822Neuer Art. 1822 ZGB

Το εδάφιο 2 του παραπάνω άρθρου λύνει μια αμφισβήτηση που έχει δημιουργηθεί υπό το ισχύον δίκαιο στην επιστήμη και στη νομολογία σχετικά με το αν χωρεί προσαύξηση στη νόμιμη μοίρα. Η αμφισβήτηση λύνεται υπέρ της άποψης που έχει επικρατήσει και που είναι η ορθή, σύμφωνα με την οποία δεν χωρεί προσαύξηση στη νόμιμη μοίρα.

Satz 2 des genannten Artikels löst einen unter geltendem Recht in Wissenschaft und Rechtsprechung entstandenen Streit darüber, ob beim Pflichtteil eine Anwachsung stattfindet. Der Streit wird zugunsten der herrschenden und zutreffenden Auffassung entschieden, wonach beim Pflichtteil keine Anwachsung stattfindet.

§Νέο άρθρο ΑΚ 1825Neuer Art. 1825 ZGB

Η ρύθμιση αναφέρεται στην περίπτωση κατά την οποία ο κληρονομούμενος εγκαθιστά τον μεριδούχο κληρονόμο, αλλά επιβαρύνει τη νόμιμη μοίρα του με περιορισμούς, όπως είναι το καταπίστευμα, η κληροδοσία, ο τρόπος ή ο εκτελεστής διαθήκης.

Die Regelung betrifft den Fall, dass der Erblasser den Pflichtteilsberechtigten als Erben einsetzt, dessen Pflichtteil aber mit Beschränkungen belastet, wie Nacherbschaft, Vermächtnis, Auflage oder Testamentsvollstreckung.

Υπό το ισχύον δίκαιο ο περιορισμός που τίθεται στον μεριδούχο είναι άκυρος κατά το μέρος που βαρύνει τη νόμιμη μοίρα του, και δικαιούται να επικαλεστεί την ακυρότητα αυτή, οπότε θα λάβει το ποσοστό της κληρονομιάς που του αναλογεί ελεύθερο του καταπιστεύματος (έχοντας δηλαδή τη δυνατότητα να το εκποιεί ελεύθερα όσο ζει και να το καταστήσει αντικείμενο της δικής του διαθήκης υπέρ άλλων), ενώ το υπόλοιπο θα το λάβει βεβαρημένο (και συνεπώς δεν θα μπορεί να το εκποιεί όσο ζει ούτε θα μπορεί να το αφήσει με διαθήκη σε άλλους).

Nach geltendem Recht ist die dem Pflichtteilsberechtigten auferlegte Beschränkung nichtig, soweit sie seinen Pflichtteil belastet, und er kann diese Nichtigkeit geltend machen; er erhält dann den ihm zustehenden Bruchteil des Nachlasses frei von der Nacherbschaft (kann ihn also zu Lebzeiten frei veräußern und zum Gegenstand seines eigenen Testaments zugunsten anderer machen), während er den Rest belastet erhält (und ihn folglich zu Lebzeiten weder veräußern noch testamentarisch anderen hinterlassen kann).

S. 402

Με βάση τη νέα ρύθμιση, ο μεριδούχος έχει δύο επιλογές: είτε θα αποδεχθεί τη διαθήκη όπως ακριβώς είναι, δηλαδή θα λάβει όλη την κληρονομιά, αλλά με το βάρος του καταπιστεύματος σε ολόκληρη την κληρονομιά, είτε θα αποποιηθεί ολόκληρη την κληρονομιά και θα ασκήσει το δικαίωμά του στη νόμιμη μοίρα, δηλαδή θα έχει αξίωση κατά του κληρονόμου για καταβολή χρηματικού ποσού ίσου με την αξία της νόμιμης μοίρας του επί της κληρονομιάς.

Nach der neuen Regelung hat der Pflichtteilsberechtigte zwei Möglichkeiten: Entweder nimmt er das Testament so an, wie es ist — er erhält also den gesamten Nachlass, aber mit der Belastung durch die Nacherbschaft am ganzen Nachlass —, oder er schlägt den gesamten Nachlass aus und macht sein Pflichtteilsrecht geltend, hat also einen Anspruch gegen den Erben auf Zahlung eines Geldbetrags in Höhe des Werts seines Pflichtteils am Nachlass.

Είναι προφανές ότι η νέα ρύθμιση είναι δυσμενέστερη για τον μεριδούχο σε σχέση με το ισχύον δίκαιο, αποτελεί όμως συνέπεια του ότι, κατά το σχέδιο νόμου, ο νόμιμος μεριδούχος δεν γίνεται κληρονόμος, αλλά έχει ενοχική αξίωση κατά του κληρονόμου. Δεν γίνεται δηλαδή ο νόμος να προβλέπει ότι ο μεριδούχος θα λάβει το μέρος της κληρονομιάς που του κατέλιπε ο διαθέτης ως κληρονόμος βεβαρημένο από κάποιον περιορισμό και ότι θα αποποιηθεί το υπόλοιπο της κληρονομιάς, έχοντας αξίωση κατά ετέρου κληρονόμου να του δοθεί σε χρήμα αξία ίση με την αξία της νόμιμης μοίρας του, διότι αυτό θα σήμαινε ότι θα αποδεχθεί ένα μέρος της κληρονομιάς και θα αποποιηθεί το υπόλοιπο. Τούτο έρχεται όμως σε αντίθεση με τη βασική αρχή του κληρονομικού δικαίου ότι δεν επιτρέπεται μερική αποδοχή ή μερική αποποίηση της κληρονομιάς.

Es liegt auf der Hand, dass die neue Regelung für den Pflichtteilsberechtigten ungünstiger ist als das geltende Recht; sie ist jedoch die Folge davon, dass der Pflichtteilsberechtigte nach dem Entwurf nicht Erbe wird, sondern einen schuldrechtlichen Anspruch gegen den Erben hat. Das Gesetz kann nämlich nicht vorsehen, dass der Pflichtteilsberechtigte den ihm vom Erblasser als Erben hinterlassenen, mit einer Beschränkung belasteten Teil des Nachlasses erhält und den Rest des Nachlasses ausschlägt, mit einem Anspruch gegen einen anderen Erben auf Zahlung eines dem Wert seines Pflichtteils entsprechenden Betrags — denn das hieße, dass er einen Teil des Nachlasses annimmt und den Rest ausschlägt. Das widerspricht jedoch dem Grundsatz des Erbrechts, dass eine teilweise Annahme oder teilweise Ausschlagung des Nachlasses unzulässig ist.

§Νέο άρθρο ΑΚ 1827Neuer Art. 1827 ZGB

Η ρύθμιση αποδίδει ισχύον δίκαιο, με τη διαφορά ότι, για τον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας, οι δωρεές προς τρίτους (μη μεριδούχους) προστίθενται στην κληρονομιά αν έγιναν όχι μέσα στα τελευταία 10 χρόνια πριν από τον θάνατο του κληρονομουμένου, αλλά αν έγιναν μέσα στα τελευταία 5 χρόνια πριν από τον θάνατό του. Αυτό σημαίνει ότι, αν η αξία της κληρονομιάς που υπάρχει κατά τον χρόνο θανάτου του κληρονομουμένου δεν επαρκεί για την ικανοποίηση της αξίωσης του νόμιμου μεριδούχου, τότε αυτός μπορεί, για το μέρος που λείπει, να στραφεί και κατά του τρίτου δωρεοδόχου, αλλά μόνον εφόσον πρόκειται για δωρεά που έγινε μέσα στα τελευταία 5 χρόνια από τον θάνατο του κληρονομουμένου, ενώ κατά το ισχύον δίκαιο ο μεριδούχος μπορεί στην αντίστοιχη περίπτωση να στραφεί κατά του τρίτου δωρεοδόχου εφόσον αυτός έλαβε τη δωρεά μέσα στα τελευταία 10 χρόνια από τον θάνατο του κληρονομουμένου.

Die Regelung gibt geltendes Recht wieder, mit dem Unterschied, dass für die Berechnung des Pflichtteils Schenkungen an Dritte (Nichtpflichtteilsberechtigte) dem Nachlass hinzugerechnet werden, wenn sie nicht in den letzten 10, sondern in den letzten 5 Jahren vor dem Tod des Erblassers erfolgt sind. Das bedeutet: Reicht der Wert des im Zeitpunkt des Todes vorhandenen Nachlasses zur Befriedigung des Anspruchs des Pflichtteilsberechtigten nicht aus, so kann sich dieser wegen des fehlenden Teils auch gegen den beschenkten Dritten wenden, jedoch nur, wenn es sich um eine Schenkung handelt, die in den letzten 5 Jahren vor dem Tod des Erblassers erfolgt ist, während der Pflichtteilsberechtigte sich nach geltendem Recht im entsprechenden Fall gegen den beschenkten Dritten wenden kann, sofern dieser die Schenkung in den letzten 10 Jahren vor dem Tod des Erblassers erhalten hat.

S. 403

Είναι προφανές ότι η νέα ρύθμιση προστατεύει λιγότερο τον μεριδούχο σε σχέση με το ισχύον δίκαιο, εξυπηρετεί όμως καλύτερα την ασφάλεια των συναλλαγών, διότι η ασφάλεια των συναλλαγών θίγεται όταν, μετά την πάροδο μεγάλου χρονικού διαστήματος από τον χρόνο που έγινε η δωρεά, ο δωρεοδόχος βρίσκεται εκτεθειμένος σε αξιώσεις του νόμιμου μεριδούχου του δωρητή.

Offensichtlich schützt die neue Regelung den Pflichtteilsberechtigten weniger als das geltende Recht, dient aber der Sicherheit des Rechtsverkehrs besser, da diese beeinträchtigt wird, wenn der Beschenkte noch lange nach der Schenkung Ansprüchen des Pflichtteilsberechtigten des Schenkers ausgesetzt ist.

§Νέο άρθρο ΑΚ 1829Neuer Art. 1829 ZGB

Η παρ. 1 αποδίδει ισχύον δίκαιο, ορίζοντας ότι η δωρεά που έγινε σε μεριδούχο καταλογίζεται στη νόμιμη μοίρα του.

Absatz 1 gibt geltendes Recht wieder und bestimmt, dass eine an einen Pflichtteilsberechtigten erfolgte Schenkung auf dessen Pflichtteil angerechnet wird.

Η παρ. 2 επιφέρει μια τροποποίηση σε σχέση με το ισχύον δίκαιο. Συγκεκριμένα, το ισχύον δίκαιο προβλέπει ότι ο καταλογισμός γίνεται και αν στη θέση του κατιόντος που έλαβε την παροχή υπεισέρχεται ως μεριδούχος άλλος κατιών. Με τον όρο «άλλος κατιών» εννοείται «άλλος κατιών του κληρονομουμένου», δηλαδή μπορεί αυτός να είναι είτε κατιών του μεριδούχου που έλαβε την παροχή (δηλαδή εγγονός, άρα κατιών του κληρονομουμένου) είτε συγκληρονόμος (π.χ. αδελφός ή ανιψιός) του μεριδούχου που έλαβε την παροχή (δηλαδή πάλι κατιών του κληρονομουμένου).

Absatz 2 bringt eine Änderung gegenüber dem geltenden Recht. Konkret sieht das geltende Recht vor, dass die Anrechnung auch erfolgt, wenn an die Stelle des Abkömmlings, der die Zuwendung erhalten hat, ein anderer Abkömmling als Pflichtteilsberechtigter tritt. Mit „anderer Abkömmling" ist „anderer Abkömmling des Erblassers" gemeint; dies kann also entweder ein Abkömmling des Pflichtteilsberechtigten sein, der die Zuwendung erhalten hat (also ein Enkel, mithin Abkömmling des Erblassers), oder ein Miterbe (z. B. Bruder oder Neffe) des Pflichtteilsberechtigten, der die Zuwendung erhalten hat (also wiederum Abkömmling des Erblassers).

Αντιθέτως, η νέα ρύθμιση περιορίζει την εφαρμογή της μόνο στις περιπτώσεις κατά τις οποίες εκείνος που υπεισέρχεται στη θέση του μεριδούχου που έλαβε την παροχή είναι κατιών του μεριδούχου — ρύθμιση η οποία δεν κρίνεται δίκαιη σε σχέση με τις ισχύουσες διατάξεις.

Die neue Regelung beschränkt ihre Anwendung hingegen auf die Fälle, in denen derjenige, der an die Stelle des Pflichtteilsberechtigten tritt, der die Zuwendung erhalten hat, ein Abkömmling dieses Pflichtteilsberechtigten ist — eine Regelung, die im Vergleich zu den geltenden Vorschriften nicht als gerecht bewertet wird.

§Νέο άρθρο ΑΚ 1830Neuer Art. 1830 ZGB

Η νέα ρύθμιση αποδίδει ισχύον δίκαιο, με τις εξής διαφορές: Αν η κληρονομιά που υπάρχει κατά τον χρόνο θανάτου του κληρονομουμένου δεν επαρκεί για να καλύψει τη νόμιμη μοίρα του μεριδούχου, τότε κατά το ισχύον δίκαιο ο μεριδούχος μπορεί να στραφεί κατά του δωρεοδόχου και να ζητήσει αυτούσια απόδοση της δωρεάς κατά το μέρος που λείπει για να συμπληρωθεί η νόμιμη μοίρα· ο δωρεοδόχος όμως έχει την ευχέρεια, αντί της αυτούσιας απόδοσης της δωρεάς, να καταβάλει στον μεριδούχο το ισάξιο σε χρήμα.

Die neue Regelung gibt geltendes Recht wieder, mit folgenden Unterschieden: Reicht der im Zeitpunkt des Todes des Erblassers vorhandene Nachlass nicht aus, um den Pflichtteil des Berechtigten zu decken, so kann sich der Pflichtteilsberechtigte nach geltendem Recht gegen den Beschenkten wenden und die Herausgabe der Schenkung in Natur verlangen, soweit sie zur Ergänzung des Pflichtteils fehlt; der Beschenkte hat jedoch die Befugnis, statt der Herausgabe in Natur dem Pflichtteilsberechtigten den Gegenwert in Geld zu zahlen.

S. 404

Κατά τη νέα ρύθμιση, στην παραπάνω περίπτωση ισχύει το αντίστροφο: ο μεριδούχος μπορεί να στραφεί κατά του δωρεοδόχου και να ζητήσει την καταβολή του χρηματικού ποσού που απαιτείται για να συμπληρωθεί η νόμιμη μοίρα του (νέο ΑΚ 1830 παρ. 1 εδ. 1), ο δωρεοδόχος όμως, αντί της καταβολής του ποσού αυτού, έχει την ευχέρεια να ικανοποιήσει τον μεριδούχο με αυτούσια απόδοση του δωρηθέντος αντικειμένου (νέο ΑΚ 1830 παρ. 1 εδ. 2).

Nach der neuen Regelung gilt im vorgenannten Fall das Umgekehrte: Der Pflichtteilsberechtigte kann sich gegen den Beschenkten wenden und die Zahlung des Geldbetrags verlangen, der zur Ergänzung seines Pflichtteils erforderlich ist (neuer Art. 1830 Abs. 1 Satz 1 ZGB); der Beschenkte hat jedoch statt der Zahlung dieses Betrags die Befugnis, den Pflichtteilsberechtigten durch Herausgabe des geschenkten Gegenstands in Natur zu befriedigen (neuer Art. 1830 Abs. 1 Satz 2 ZGB).

Η νέα ρύθμιση δεν προστατεύει τον μεριδούχο λιγότερο σε σχέση με το ισχύον δίκαιο και εξηγείται από το ότι κατά το σχέδιο νόμου η νόμιμη μοίρα αποτελεί χρηματική αξίωση του μεριδούχου.

Die neue Regelung schützt den Pflichtteilsberechtigten nicht weniger als das geltende Recht und erklärt sich daraus, dass der Pflichtteil nach dem Entwurf ein Geldanspruch des Berechtigten ist.

Η δεύτερη διαφορά έγκειται στο ότι, κατά το ισχύον δίκαιο, η ανωτέρω αξίωση του μεριδούχου παραγράφεται 2 έτη μετά τον θάνατο του κληρονομουμένου, ενώ κατά τη νέα ρύθμιση η εν λόγω αξίωση παραγράφεται 3 έτη μετά τον θάνατο (νέο ΑΚ 1830 παρ. 3). Η νέα ρύθμιση προφανώς προστατεύει περισσότερο τον μεριδούχο.

Der zweite Unterschied besteht darin, dass der genannte Anspruch des Pflichtteilsberechtigten nach geltendem Recht 2 Jahre nach dem Tod des Erblassers verjährt, während er nach der neuen Regelung 3 Jahre nach dem Tod verjährt (neuer Art. 1830 Abs. 3 ZGB). Die neue Regelung schützt den Pflichtteilsberechtigten offensichtlich stärker.

Τέλος, η τρίτη διαφορά συνίσταται στο εξής: κατά το ισχύον δίκαιο, αν υπάρχουν δωρεές αιτία θανάτου που προσβάλλουν τη νόμιμη μοίρα, τότε οι δωρεές αυτές είναι αυτοδικαίως άκυρες κατά το μέρος που προσβάλλουν τη νόμιμη μοίρα· δεν απαιτείται δηλαδή ο μεριδούχος να στραφεί με αγωγή κατά του δωρεοδόχου και να ζητήσει απόδοση της δωρεάς. Αντιθέτως, κατά τη νέα ρύθμιση οι δωρεές αιτία θανάτου που προσβάλλουν τη νόμιμη μοίρα αντιμετωπίζονται όπως και οι δωρεές εν ζωή (βλ. νέο ΑΚ 1830 παρ. 1 εδ. 1)· συνεπώς δεν είναι αυτοδικαίως άκυρες, αλλά ο μεριδούχος πρέπει με αγωγή να στραφεί κατά του δωρεοδόχου και να ζητήσει σε χρήμα το ποσό που απαιτείται για να συμπληρωθεί η νόμιμη μοίρα του.

Der dritte Unterschied besteht schließlich in Folgendem: Nach geltendem Recht sind Schenkungen von Todes wegen, die den Pflichtteil verletzen, insoweit ohne Weiteres nichtig; der Pflichtteilsberechtigte muss also nicht gegen den Beschenkten klagen und die Herausgabe der Schenkung verlangen. Nach der neuen Regelung werden pflichtteilsverletzende Schenkungen von Todes wegen hingegen wie Schenkungen unter Lebenden behandelt (vgl. neuer Art. 1830 Abs. 1 Satz 1 ZGB); sie sind folglich nicht ohne Weiteres nichtig, sondern der Pflichtteilsberechtigte muss gegen den Beschenkten klagen und in Geld den Betrag verlangen, der zur Ergänzung seines Pflichtteils erforderlich ist.

Η νέα αυτή ρύθμιση προστατεύει τον μεριδούχο λιγότερο σε σχέση με το ισχύον δίκαιο, αποτελεί όμως αναγκαία συνέπεια του ότι κατά το σχέδιο νόμου η νόμιμη μοίρα αποτελεί χρηματική αξίωση.

Diese neue Regelung schützt den Pflichtteilsberechtigten weniger als das geltende Recht, ist aber die notwendige Folge davon, dass der Pflichtteil nach dem Entwurf ein Geldanspruch ist.

§Νέο άρθρο ΑΚ 1833Neuer Art. 1833 ZGB

S. 405

Η νέα ρύθμιση αποδίδει ισχύον δίκαιο, με τις εξής διαφορές: Κατά το ισχύον δίκαιο, ο διαθέτης μπορεί να στερήσει από τον κατιόντα του τη νόμιμη μοίρα του και για τον λόγο ότι ο κατιών ζει βίο άτιμο ή ανήθικο. Ο λόγος αυτός στέρησης της νόμιμης μοίρας ορθά απαλείφεται με τη νέα ρύθμιση, διότι θεωρείται αναχρονιστικός: εκφράζει αντιλήψεις της εποχής που τέθηκε σε ισχύ ο Αστικός Κώδικας (έτος 1946).

Die neue Regelung gibt geltendes Recht wieder, mit folgenden Unterschieden: Nach geltendem Recht kann der Erblasser seinem Abkömmling den Pflichtteil auch aus dem Grund entziehen, dass dieser einen ehrlosen oder unsittlichen Lebenswandel führt. Dieser Entziehungsgrund wird durch die neue Regelung zu Recht gestrichen, da er als anachronistisch gilt: Er bringt Anschauungen der Zeit zum Ausdruck, in der das Zivilgesetzbuch in Kraft trat (1946).

Περαιτέρω, κατά το ισχύον δίκαιο το τέκνο δεν μπορεί με διαθήκη να στερήσει από τον γονέα του τη νόμιμη μοίρα του, αν ο γονέας προκάλεσε με πρόθεση σωματικές κακώσεις στο τέκνο. Η ρύθμιση αυτή εξηγείται από το ότι ο γονέας στο πλαίσιο της άσκησης της γονικής μέριμνας είναι πιθανό να έχει λάβει μέτρα σωφρονισμού έναντι του τέκνου και ως εκ τούτου να έχει προκαλέσει σε αυτό σωματικές κακώσεις. Και η ρύθμιση αυτή θεωρείται σήμερα αναχρονιστική και τροποποιείται με το σχέδιο νόμου: κατά το νέο ΑΚ 1833 αρ. 2, ο διαθέτης μπορεί να στερήσει από τον μεριδούχο τη νόμιμη μοίρα αν ο μεριδούχος έγινε ένοχος κακουργήματος ή σοβαρού πλημμελήματος και ιδίως ενδοοικογενειακής βίας. Επομένως και το τέκνο μπορεί να στερήσει από τον γονέα του τη νόμιμη μοίρα, αν ο γονέας προκάλεσε με πρόθεση σωματικές κακώσεις στο τέκνο, οι οποίες συνιστούν (κατά τον Ποινικό Κώδικα) κακούργημα ή σοβαρό πλημμέλημα ή συνιστούν ενδοοικογενειακή βία (κατά τον σχετικό με αυτήν ειδικό νόμο).

Ferner kann das Kind nach geltendem Recht seinem Elternteil den Pflichtteil nicht durch Testament entziehen, wenn der Elternteil dem Kind vorsätzlich Körperverletzungen zugefügt hat. Diese Regelung erklärt sich daraus, dass der Elternteil im Rahmen der elterlichen Sorge möglicherweise Züchtigungsmaßnahmen gegen das Kind ergriffen und ihm dadurch Körperverletzungen zugefügt hat. Auch diese Regelung gilt heute als anachronistisch und wird durch den Entwurf geändert: Nach dem neuen Art. 1833 Nr. 2 ZGB kann der Erblasser dem Pflichtteilsberechtigten den Pflichtteil entziehen, wenn dieser sich eines Verbrechens oder eines schweren Vergehens, insbesondere häuslicher Gewalt, schuldig gemacht hat. Folglich kann auch das Kind seinem Elternteil den Pflichtteil entziehen, wenn dieser dem Kind vorsätzlich Körperverletzungen zugefügt hat, die (nach dem Strafgesetzbuch) ein Verbrechen oder schweres Vergehen darstellen oder häusliche Gewalt (nach dem einschlägigen Sondergesetz) begründen.

§Νέο άρθρο ΑΚ 1834Neuer Art. 1834 ZGB

Η νέα ρύθμιση αποδίδει ισχύον δίκαιο, με τη μόνη διαφορά ότι το ισχύον δίκαιο ορίζει πως σε περίπτωση στέρησης της νόμιμης μοίρας για λόγους πρόνοιας πρέπει στη διαθήκη να λαμβάνεται πρόνοια για τη συντήρηση του μεριδούχου, ενώ αυτή η φράση απαλείφεται από τη νέα ρύθμιση. Η απάλειψη της φράσης αυτής είναι σε βάρος του μεριδούχου από τον οποίο στερείται η νόμιμη μοίρα για λόγους πρόνοιας.

Die neue Regelung gibt geltendes Recht wieder, mit dem einzigen Unterschied, dass das geltende Recht bestimmt, dass bei einer Pflichtteilsentziehung aus Fürsorgegründen im Testament für den Unterhalt des Pflichtteilsberechtigten Vorsorge zu treffen ist, während dieser Satzteil in der neuen Regelung gestrichen wird. Diese Streichung geht zulasten des Pflichtteilsberechtigten, dem der Pflichtteil aus Fürsorgegründen entzogen wird.

§Νέο άρθρο ΑΚ 1835Neuer Art. 1835 ZGB

Κατά το ισχύον δίκαιο, είναι έγκυρη η διαθήκη με την οποία ο διαθέτης στερεί τη νόμιμη μοίρα από τον σύζυγό του, αν τόσο κατά τον χρόνο σύνταξης της διαθήκης [S.406] όσο και κατά τον χρόνο θανάτου του διαθέτη ο διαθέτης είχε το δικαίωμα να ασκήσει αγωγή διαζυγίου κατά του συζύγου του για βάσιμο λόγο διαζυγίου αναγόμενο σε υπαιτιότητα του τελευταίου.

Nach geltendem Recht ist ein Testament wirksam, mit dem der Erblasser seinem Ehegatten den Pflichtteil entzieht, wenn er sowohl im Zeitpunkt der Testamentserrichtung [S.406] als auch im Zeitpunkt seines Todes berechtigt war, gegen seinen Ehegatten die Scheidungsklage aus einem auf dessen Verschulden beruhenden begründeten Scheidungsgrund zu erheben.

Το νέο ΑΚ 1835 ορίζει ότι ο διαθέτης μπορεί να στερήσει από τον σύζυγό του τη νόμιμη μοίρα, πέρα από τους λόγους που αναφέρονται στο νέο άρθρο 1833, αν κατά τον χρόνο σύνταξης της διαθήκης του είχε βάσιμο λόγο διαζυγίου.

Der neue Art. 1835 ZGB bestimmt, dass der Erblasser seinem Ehegatten den Pflichtteil über die im neuen Artikel 1833 genannten Gründe hinaus entziehen kann, wenn er im Zeitpunkt der Errichtung seines Testaments einen begründeten Scheidungsgrund hatte.

Η πρώτη διαφορά της νέας ρύθμισης από το ισχύον δίκαιο έγκειται στο εξής: όλοι οι λόγοι στέρησης της νόμιμης μοίρας του συζύγου που αναφέρονται στο νέο ΑΚ 1833 αποτελούν λόγους που θεμελιώνουν αγωγή διαζυγίου για βάσιμο λόγο αναγόμενο σε υπαιτιότητα του συζύγου από τον οποίο στερείται η νόμιμη μοίρα. Επιπλέον όμως το νέο ΑΚ 1835 επιτρέπει τη στέρηση της νόμιμης μοίρας του συζύγου και για λόγους που συνιστούν βάσιμους λόγους διαζυγίου, χωρίς να απαιτείται να ανάγονται σε υπαιτιότητα του συζύγου από τον οποίο στερείται η νόμιμη μοίρα. Προφανώς οι συντάκτες του νέου ΑΚ 1835 είχαν εδώ υπόψη τους τη διετή διάσταση των συζύγων, η οποία αποτελεί βάσιμο λόγο διαζυγίου που δεν ανάγεται σε υπαιτιότητα του συζύγου από τον οποίο στερείται η νόμιμη μοίρα. Σε μια τέτοια περίπτωση (διετούς διάστασης) ο ένας σύζυγος δεν μπορεί να στερήσει τη νόμιμη μοίρα από τον άλλον κατά το ισχύον δίκαιο, ενώ κατά τη νέα ρύθμιση μπορεί. Κατά τούτο η νέα ρύθμιση είναι δίκαιη και ορθή.

Der erste Unterschied der neuen Regelung zum geltenden Recht besteht darin: Alle im neuen Art. 1833 ZGB genannten Gründe für die Entziehung des Pflichtteils des Ehegatten sind zugleich Gründe, die eine Scheidungsklage aus einem auf dem Verschulden des betroffenen Ehegatten beruhenden begründeten Grund tragen. Darüber hinaus lässt der neue Art. 1835 ZGB die Entziehung des Pflichtteils des Ehegatten aber auch aus Gründen zu, die begründete Scheidungsgründe darstellen, ohne dass sie auf einem Verschulden des betroffenen Ehegatten beruhen müssen. Offensichtlich hatten die Verfasser des neuen Art. 1835 ZGB dabei das zweijährige Getrenntleben der Ehegatten im Blick, das ein begründeter Scheidungsgrund ist, der nicht auf dem Verschulden des betroffenen Ehegatten beruht. In einem solchen Fall (zweijähriges Getrenntleben) kann der eine Ehegatte dem anderen nach geltendem Recht den Pflichtteil nicht entziehen, nach der neuen Regelung hingegen schon. Insoweit ist die neue Regelung gerecht und zutreffend.

Η δεύτερη διαφορά της νέας ρύθμισης από το ισχύον δίκαιο έγκειται στο εξής: κατά το ισχύον δίκαιο ο λόγος στέρησης της νόμιμης μοίρας του συζύγου πρέπει να υπάρχει τόσο κατά τον χρόνο σύνταξης της διαθήκης όσο και κατά τον χρόνο θανάτου του διαθέτη (κληρονομουμένου), ενώ αντιθέτως κατά τη νέα ρύθμιση ο λόγος στέρησης πρέπει να υπάρχει κατά τον χρόνο σύνταξης της διαθήκης. Η διαφορά αυτή μάλλον εξηγείται από το ότι, αν ο λόγος στέρησης της νόμιμης μοίρας υπάρχει κατά τη σύνταξη της διαθήκης, αλλά δεν υπάρχει κατά τον χρόνο θανάτου του διαθέτη, τότε αυτό σημαίνει ότι μετά τη σύνταξη της διαθήκης ο διαθέτης συγχώρησε τον άλλο σύζυγο (για το παράπτωμά του που δικαιολογούσε τη στέρηση) και συνεπώς η διάταξη της διαθήκης με την οποία του στέρησε τη νόμιμη μοίρα παύει [S.407] να ισχύει (βλ. νέο ΑΚ 1837). Επομένως επέρχεται η ίδια έννομη συνέπεια που επέρχεται και με το ισχύον δίκαιο. Υπό την έννοια αυτή, η νέα ρύθμιση ορθά διορθώνει τη ρύθμιση του ισχύοντος δικαίου, αφού αποτελεί πλεονασμό η απαίτηση του ισχύοντος δικαίου να υφίσταται ο λόγος στέρησης της νόμιμης μοίρας όχι μόνο κατά τη σύνταξη της διαθήκης αλλά και κατά τον χρόνο θανάτου του διαθέτη.

Der zweite Unterschied besteht darin: Nach geltendem Recht muss der Grund für die Entziehung des Pflichtteils des Ehegatten sowohl im Zeitpunkt der Testamentserrichtung als auch im Zeitpunkt des Todes des Erblassers vorliegen, während er nach der neuen Regelung im Zeitpunkt der Testamentserrichtung vorliegen muss. Dieser Unterschied dürfte sich daraus erklären, dass, wenn der Entziehungsgrund bei der Testamentserrichtung vorliegt, im Zeitpunkt des Todes des Erblassers aber nicht mehr, dies bedeutet, dass der Erblasser nach der Testamentserrichtung dem anderen Ehegatten (dessen die Entziehung rechtfertigende Verfehlung) verziehen hat und die testamentarische Verfügung, mit der er ihm den Pflichtteil entzogen hat, folglich [S.407] unwirksam wird (vgl. neuen Art. 1837 ZGB). Es tritt also dieselbe Rechtsfolge ein wie nach geltendem Recht. In diesem Sinne korrigiert die neue Regelung die geltende zu Recht, da das Erfordernis des geltenden Rechts, dass der Entziehungsgrund nicht nur bei der Testamentserrichtung, sondern auch im Zeitpunkt des Todes des Erblassers vorliegen muss, überflüssig ist.

§Νέο άρθρο ΑΚ 1837Neuer Art. 1837 ZGB

Το ισχύον δίκαιο ορίζει ότι το δικαίωμα στέρησης της νόμιμης μοίρας αποσβήνεται με συγγνώμη. Επομένως, αν αυτός που σύμφωνα με τον νόμο δικαιούται να στερήσει τη νόμιμη μοίρα από τον μεριδούχο συγχωρήσει τον μεριδούχο (για το παράπτωμά του που συνιστά λόγο στέρησης), δεν έχει πλέον δικαίωμα να του στερήσει τη νόμιμη μοίρα και συνεπώς, αν κατόπιν συντάξει διαθήκη με την οποία του στερεί τη νόμιμη μοίρα, τότε η στέρηση δεν ισχύει, αφού το δικαίωμα στέρησης εν τω μεταξύ αποσβέστηκε λόγω της παροχής συγγνώμης.

Das geltende Recht bestimmt, dass das Recht zur Pflichtteilsentziehung durch Verzeihung erlischt. Verzeiht daher derjenige, der nach dem Gesetz zur Entziehung berechtigt ist, dem Pflichtteilsberechtigten (dessen die Entziehung begründende Verfehlung), so hat er kein Recht mehr, ihm den Pflichtteil zu entziehen; errichtet er anschließend ein Testament, mit dem er ihm den Pflichtteil entzieht, so ist die Entziehung unwirksam, da das Entziehungsrecht zwischenzeitlich durch die Verzeihung erloschen ist.

Ορίζει περαιτέρω το ισχύον δίκαιο ότι, αν συντάχθηκε διαθήκη με την οποία ο διαθέτης στέρησε τον μεριδούχο από τη νόμιμη μοίρα και στη συνέχεια ο διαθέτης συγχώρεσε τον μεριδούχο, τότε η στέρηση της νόμιμης μοίρας δεν ισχύει (καθίσταται ανίσχυρη). Ρυθμίζει δηλαδή το ισχύον δίκαιο δύο περιπτώσεις: πρώτον, την περίπτωση κατά την οποία η συγγνώμη δόθηκε πριν από τη σύνταξη της διαθήκης, και, δεύτερον, την περίπτωση κατά την οποία η συγγνώμη δόθηκε μετά τη σύνταξη της διαθήκης.

Das geltende Recht bestimmt ferner, dass, wenn ein Testament errichtet wurde, mit dem der Erblasser dem Pflichtteilsberechtigten den Pflichtteil entzogen hat, und der Erblasser dem Berechtigten anschließend verzieh, die Entziehung unwirksam wird. Das geltende Recht regelt also zwei Fälle: erstens den Fall, dass die Verzeihung vor der Testamentserrichtung erfolgte, und zweitens den Fall, dass sie danach erfolgte.

Αντιθέτως, το νέο ΑΚ 1837 ρυθμίζει μόνο τη δεύτερη από τις ανωτέρω περιπτώσεις. Συγκεκριμένα, ορίζει ότι η διάταξη της διαθήκης με την οποία ο διαθέτης στέρησε τη νόμιμη μοίρα παύει να ισχύει, αν ο διαθέτης συγχώρησε μεταγενέστερα τον μεριδούχο. Από τη διατύπωση της νέας ρύθμισης φαίνεται ότι οι λέξεις «συγχώρησε μεταγενέστερα» εννοούν «συγχώρησε μετά τη σύνταξη της διαθήκης».

Der neue Art. 1837 ZGB regelt hingegen nur den zweiten der genannten Fälle. Konkret bestimmt er, dass die testamentarische Verfügung, mit der der Erblasser den Pflichtteil entzogen hat, unwirksam wird, wenn der Erblasser dem Pflichtteilsberechtigten später verziehen hat. Nach der Formulierung der neuen Regelung scheinen die Worte „später verziehen" zu bedeuten „nach der Testamentserrichtung verziehen".

S. 408

Επομένως, σύμφωνα με τη νέα ρύθμιση, αν π.χ. ο πατέρας με διαθήκη του στέρησε το τέκνο του από τη νόμιμη μοίρα επειδή το τέκνο αποπειράθηκε να τον φονεύσει και στη συνέχεια, δηλαδή μετά τη σύνταξη αυτής της διαθήκης, ο πατέρας συγχώρησε το τέκνο του, τότε η στέρηση της νόμιμης μοίρας δεν θα ισχύει και άρα το τέκνο θα έχει δικαίωμα νόμιμης μοίρας· ενώ αντιθέτως, αν ο πατέρας πρώτα συγχώρησε το τέκνο του και στη συνέχεια συνέταξε διαθήκη με την οποία του στέρησε τη νόμιμη μοίρα, τότε η στέρηση θα ισχύει και άρα το τέκνο δεν θα έχει δικαίωμα νόμιμης μοίρας.

Nach der neuen Regelung gilt daher beispielsweise: Hat der Vater seinem Kind testamentarisch den Pflichtteil entzogen, weil das Kind versucht hat, ihn zu töten, und hat der Vater dem Kind anschließend, also nach der Errichtung dieses Testaments, verziehen, so ist die Entziehung unwirksam und das Kind hat einen Pflichtteilsanspruch. Hat der Vater dagegen dem Kind zuerst verziehen und anschließend ein Testament errichtet, mit dem er ihm den Pflichtteil entzogen hat, so ist die Entziehung wirksam und das Kind hat keinen Pflichtteilsanspruch.

Η διαφορετική αυτή αντιμετώπιση των δύο ανωτέρω περιπτώσεων, που αποβαίνει σε βάρος του μεριδούχου, δεν δικαιολογείται ούτε είναι δίκαιη. Θα μπορούσε ίσως με ερμηνεία της νέας διάταξης να θεωρηθεί ότι η λέξη «μεταγενέστερα» δεν εννοεί «μετά τη σύνταξη της διαθήκης», αλλά «μετά το παράπτωμα του μεριδούχου που συνιστά τον λόγο στέρησης της νόμιμης μοίρας», οπότε θα καλύπτονται και οι δύο παραπάνω περιπτώσεις. Για την αποφυγή πάντως αμφιβολιών θα ήταν ορθότερο να επαναληφθεί η ρύθμιση του ισχύοντος δικαίου, δηλαδή στο νέο ΑΚ 1837 να προηγηθεί εδάφιο που θα ορίζει ότι: «Το δικαίωμα στέρησης της νόμιμης μοίρας αποσβήνεται με συγγνώμη».

Diese unterschiedliche Behandlung der beiden Fälle, die zulasten des Pflichtteilsberechtigten geht, ist weder gerechtfertigt noch gerecht. Man könnte die neue Vorschrift möglicherweise dahin auslegen, dass „später" nicht „nach der Testamentserrichtung" bedeutet, sondern „nach der den Entziehungsgrund bildenden Verfehlung des Pflichtteilsberechtigten", womit beide Fälle erfasst wären. Zur Vermeidung von Zweifeln wäre es jedoch richtiger, die Regelung des geltenden Rechts zu wiederholen, also dem neuen Art. 1837 ZGB einen Satz voranzustellen, der bestimmt: „Das Recht zur Entziehung des Pflichtteils erlischt durch Verzeihung."

§Κεφάλαιο έβδομο ΑΚ — Σύμβαση εκ των προτέρων παραίτησης από δικαιώματα στην κληρονομιά (νέα άρθρα ΑΚ 1838–1843)Siebtes Kapitel ZGB — Vertrag über den vorweggenommenen Verzicht auf Rechte am Nachlass (neue Art. 1838–1843 ZGB)

Κατά το ισχύον δίκαιο δεν είναι έγκυρη η σύμβαση με την οποία ο ένας συμβαλλόμενος παραιτείται εκ των προτέρων (δηλαδή πριν από τον θάνατο του αντισυμβαλλομένου του) από το κληρονομικό δικαίωμα (εκ διαθήκης, εξ αδιαθέτου ή νόμιμης μοίρας) που θα έχει στην κληρονομιά του αντισυμβαλλομένου του. Αντιθέτως, το σχέδιο νόμου αναγνωρίζει μια τέτοια σύμβαση ως έγκυρη και ρυθμίζει τα σχετικά με αυτήν ζητήματα σε ειδικό κεφάλαιο.

Nach geltendem Recht ist ein Vertrag unwirksam, mit dem eine Vertragspartei im Voraus (also vor dem Tod der anderen Partei) auf das Erbrecht (testamentarisch, gesetzlich oder Pflichtteil) verzichtet, das sie am Nachlass der anderen Partei haben wird. Der Entwurf erkennt einen solchen Vertrag hingegen als wirksam an und regelt die damit zusammenhängenden Fragen in einem eigenen Kapitel.

S. 409

Η νέα ΑΚ 1838 παρ. 1 ορίζει ότι με σύμβαση είναι δυνατή η παραίτηση προσώπου από μελλοντικά του δικαιώματα στην κληρονομιά του αντισυμβαλλομένου του, είτε αυτά απορρέουν από τον νόμο είτε από υφιστάμενη διάταξη τελευταίας βούλησης. Επομένως, μπορεί με σύμβαση να παραιτηθεί κάποιος: α) από το κληρονομικό δικαίωμα που θα έχει ως κληρονόμος του αντισυμβαλλομένου του και το οποίο θα απορρέει από διαθήκη που υφίσταται ήδη κατά τον χρόνο της παραίτησης· β) από το κληρονομικό δικαίωμα που θα έχει ως κληρονόμος του αντισυμβαλλομένου του και το οποίο θα απορρέει από κληρονομική σύμβαση που υφίσταται ήδη κατά τον χρόνο της παραίτησης· γ) από το κληρονομικό δικαίωμα που θα έχει ως εξ αδιαθέτου κληρονόμος του αντισυμβαλλομένου του· δ) από το δικαίωμα νόμιμης μοίρας που θα έχει στην κληρονομιά του αντισυμβαλλομένου του (βλ. και νέα ΑΚ 1838 παρ. 3).

Der neue Art. 1838 Abs. 1 ZGB bestimmt, dass durch Vertrag der Verzicht einer Person auf ihre künftigen Rechte am Nachlass ihres Vertragspartners möglich ist, gleichviel ob diese aus dem Gesetz oder aus einer bereits bestehenden Verfügung von Todes wegen folgen. Verzichten kann man daher durch Vertrag: a) auf das Erbrecht, das man als Erbe des Vertragspartners haben wird und das aus einem im Zeitpunkt des Verzichts bereits bestehenden Testament folgt; b) auf das Erbrecht, das man als Erbe des Vertragspartners haben wird und das aus einem im Zeitpunkt des Verzichts bereits bestehenden Erbvertrag folgt; c) auf das Erbrecht, das man als gesetzlicher Erbe des Vertragspartners haben wird; d) auf das Pflichtteilsrecht, das man am Nachlass des Vertragspartners haben wird (vgl. auch den neuen Art. 1838 Abs. 3 ZGB).

Η εκ των προτέρων παραίτηση από το κληρονομικό δικαίωμα που θα έχει ο παραιτούμενος και που θα απορρέει από διαθήκη που έχει συντάξει ο αντισυμβαλλόμενός του (περίπτωση α) δεν φαίνεται να έχει ιδιαίτερη πρακτική σημασία, διότι το ίδιο αποτέλεσμα (δηλαδή να μην γίνει κληρονόμος ο παραιτούμενος) μπορεί απλά να επιτευχθεί και με το να ανακαλέσει ο αντισυμβαλλόμενος τη διαθήκη του.

Der vorweggenommene Verzicht auf das Erbrecht, das der Verzichtende haben wird und das aus einem vom Vertragspartner errichteten Testament folgt (Fall a), scheint keine besondere praktische Bedeutung zu haben, da dasselbe Ergebnis (dass der Verzichtende nicht Erbe wird) auch einfach dadurch erreicht werden kann, dass der Vertragspartner sein Testament widerruft.

Η εκ των προτέρων παραίτηση από το κληρονομικό δικαίωμα που θα απορρέει από κληρονομική σύμβαση μεταξύ του παραιτουμένου και του αντισυμβαλλομένου (περίπτωση β) επίσης δεν φαίνεται να έχει ιδιαίτερη πρακτική σημασία, διότι το ίδιο αποτέλεσμα μπορεί να επιτευχθεί και με μεταγενέστερη σύμβαση μεταξύ τους, με την οποία θα καταργείται η προγενέστερη κληρονομική σύμβαση (βλ. νέα ΑΚ 1800 παρ. 1 εδ. 1).

Der vorweggenommene Verzicht auf das Erbrecht, das aus einem Erbvertrag zwischen dem Verzichtenden und dem Vertragspartner folgt (Fall b), scheint ebenfalls keine besondere praktische Bedeutung zu haben, da dasselbe Ergebnis auch durch einen späteren Vertrag zwischen ihnen erreicht werden kann, mit dem der frühere Erbvertrag aufgehoben wird (vgl. neuen Art. 1800 Abs. 1 Satz 1 ZGB).

S. 410

Διαφορετική είναι βέβαια η περίπτωση όπου παραιτείται κάποιος εκ των προτέρων από το κληρονομικό δικαίωμα που θα έχει στην κληρονομιά του αντισυμβαλλομένου του και το οποίο απορρέει από κληρονομική σύμβαση που έχει συναφθεί όχι μεταξύ του αντισυμβαλλομένου και του παραιτουμένου, αλλά μεταξύ του αντισυμβαλλομένου και τρίτου.

Anders liegt freilich der Fall, dass jemand im Voraus auf das Erbrecht am Nachlass seines Vertragspartners verzichtet, das aus einem Erbvertrag folgt, der nicht zwischen dem Vertragspartner und dem Verzichtenden, sondern zwischen dem Vertragspartner und einem Dritten geschlossen wurde.

Σύμφωνα με τη νέα ΑΚ 1840 παρ. 1, ο παραιτηθείς θεωρείται σαν να μην ζούσε κατά τον χρόνο της επαγωγής, δηλαδή κατά τον χρόνο θανάτου του κληρονομουμένου. Επομένως, αν κάποιος παραιτηθεί από το εξ αδιαθέτου κληρονομικό δικαίωμα που θα έχει στην κληρονομιά του άλλου (περίπτωση γ), τότε κατά τον θάνατο του τελευταίου δεν θα γίνει εξ αδιαθέτου κληρονόμος του. Μια τέτοια παραίτηση δεν φαίνεται να έχει ιδιαίτερη πρακτική αξία, διότι το ίδιο αποτέλεσμα μπορεί απλά να επιτευχθεί και με το να εγκαταστήσει ο άλλος ως κληρονόμους του τρίτα πρόσωπα με διαθήκη ή με κληρονομική σύμβαση.

Nach dem neuen Art. 1840 Abs. 1 ZGB gilt der Verzichtende, als hätte er im Zeitpunkt des Erbfalls, also im Zeitpunkt des Todes des Erblassers, nicht gelebt. Verzichtet daher jemand auf das gesetzliche Erbrecht, das er am Nachlass des anderen haben wird (Fall c), so wird er beim Tod des anderen nicht dessen gesetzlicher Erbe. Ein solcher Verzicht scheint keinen besonderen praktischen Wert zu haben, da dasselbe Ergebnis auch einfach dadurch erreicht werden kann, dass der andere durch Testament oder Erbvertrag Dritte als seine Erben einsetzt.

Εκείνο όμως που έχει σημασία είναι ότι, αν αυτός που παραιτείται από το εξ αδιαθέτου κληρονομικό δικαίωμα ανήκει στα πρόσωπα που έχουν δικαίωμα νόμιμης μοίρας, τότε η παραίτησή του από το εξ αδιαθέτου κληρονομικό δικαίωμα θα έχει ως συνέπεια να μην έχει ούτε δικαίωμα νόμιμης μοίρας· διότι, σύμφωνα με τη νέα ΑΚ 1820 παρ. 1 εδ. 1 (αλλά και σύμφωνα με το ισχύον δίκαιο), για να έχει κάποιος δικαίωμα νόμιμης μοίρας θα πρέπει, αν χωρούσε εξ αδιαθέτου διαδοχή, να είχε κληθεί ως εξ αδιαθέτου κληρονόμος. Επειδή όμως ο παραιτούμενος από το εξ αδιαθέτου κληρονομικό δικαίωμα θεωρείται, σύμφωνα με τη νέα ΑΚ 1840 παρ. 1, ότι δεν ζει κατά τον χρόνο θανάτου του κληρονομουμένου, έπεται ότι δεν θα έχει εξ αδιαθέτου κληρονομικό δικαίωμα, άρα ούτε και δικαίωμα νόμιμης μοίρας.

Bedeutsam ist jedoch: Gehört derjenige, der auf das gesetzliche Erbrecht verzichtet, zu den pflichtteilsberechtigten Personen, so hat sein Verzicht auf das gesetzliche Erbrecht zur Folge, dass er auch kein Pflichtteilsrecht hat. Denn nach dem neuen Art. 1820 Abs. 1 Satz 1 ZGB (wie auch nach geltendem Recht) muss jemand, um pflichtteilsberechtigt zu sein, bei Eintritt der gesetzlichen Erbfolge als gesetzlicher Erbe berufen sein. Da der auf das gesetzliche Erbrecht Verzichtende nach dem neuen Art. 1840 Abs. 1 ZGB als im Zeitpunkt des Todes des Erblassers nicht lebend gilt, folgt daraus, dass er kein gesetzliches Erbrecht und mithin auch kein Pflichtteilsrecht hat.

Αν κάποιος παραιτηθεί μόνο από το δικαίωμα νόμιμης μοίρας που θα έχει στην κληρονομιά του αντισυμβαλλομένου του (περίπτωση δ), τότε, εάν μεν ο αντισυμβαλλόμενος κληρονομηθεί εξ αδιαθέτου, ο παραιτηθείς θα έχει εξ αδιαθέτου κληρονομικό δικαίωμα, ενώ αν υπάρχει διάταξη τελευταίας βουλήσεως του αντισυμβαλλομένου (διαθήκη ή κληρονομική σύμβαση), ο παραιτηθείς δεν θα έχει δικαίωμα νόμιμης μοίρας.

Verzichtet jemand nur auf das Pflichtteilsrecht, das er am Nachlass seines Vertragspartners haben wird (Fall d), so hat der Verzichtende, wenn der Vertragspartner gesetzlich beerbt wird, ein gesetzliches Erbrecht; besteht dagegen eine Verfügung von Todes wegen des Vertragspartners (Testament oder Erbvertrag), so hat der Verzichtende kein Pflichtteilsrecht.

S. 411

Από την παραπάνω ανάλυση προκύπτει ότι η πρακτική σημασία του εν λόγω κεφαλαίου του σχεδίου νόμου περί εκ των προτέρων παραίτησης από δικαιώματα στην κληρονομιά εντοπίζεται στην περίπτωση παραίτησης από τη νόμιμη μοίρα.

Aus der vorstehenden Analyse ergibt sich, dass die praktische Bedeutung des betreffenden Kapitels des Entwurfs über den vorweggenommenen Verzicht auf Rechte am Nachlass im Fall des Pflichtteilsverzichts liegt.

Σύμφωνα με τη νέα ΑΚ 1840 παρ. 2, σε περίπτωση αμφιβολίας τα αποτελέσματα της παραίτησης εκτείνονται και στους κατιόντες του παραιτηθέντος. Επομένως, αν το τέκνο με σύμβαση με τον πατέρα του παραιτηθεί από το δικαίωμα νόμιμης μοίρας που θα έχει στην κληρονομιά του πατέρα του, τότε ούτε τα τέκνα του παραιτηθέντος τέκνου θα έχουν δικαίωμα νόμιμης μοίρας στην κληρονομιά του παππού τους, εκτός αν στη σύμβαση παραίτησης προβλέπεται το αντίθετο.

Nach dem neuen Art. 1840 Abs. 2 ZGB erstrecken sich die Wirkungen des Verzichts im Zweifel auch auf die Abkömmlinge des Verzichtenden. Verzichtet daher ein Kind durch Vertrag mit seinem Vater auf das Pflichtteilsrecht am Nachlass des Vaters, so haben auch die Kinder des verzichtenden Kindes kein Pflichtteilsrecht am Nachlass ihres Großvaters, es sei denn, der Verzichtsvertrag bestimmt etwas anderes.

Η εκ των προτέρων παραίτηση από τη νόμιμη μοίρα μπορεί να συμφωνηθεί έναντι ανταλλάγματος (νέα ΑΚ 1838 παρ. 2). Στην περίπτωση αυτή, η συμφωνία ως προς το αντάλλαγμα (που θα λάβει ο παραιτούμενος) θεωρείται δωρεά (νέα ΑΚ 1841 παρ. 2). Τούτο είναι απόλυτα ορθό. Πράγματι, αν το χρηματικό ποσό που θα λάβει εκείνος που παραιτείται από τη νόμιμη μοίρα ισούται με την αξία που θα έχει η νόμιμη μοίρα του κατά τον χρόνο θανάτου του αντισυμβαλλομένου, τότε η παροχή του ανταλλάγματος στον μεριδούχο δεν σημαίνει τίποτε άλλο παρά ότι ο αντισυμβαλλόμενος δίνει από τώρα στον μεριδούχο την αξία της νόμιμης μοίρας του χωρίς αντάλλαγμα· επομένως είναι λογικό να μην έχει ο παραιτούμενος δικαίωμα νόμιμης μοίρας κατά τον χρόνο θανάτου του αντισυμβαλλομένου.

Der vorweggenommene Pflichtteilsverzicht kann gegen Gegenleistung vereinbart werden (neuer Art. 1838 Abs. 2 ZGB). In diesem Fall gilt die Vereinbarung über die Gegenleistung (die der Verzichtende erhält) als Schenkung (neuer Art. 1841 Abs. 2 ZGB). Das ist völlig zutreffend. Entspricht nämlich der Geldbetrag, den der auf den Pflichtteil Verzichtende erhält, dem Wert, den sein Pflichtteil im Zeitpunkt des Todes des Vertragspartners haben wird, so bedeutet die Gewährung der Gegenleistung an den Pflichtteilsberechtigten nichts anderes, als dass der Vertragspartner ihm schon jetzt den Wert seines Pflichtteils unentgeltlich zuwendet; es ist daher folgerichtig, dass der Verzichtende im Zeitpunkt des Todes des Vertragspartners kein Pflichtteilsrecht hat.

Μπορεί βέβαια κατά τον χρόνο θανάτου του αντισυμβαλλομένου η περιουσία του να έχει αυξηθεί σε σχέση με την αξία που είχε κατά τον χρόνο που καταρτίστηκε η σύμβαση παραίτησης, οπότε και η αξία της νόμιμης μοίρας εκείνου που παραιτήθηκε θα είναι μεγαλύτερη από το αντάλλαγμα που δόθηκε, [S.412] οπότε η σύμβαση παραίτησης αποβαίνει εν τέλει επιβλαβής για τον μεριδούχο. Μπορεί όμως να συμβεί και το αντίστροφο, δηλαδή η περιουσία να έχει μειωθεί, οπότε η σύμβαση παραίτησης αποβαίνει εν τέλει επωφελής για τον μεριδούχο που παραιτήθηκε από τη νόμιμη μοίρα του.

Freilich kann das Vermögen des Vertragspartners im Zeitpunkt seines Todes gegenüber dem Wert im Zeitpunkt des Abschlusses des Verzichtsvertrags gewachsen sein, sodass auch der Wert des Pflichtteils des Verzichtenden höher ist als die gewährte Gegenleistung; [S.412] dann erweist sich der Verzichtsvertrag letztlich als nachteilig für den Pflichtteilsberechtigten. Es kann aber auch das Umgekehrte eintreten, das Vermögen also gesunken sein, sodass sich der Verzichtsvertrag für den auf seinen Pflichtteil Verzichtenden letztlich als vorteilhaft erweist.

Γενικά η σύμβαση παραίτησης από τη νόμιμη μοίρα έναντι ανταλλάγματος, ακριβώς επειδή είναι σύμβαση παραίτησης από δικαίωμα που δεν έχει ακόμη γεννηθεί και για το οποίο οι συμβαλλόμενοι δεν γνωρίζουν ούτε αν θα γεννηθεί ούτε την αξία που θα έχει όταν γεννηθεί, είναι σύμβαση που παρουσιάζει κινδύνους και για τους δύο συμβαλλομένους.

Allgemein ist der Vertrag über den Pflichtteilsverzicht gegen Gegenleistung, gerade weil er ein Verzicht auf ein noch nicht entstandenes Recht ist, bei dem die Parteien weder wissen, ob es entstehen wird, noch welchen Wert es dann haben wird, ein Vertrag, der für beide Parteien Risiken birgt.

Ωστόσο, ο θεσμός της εκ των προτέρων παραίτησης από τη νόμιμη μοίρα θεωρείται ότι είναι (και πράγματι είναι) ένα μέσο με το οποίο μπορεί κάποιος να δώσει, όσο ακόμη ζει, στους μελλοντικούς μεριδούχους του ένα μέρος από την περιουσία του έναντι του δικαιώματος νόμιμης μοίρας που θα έχουν μετά τον θάνατό του, έτσι ώστε να μπορεί στη συνέχεια με διαθήκη ή με κληρονομική σύμβαση να αφήσει ως κληρονόμους στην υπόλοιπη περιουσία του (π.χ. εμπορική επιχείρηση) τα πρόσωπα που επιθυμεί και που θεωρεί περισσότερο ικανά να τη διαχειριστούν και να την αξιοποιήσουν, εξασφαλίζοντας ότι αυτοί οι κληρονόμοι θα τη διαχειριστούν και θα την αξιοποιήσουν αποτελεσματικότερα, αφού δεν θα είναι εκτεθειμένοι σε χρηματικές αξιώσεις των μεριδούχων.

Gleichwohl gilt das Institut des vorweggenommenen Pflichtteilsverzichts als ein Mittel — und ist es tatsächlich —, mit dem jemand zu Lebzeiten seinen künftigen Pflichtteilsberechtigten einen Teil seines Vermögens gegen das Pflichtteilsrecht geben kann, das sie nach seinem Tod haben werden, sodass er anschließend durch Testament oder Erbvertrag als Erben seines übrigen Vermögens (z. B. eines Handelsunternehmens) die Personen einsetzen kann, die er wünscht und die er für am besten geeignet hält, es zu verwalten und nutzbar zu machen — wobei sichergestellt ist, dass diese Erben es wirksamer verwalten und nutzbar machen werden, da sie Geldansprüchen der Pflichtteilsberechtigten nicht ausgesetzt sind.

§Κεφάλαιο όγδοο ΑΚ — Αποδοχή και αποποίηση της κληρονομίας (νέα άρθρα ΑΚ 1844–1856)Achtes Kapitel ZGB — Annahme und Ausschlagung der Erbschaft (neue Art. 1844–1856 ZGB)

Τα άρθρα 1846 έως και 1857 αποδίδουν ισχύον δίκαιο υπό νέα αρίθμηση.

Die Artikel 1846 bis 1857 geben geltendes Recht unter neuer Nummerierung wieder.

**Νέο άρθρο ΑΚ 1847.** [S.413] Προστίθεται τελευταίο εδάφιο που προβλέπει ότι πράξεις διαχείρισης της κληρονομίας κατά την παρ. 2 του άρθρου 1856 τεκμαίρεται ότι δεν συνιστούν δήλωση αποδοχής, σε προσαρμογή του άρθρου στις νέες ρυθμίσεις για το σύστημα περί ευθύνης κληρονόμου.

**Neuer Art. 1847 ZGB.** [S.413] Angefügt wird ein letzter Satz, wonach vermutet wird, dass Verwaltungshandlungen am Nachlass nach Art. 1856 Abs. 2 keine Annahmeerklärung darstellen — in Anpassung des Artikels an die neuen Regelungen zum System der Erbenhaftung.

**Νέο άρθρο ΑΚ 1851.** Στη διάταξη αυτή, που ρυθμίζει την περίπτωση κλήσης κληρονόμου σε περισσότερες μερίδες από την ίδια ή διαφορετική αιτία, προστίθεται τελευταίο εδάφιο που προβλέπει ότι η κατά προσαύξηση μερίδα δεν επιδέχεται χωριστή αποδοχή ή αποποίηση, εκτός από τις περιπτώσεις των άρθρων 1793 και 1816, επιλύοντας έτσι υφιστάμενο πρόβλημα· ως εκ τούτου κρίνεται θετική.

**Neuer Art. 1851 ZGB.** Dieser Vorschrift, die den Fall der Berufung eines Erben zu mehreren Erbteilen aus demselben oder aus verschiedenen Gründen regelt, wird ein letzter Satz angefügt, wonach der durch Anwachsung erworbene Erbteil keiner gesonderten Annahme oder Ausschlagung zugänglich ist, außer in den Fällen der Artikel 1793 und 1816; damit wird ein bestehendes Problem gelöst, weshalb die Regelung positiv bewertet wird.

§Κατάργηση της ισχύουσας ΑΚ 1858Aufhebung des geltenden Art. 1858 ZGB

Σύμφωνα με την ισχύουσα διάταξη ΑΚ 1858, όσο ο κληρονόμος έχει το δικαίωμα να αποποιηθεί την κληρονομία δεν μπορεί να ασκηθεί δικαστικώς εναντίον του αξίωση που στρέφεται κατά της κληρονομίας, εκτός αν έχει διοριστεί κηδεμόνας της σχολάζουσας κληρονομίας. Η διάταξη αυτή περιέχει δηλαδή ως αρχή την απαγόρευση των επιθετικών ενεργειών σε βάρος του προσωρινού κληρονόμου. Η αρχή αυτή πλέον δεν περιέχεται σε κάποιο άρθρο του υπό επεξεργασία νομοσχεδίου. Καθώς επρόκειτο δε για σημαντική προστατευτική διάταξη, η κατάργησή της κρίνεται εσφαλμένη. Η αρχή περί προστασίας του προσωρινού κληρονόμου και της απαγόρευσης επιθετικών ενεργειών σε βάρος του πλέον δεν προβλέπεται ρητά. Επομένως, θα πρέπει να συναχθεί ερμηνευτικά από επιμέρους διατάξεις που περιέχονται στον Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, γεγονός το οποίο θα προκαλέσει ερμηνευτικές δυσκολίες.

Nach dem geltenden Art. 1858 ZGB kann, solange der Erbe das Recht zur Ausschlagung hat, gegen ihn ein gegen den Nachlass gerichteter Anspruch nicht gerichtlich geltend gemacht werden, es sei denn, es ist ein Nachlasspfleger für den ruhenden Nachlass bestellt. Diese Vorschrift enthält also als Grundsatz das Verbot von Angriffshandlungen gegen den vorläufigen Erben. Dieser Grundsatz ist in keinem Artikel des zu prüfenden Entwurfs mehr enthalten. Da es sich um eine bedeutsame Schutzvorschrift handelte, wird ihre Aufhebung als verfehlt bewertet. Der Grundsatz des Schutzes des vorläufigen Erben und des Verbots von Angriffshandlungen gegen ihn ist nunmehr nicht mehr ausdrücklich vorgesehen. Er müsste daher im Wege der Auslegung aus einzelnen Vorschriften der Zivilprozessordnung hergeleitet werden, was Auslegungsschwierigkeiten hervorrufen wird.

§Κεφάλαιο δέκατο τέταρτο ΑΚ — Ικανοποίηση των δανειστών της κληρονομίας (νέα άρθρα ΑΚ 1892–1903)Vierzehntes Kapitel ZGB — Befriedigung der Nachlassgläubiger (neue Art. 1892–1903 ZGB)

Αρχικά να σημειωθεί ότι χρήσιμη θα ήταν η αξιοποίηση υφιστάμενων προστατευτικών θεσμών, όπως αυτός της αποδοχής με απογραφή, εντός του κατάλληλου πλαισίου και κατόπιν των απαραίτητων βελτιώσεων. Η αποδοχή με απογραφή στο υφιστάμενο δίκαιο περιέχει ως έννομη συνέπεια τον διαχωρισμό της [S.414] κληρονομίας από την ατομική περιουσία. Εφόσον η έννομη αυτή συνέπεια επιλέχθηκε ως αρχή από τις προτεινόμενες διατάξεις, θα έπρεπε να διατηρηθεί και ο υφιστάμενος θεσμός που την προβλέπει. Παράλληλα θα έπρεπε να καταργηθούν οι λόγοι έκπτωσης από το ευεργέτημα και να δημιουργηθεί ευθύνη του κληρονόμου για ζημίες που προκαλεί.

Zunächst ist anzumerken, dass es nützlich wäre, bestehende Schutzinstitute wie die Annahme unter Inventarvorbehalt in einem geeigneten Rahmen und nach den erforderlichen Verbesserungen nutzbar zu machen. Die Annahme unter Inventarvorbehalt hat im geltenden Recht als Rechtsfolge die Trennung des [S.414] Nachlasses vom Eigenvermögen. Da diese Rechtsfolge von den vorgeschlagenen Vorschriften als Grundsatz gewählt wurde, hätte auch das bestehende Institut, das sie vorsieht, beibehalten werden müssen. Zugleich hätten die Gründe für den Verlust der Rechtswohltat aufgehoben und eine Haftung des Erben für von ihm verursachte Schäden geschaffen werden müssen.

Περαιτέρω, τα ζητήματα α) ευθύνης του κληρονόμου για την αμοιβή του εκκαθαριστή, αν η κληρονομία δεν επαρκεί, και β) έκπτωσης του κληρονόμου και ευθύνης του για τα κληρονομικά χρέη, ανεξάρτητα από τη ζημία που πιθανόν προκαλείται, χρήσιμο θα ήταν να επανεξετασθούν.

Ferner wäre es nützlich, die Fragen a) der Haftung des Erben für die Vergütung des Abwicklers, wenn der Nachlass nicht ausreicht, und b) des Verlusts der Haftungsbeschränkung und der Haftung des Erben für die Nachlassverbindlichkeiten unabhängig von einem etwa verursachten Schaden erneut zu prüfen.

**Νέο άρθρο ΑΚ 1892.** Κρίνεται θετική η αρχή του διαχωρισμού των περιουσιών.

**Neuer Art. 1892 ZGB.** Der Grundsatz der Vermögenstrennung wird positiv bewertet.

**Νέο άρθρο ΑΚ 1893.** Η δυνατότητα δικαστικής εκκαθάρισης αιτήσει όποιου έχει έννομο συμφέρον κρίνεται θετική και στο πνεύμα της μεταρρύθμισης.

**Neuer Art. 1893 ZGB.** Die Möglichkeit der gerichtlichen Nachlassabwicklung auf Antrag jedes rechtlich Interessierten wird positiv und im Geist der Reform liegend bewertet.

**Νέο άρθρο ΑΚ 1894.** Ο διαχωρισμός των περιουσιών δεν θα είναι αποτελεσματικός ως επιλογή μόνο αν διαταχθεί η εκκαθάριση. Ορθότερη θα ήταν η εισαγωγή του ως κανόνα σε κάθε περίπτωση και εξαρχής.

**Neuer Art. 1894 ZGB.** Die Vermögenstrennung wird als Option nicht wirksam sein, wenn sie nur bei angeordneter Abwicklung eintritt. Richtiger wäre ihre Einführung als Regel in jedem Fall und von Anfang an.

**Νέο άρθρο ΑΚ 1895.** Σύμφωνα με την προτεινόμενη διάταξη, πριν από την απόφαση που διατάσσει την εκκαθάριση της κληρονομίας ο κληρονόμος δεν έχει δικαίωμα να διαθέτει αντικείμενα της κληρονομίας χωρίς άδεια του δικαστηρίου, η οποία παρέχεται για σπουδαίο λόγο που αφορά τη ζωή ή την υγεία του κληρονόμου ή του συζύγου, των γονέων ή των τέκνων του, εκτός αν είχε υποβάλει τη δήλωση της παρ. 1 του άρθρου 1892. Έχει όμως δικαίωμα να αποκομίζει τα ωφελήματα της κληρονομίας. Επίσης, έχει δικαίωμα να διαθέτει κεφάλαιο της κληρονομίας προς τον σκοπό της ικανοποίησης των δανειστών της ή της συντήρησης των αντικειμένων της.

**Neuer Art. 1895 ZGB.** Nach der vorgeschlagenen Vorschrift darf der Erbe vor der die Nachlassabwicklung anordnenden Entscheidung Nachlassgegenstände nicht ohne gerichtliche Erlaubnis veräußern; diese wird aus wichtigem Grund erteilt, der das Leben oder die Gesundheit des Erben oder seines Ehegatten, seiner Eltern oder Kinder betrifft, es sei denn, er hat die Erklärung nach Art. 1892 Abs. 1 abgegeben. Er hat jedoch das Recht, die Nutzungen des Nachlasses zu ziehen. Ferner darf er Nachlasskapital zum Zweck der Befriedigung der Nachlassgläubiger oder der Erhaltung der Nachlassgegenstände verwenden.

S. 415

Ο κληρονόμος ευθύνεται και με την ατομική του περιουσία για τις υποχρεώσεις της κληρονομίας, αν διέθεσε αντικείμενα της κληρονομίας κατά παράβαση της παρ. 1. Κάθε διάθεση που έγινε κατά παράβαση της παρ. 1 είναι άκυρη υπέρ των δανειστών της κληρονομίας, εφόσον ματαιώνει την ικανοποίηση των απαιτήσεών τους. Αν από υπαιτιότητα του κληρονόμου μειώθηκε η αξία της κληρονομίας, οι αξιώσεις των δανειστών της μπορούν να ικανοποιηθούν και από την ατομική περιουσία του.

Der Erbe haftet für die Nachlassverbindlichkeiten auch mit seinem Eigenvermögen, wenn er Nachlassgegenstände unter Verstoß gegen Absatz 1 veräußert hat. Jede unter Verstoß gegen Absatz 1 erfolgte Verfügung ist zugunsten der Nachlassgläubiger unwirksam, soweit sie die Befriedigung ihrer Forderungen vereitelt. Ist der Wert des Nachlasses durch Verschulden des Erben gemindert worden, können die Ansprüche der Nachlassgläubiger auch aus seinem Eigenvermögen befriedigt werden.

Οι παρ. 2 και 3 δεν συνάδουν με την αρχική θετική έννομη συνέπεια, καθώς η έκπτωση επέρχεται χωρίς κάποιον λόγο, δημιουργώντας σύγχυση για το πότε επέρχεται. Συνεπώς ορθότερο θα ήταν να μην προβλέπεται ως συνέπεια η έκπτωση, αλλά η ευθύνη για ζημίες που προκαλούνται.

Die Absätze 2 und 3 stehen mit der grundsätzlich positiven Rechtsfolge nicht im Einklang, da der Verlust der Haftungsbeschränkung ohne hinreichenden Grund eintritt und Unklarheit darüber entsteht, wann er eintritt. Richtiger wäre es daher, als Folge nicht den Verlust der Haftungsbeschränkung vorzusehen, sondern die Haftung für verursachte Schäden.

**Νέα άρθρα ΑΚ 1896–1900.** Θετικές κρίνονται οι προβλέψεις για τον διορισμό δικηγόρου από ειδικό κατάλογο του δικαστηρίου της κληρονομίας ως εκκαθαριστή, για την πρόσκληση και αναγγελία των κληρονομικών δανειστών, καθώς και για την απογραφή, το έργο και την ορισθείσα από το δικαστήριο της κληρονομίας αμοιβή του εκκαθαριστή.

**Neue Art. 1896–1900 ZGB.** Positiv bewertet werden die Regelungen über die Bestellung eines Rechtsanwalts aus einer besonderen Liste des Nachlassgerichts als Abwickler, über den Aufruf und die Anmeldung der Nachlassgläubiger sowie über das Inventar, die Aufgaben und die vom Nachlassgericht festgesetzte Vergütung des Abwicklers.

**Νέο άρθρο ΑΚ 1900 εδ. β΄.** Με το άρθρο αυτό αλυσιτελώς προβλέπεται ευθύνη των κληρονόμων για την αμοιβή του εκκαθαριστή σε περίπτωση που η κληρονομία δεν επαρκεί. Κι αυτό διότι στις υπερχρεωμένες κληρονομίες η κληρονομία είναι σχεδόν βέβαιο ότι στην πλειοψηφία των περιπτώσεων δεν θα επαρκεί. Η ευθύνη του κληρονόμου στην περίπτωση αυτή θα τον οδηγήσει με βεβαιότητα και πάλι στην αποποίηση, όπως στο υφιστάμενο σύστημα.

**Neuer Art. 1900 Satz 2 ZGB.** Dieser Artikel sieht ohne Nutzen eine Haftung der Erben für die Vergütung des Abwicklers vor, wenn der Nachlass nicht ausreicht. Denn bei überschuldeten Nachlässen wird der Nachlass in der Mehrzahl der Fälle nahezu sicher nicht ausreichen. Die Haftung des Erben wird ihn in diesem Fall mit Sicherheit erneut zur Ausschlagung führen, wie im bestehenden System.

**Νέα άρθρα ΑΚ 1902–1903.** Οι προβλέψεις σχετικά με τη διαδικασία και τις υποχρεώσεις του εκκαθαριστή σε περίπτωση ανεπάρκειας του προϊόντος εκκαθάρισης, αλλά και για το πέρας αυτής, κρίνονται θετικές.

**Neue Art. 1902–1903 ZGB.** Die Regelungen über das Verfahren und die Pflichten des Abwicklers bei Unzulänglichkeit des Abwicklungserlöses sowie über den Abschluss der Abwicklung werden positiv bewertet.

S. 416

§ΜΕΡΟΣ Β΄ — ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄: Άρθρο 15 (Ευθύνη γονέων — αντικατάσταση ΑΚ 1527)Teil B — Kapitel A: Artikel 15 (Elternhaftung — Ersetzung des Art. 1527 ZGB)

Κατά τα μέχρι σήμερα ισχύοντα, με το ως άνω άρθρο προβλέπεται ότι η κληρονομία που επάγεται στο ανήλικο τέκνο θεωρείται ότι γίνεται αποδεκτή πάντοτε με το ευεργέτημα της απογραφής, και το τέκνο, με την επιφύλαξη των διατάξεων του άρθρου 1912, δεν εκπίπτει από το ευεργέτημα αυτό. Τρίτοι που έχουν έννομο συμφέρον μπορούν να αξιώσουν από τον γονέα ο οποίος έχει τη διοίκηση να συντάξει απογραφή μέσα σε τέσσερις μήνες το αργότερο.

Nach bisher geltendem Recht bestimmt der genannte Artikel, dass die einem minderjährigen Kind anfallende Erbschaft stets als unter dem Vorbehalt der Inventarerrichtung angenommen gilt und dass das Kind, vorbehaltlich der Vorschriften des Artikels 1912, diese Rechtswohltat nicht verliert. Rechtlich interessierte Dritte können von dem verwaltungsberechtigten Elternteil verlangen, spätestens binnen vier Monaten ein Inventar zu errichten.

Με το προτεινόμενο άρθρο 15 του σχεδίου νόμου προβλέπεται ότι για την κληρονομία που επάγεται σε ανήλικο τέκνο οι γονείς του μπορούν να υποβάλουν τη δήλωση της παρ. 1 του άρθρου 1892 μόνο μετά από άδεια δικαστηρίου. Η άδεια χορηγείται εφόσον: 1. οι γονείς δηλώσουν ότι θα ευθύνονται για τις υποχρεώσεις της κληρονομίας εις ολόκληρον με το τέκνο και 2. η αξία της περιουσίας τους ισούται ή υπερβαίνει την αξία της ατομικής περιουσίας του τέκνου κατά τον χρόνο κατάθεσης της αίτησης. Η υποβολή της δήλωσης δεν επιφέρει επίταση της ευθύνης του τέκνου έναντι των δανειστών της κληρονομίας και με την ατομική του περιουσία. Δικαίωμα αναγωγής των γονέων κατά του τέκνου αποκλείεται.

Der vorgeschlagene Artikel 15 des Entwurfs sieht vor, dass die Eltern für die einem minderjährigen Kind anfallende Erbschaft die Erklärung nach Art. 1892 Abs. 1 nur mit gerichtlicher Erlaubnis abgeben können. Die Erlaubnis wird erteilt, wenn 1. die Eltern erklären, dass sie für die Nachlassverbindlichkeiten gesamtschuldnerisch mit dem Kind haften, und 2. der Wert ihres Vermögens dem Wert des Eigenvermögens des Kindes im Zeitpunkt der Antragstellung entspricht oder ihn übersteigt. Die Abgabe der Erklärung führt nicht zu einer Verschärfung der Haftung des Kindes gegenüber den Nachlassgläubigern auch mit seinem Eigenvermögen. Ein Rückgriffsrecht der Eltern gegen das Kind ist ausgeschlossen.

Αν οι γονείς παραλείψουν να υποβάλουν τη δήλωση ή δεν τους χορηγήθηκε η σχετική άδεια του δικαστηρίου, το τέκνο ευθύνεται και με την ατομική του περιουσία έναντι των δανειστών της κληρονομίας για την περίπτωση που οι γονείς διέθεσαν αντικείμενα της κληρονομίας. Το ίδιο ισχύει και αν η αξία της κληρονομίας [S.417] μειώθηκε από την πλημμελή διαχείριση των γονέων, η οποία οφείλεται σε δόλο ή βαριά τους αμέλεια.

Unterlassen die Eltern die Abgabe der Erklärung oder wurde ihnen die gerichtliche Erlaubnis nicht erteilt, so haftet das Kind den Nachlassgläubigern auch mit seinem Eigenvermögen für den Fall, dass die Eltern über Nachlassgegenstände verfügt haben. Dasselbe gilt, wenn der Wert des Nachlasses [S.417] durch mangelhafte Verwaltung der Eltern gemindert wurde, die auf Vorsatz oder grober Fahrlässigkeit beruht.

Πρόκειται για μια τροποποίηση ιδιαίτερα περίπλοκη, που δεν συνάδει με το μέχρι σήμερα προστατευτικό πλαίσιο του κληρονομικού δικαίου, ιδίως όσον αφορά τα ανήλικα τέκνα. Η πρόβλεψη ευθύνης του τέκνου στην παρ. 2 το καταδεικνύει και είναι απαραίτητο να αναθεωρηθεί.

Es handelt sich um eine besonders komplizierte Änderung, die mit dem bisherigen Schutzrahmen des Erbrechts, insbesondere für minderjährige Kinder, nicht im Einklang steht. Die in Absatz 2 vorgesehene Haftung des Kindes belegt dies und muss überarbeitet werden.

§Κεφάλαιο δέκατο έβδομο ΑΚ — Κληροδοσίες (νέα άρθρα ΑΚ 1934–1977)Siebzehntes Kapitel ZGB — Vermächtnisse (neue Art. 1934–1977 ZGB)

**Νέο άρθρο ΑΚ 1976.** Το προτεινόμενο άρθρο 1976 «Μετακληροδοσία» αντικαθιστά το ισχύον άρθρο 2009 ΑΚ «Υποκατάσταση καταπιστευτική», καθώς η θεωρία δέχεται ότι πρόκειται για τον ίδιο θεσμό (καταπιστευτική υποκατάσταση, καταπιστευτική κληροδοσία, διαδοχική κληροδοσία, ειδικό καταπίστευμα, μετακληροδοσία). Η διαφορά μεταξύ της ισχύουσας και της προτεινόμενης ρύθμισης εντοπίζεται στο ότι, ενώ η ισχύουσα διάταξη ορίζει ότι η καταπιστευτική υποκατάσταση/μετακληροδοσία ισχύει μόνον είτε για κοινωφελή σκοπό (ν. 4182/2013) είτε υπέρ των εξ αίματος συγγενών του διαθέτη σε ευθεία γραμμή ή έως τον γ΄ βαθμό εκ πλαγίου, οι προϋποθέσεις αυτές προτείνεται να απαλειφθούν, ώστε η μετακληροδοσία να αφορά σε οποιοδήποτε πρόσωπο για οποιονδήποτε σκοπό. Σημειώνεται ότι ο ν. 4182/2013 (Κώδικας Κοινωφελών Περιουσιών και Σχολαζουσών Κληρονομιών) ήδη αντικαταστάθηκε από τον ν. 5259/12.12.2025.

**Neuer Art. 1976 ZGB.** Der vorgeschlagene Artikel 1976 „Nachvermächtnis" ersetzt den geltenden Art. 2009 ZGB „Fideikommissarische Substitution", da die Lehre annimmt, dass es sich um dasselbe Institut handelt (fideikommissarische Substitution, fideikommissarisches Vermächtnis, sukzessives Vermächtnis, Sonderfideikommiss, Nachvermächtnis). Der Unterschied zwischen geltender und vorgeschlagener Regelung liegt darin, dass die geltende Vorschrift bestimmt, dass die fideikommissarische Substitution bzw. das Nachvermächtnis nur zu einem gemeinnützigen Zweck (Gesetz 4182/2013) oder zugunsten der Blutsverwandten des Erblassers in gerader Linie oder bis zum dritten Grad der Seitenlinie zulässig ist, während vorgeschlagen wird, diese Voraussetzungen zu streichen, sodass das Nachvermächtnis jede Person zu jedem Zweck betreffen kann. Anzumerken ist, dass das Gesetz 4182/2013 (Gesetzbuch über gemeinnützige Vermögen und ruhende Nachlässe) bereits durch das Gesetz 5259 vom 12.12.2025 ersetzt wurde.

Περαιτέρω, με δεδομένο ότι η επαγωγή στον ωφελούμενο τετιμημένο-μετακληροδόχο λαμβάνει χώρα με την πλήρωση της αίρεσης ή τη συμπλήρωση της προθεσμίας που όρισε ο διαθέτης —δηλαδή ακολουθεί χρονικά την επαγωγή στον βεβαρημένο προκληροδόχο, η οποία συντελείται κατά τον χρόνο θανάτου του διαθέτη—, ενώ παράλληλα είναι δυνατόν να μεσολαβούν μεταξύ των δύο [S.418] επαγωγών πολλές δεκαετίες (π.χ. 50 έτη), τίθεται το εύλογο ερώτημα της φύσεως του δικαιώματος του μετακληροδόχου κατά το άνω διάστημα.

Da ferner der Anfall an den bedachten Nachvermächtnisnehmer mit dem Eintritt der Bedingung oder dem Ablauf der vom Erblasser bestimmten Frist erfolgt — also zeitlich dem Anfall an den beschwerten Vorvermächtnisnehmer nachfolgt, der im Zeitpunkt des Todes des Erblassers eintritt — und zwischen beiden [S.418] Anfällen viele Jahrzehnte liegen können (z. B. 50 Jahre), stellt sich die naheliegende Frage nach der Natur des Rechts des Nachvermächtnisnehmers in diesem Zeitraum.

Αν και πρόκειται για ζήτημα με μακροχρόνια αμφισβήτηση, η κρατούσα θεωρία και δικαστική ερμηνεία δέχεται ότι ο μετακληροδόχος έχει δικαίωμα προσδοκίας, γεγονός που σημαίνει ότι ελπίζει να αποκτήσει το κληροδοτηθέν κατά την πλήρωση της αίρεσης ή τη συμπλήρωση της προθεσμίας, διαθέτει δε τις σχετικές αξιώσεις.

Obwohl es sich um eine seit Langem umstrittene Frage handelt, nehmen die herrschende Lehre und Rechtsprechung an, dass der Nachvermächtnisnehmer ein Anwartschaftsrecht hat, was bedeutet, dass er hofft, den vermachten Gegenstand mit Eintritt der Bedingung oder Ablauf der Frist zu erwerben, und ihm die entsprechenden Ansprüche zustehen.

Ειδικότερα: «…Κατά το χρονικό διάστημα που μεσολαβεί από την αποδοχή της πρώτης κληροδοσίας μέχρι την επαγωγή της δεύτερης κληροδοσίας, ο μετακληροδόχος δεν έχει πλήρες δικαίωμα επ᾽ αυτής, αλλά διαθέτει δικαίωμα προσδοκίας ενοχικού χαρακτήρα, δεδομένου ότι δεν αποκτά άμεσα και αυτοδίκαια το κληροδοτηθέν αντικείμενο. Είναι δικαιούχος υπό αναβλητική αίρεση ή προθεσμία και, συνεπώς, στην περίπτωση αυτή εφαρμόζονται οι διατάξεις για την αναβλητική αίρεση… η εξουσία διάθεσης του προκληροδόχου, όσο αιωρείται η αναβλητική αίρεση ή προθεσμία, περιορίζεται στο μέτρο που προστατεύεται το δικαίωμα προσδοκίας του μετακληροδόχου. Ειδικότερα, η δικονομική προστασία του τελευταίου, πριν από την επαγωγή της μετακληροδοσίας, είναι εκείνη που προβλέπεται γενικά για κάθε υπό αίρεση δικαιούχο και συνίσταται, μεταξύ άλλων, στη δυνατότητα να ζητήσει τη λήψη ασφαλιστικών μέτρων για την αποτροπή της βλάβης ή ματαίωσης του δικαιώματος προσδοκίας από επικείμενη διάθεση του κληροδοτηθέντος αντικειμένου (άρθρα 682 επ., 731, 732 ΚΠολΔ), να ασκήσει αναγνωριστική αγωγή (άρθρο 70 ΚΠολΔ) για το δικαίωμα προσδοκίας, να ζητήσει, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 69 παρ. 1 εδάφ. ε΄ και 2 εδάφ. γ΄ ΚΠολΔ, την καταδίκη του βεβαρημένου στην παροχή του κληροδοτηθέντος αντικειμένου ή της αποζημίωσης του άρθρου 204 ΑΚ (που εφαρμόζεται στην περίπτωση της ενοχικής φύσεως κληροδοσίας, όπως είναι η μετακληροδοσία), μόλις πληρωθεί η αίρεση… το δικαίωμα που αποκτά ο μετακληροδόχος από την επαγωγή σε αυτόν της μετακληροδοσίας είναι ενοχικό και συνίσταται στην αξίωση κατά του βεβαρημένου πρώτου κληροδόχου (ή των κληρονόμων του) να του μεταβιβάσει το αντικείμενο της κληροδοσίας· εφόσον δε μεταξύ του βεβαρημένου πρώτου κληροδόχου (ως οφειλέτη) και του μετακληροδόχου (ως δανειστή) δημιουργείται ενοχική σχέση, εφαρμόζονται και εδώ…»

Im Einzelnen: „…In dem Zeitraum zwischen der Annahme des ersten Vermächtnisses und dem Anfall des zweiten Vermächtnisses hat der Nachvermächtnisnehmer daran kein volles Recht, sondern ein Anwartschaftsrecht schuldrechtlicher Natur, da er den vermachten Gegenstand nicht unmittelbar und von Gesetzes wegen erwirbt. Er ist Berechtigter unter aufschiebender Bedingung oder Befristung; folglich sind hier die Vorschriften über die aufschiebende Bedingung anzuwenden … Die Verfügungsmacht des Vorvermächtnisnehmers ist, solange die aufschiebende Bedingung oder Frist schwebt, insoweit beschränkt, als das Anwartschaftsrecht des Nachvermächtnisnehmers geschützt wird. Im Einzelnen ist dessen prozessualer Schutz vor dem Anfall des Nachvermächtnisses derjenige, der allgemein für jeden bedingt Berechtigten vorgesehen ist, und besteht unter anderem in der Möglichkeit, einstweilige Maßnahmen zur Abwendung der Beeinträchtigung oder Vereitelung des Anwartschaftsrechts durch eine bevorstehende Verfügung über den vermachten Gegenstand zu beantragen (Art. 682 ff., 731, 732 ZPO), eine Feststellungsklage (Art. 70 ZPO) über das Anwartschaftsrecht zu erheben und nach Art. 69 Abs. 1 lit. e und Abs. 2 lit. c ZPO die Verurteilung des Beschwerten zur Leistung des vermachten Gegenstands oder zum Schadensersatz nach Art. 204 ZGB (der bei einem Vermächtnis schuldrechtlicher Natur wie dem Nachvermächtnis Anwendung findet) zu beantragen, sobald die Bedingung eintritt … Das Recht, das der Nachvermächtnisnehmer mit dem Anfall des Nachvermächtnisses erwirbt, ist schuldrechtlich und besteht in dem Anspruch gegen den beschwerten ersten Vermächtnisnehmer (oder dessen Erben) auf Übertragung des Vermächtnisgegenstands; da zwischen dem beschwerten ersten Vermächtnisnehmer (als Schuldner) und dem Nachvermächtnisnehmer (als Gläubiger) ein Schuldverhältnis entsteht, sind auch hier … anzuwenden."

S. 419

«…οι διατάξεις του γενικού ενοχικού δικαίου, ως προς την ευθύνη του οφειλέτη σε περίπτωση αδυναμίας, υπερημερίας ή πλημμελούς εκπλήρωσης της παροχής κ.λπ. Μετά την επαγωγή, ο μετακληροδόχος μπορεί να ζητήσει αποζημίωση εφόσον ο βεβαρημένος προκληροδόχος, κατά το ενδιάμεσο διάστημα, έβλαψε ή ματαίωσε υπαίτια το δικαίωμα που εξαρτάται από την αίρεση ή την προθεσμία, δηλαδή την επαγωγή της μετακληροδοσίας. Πιο συγκεκριμένα, "ματαίωση" σημαίνει κάθε ενέργεια υλικής ή νομικής φύσεως που έχει ως αποτέλεσμα τη μη γένεση ή την εκμηδένιση του υπό αίρεση δικαιώματος και των περαιτέρω συνεπειών αυτού, ενώ "βλάβη" σημαίνει κάθε ζημία που επέρχεται στο υπό αίρεση δικαίωμα, η οποία έχει ως συνέπεια τη μείωση της οικονομικής ή της ηθικής αξίας ή των εννόμων συνεπειών του… Στην περίπτωση που υπαίτιος της ματαίωσης ή βλάβης του δικαιώματος του μετακληροδόχου είναι τρίτος, δεν μπορεί ο μετακληροδόχος, κατά το ενδιάμεσο διάστημα όσο είναι ηρτημένη η αίρεση, να στραφεί ευθέως κατά του τρίτου και να ζητήσει αποζημίωση κατ᾽ άρθρο 204 ΑΚ, διότι η σχετική αξίωση ανήκει μόνο στον βεβαρημένο προκληροδόχο, ο οποίος μετά την επαγωγή της μετακληροδοσίας θα υποχρεούται να αποδώσει στον δικαιούχο (μετακληροδόχο) την τυχόν ληφθείσα αποζημίωση ή να εκχωρήσει σε αυτόν την τυχόν κατά του τρίτου υφιστάμενη σχετική απαίτησή του.» (ΑΠ 1021/2018, Γ΄ Πολ.).

„…die Vorschriften des allgemeinen Schuldrechts über die Haftung des Schuldners bei Unmöglichkeit, Verzug oder Schlechterfüllung usw. Nach dem Anfall kann der Nachvermächtnisnehmer Schadensersatz verlangen, wenn der beschwerte Vorvermächtnisnehmer in der Zwischenzeit das von der Bedingung oder Frist abhängige Recht, also den Anfall des Nachvermächtnisses, schuldhaft beeinträchtigt oder vereitelt hat. Genauer bedeutet ‚Vereitelung' jede Handlung tatsächlicher oder rechtlicher Natur, die zur Folge hat, dass das bedingte Recht nicht entsteht oder zunichtegemacht wird, samt seiner weiteren Folgen, während ‚Beeinträchtigung' jeden Schaden am bedingten Recht bedeutet, der eine Minderung seines wirtschaftlichen oder ideellen Werts oder seiner Rechtsfolgen zur Folge hat … Ist ein Dritter für die Vereitelung oder Beeinträchtigung des Rechts des Nachvermächtnisnehmers verantwortlich, so kann dieser in der Zwischenzeit, solange die Bedingung schwebt, nicht unmittelbar gegen den Dritten vorgehen und Schadensersatz nach Art. 204 ZGB verlangen, da der entsprechende Anspruch allein dem beschwerten Vorvermächtnisnehmer zusteht, der nach dem Anfall des Nachvermächtnisses verpflichtet sein wird, dem Berechtigten (Nachvermächtnisnehmer) den etwa erhaltenen Schadensersatz herauszugeben oder ihm seinen etwaigen Anspruch gegen den Dritten abzutreten." (Areopag 1021/2018, III. Zivilsenat).

Από τα ανωτέρω σαφώς συνάγεται ότι η θέση του μετακληροδόχου είναι σημαντικά επισφαλής, με δεδομένο τον κίνδυνο εκποίησης του πράγματος, ιδίως ακινήτου, από τον προκληροδόχο. Σε περίπτωση που επιχειρηθεί και δεν καταστεί δυνατή η αποτροπή μέσω προσωρινής δικαστικής προστασίας, η απώλεια του κληροδοτήματος και η ενεργοποίηση του δικαιώματος του μετακληροδόχου σε διάρρηξη της δικαιοπραξίας είναι δυνατή μόνο μετά τον χρόνο επαγωγής του καταπιστεύματος (βλ. Α. Σ. Γεωργιάδης, Κληρονομικό Δίκαιο, 2η έκδ., Σάκκουλας, σ. 1141 παρ. 18).

Aus dem Vorstehenden ergibt sich deutlich, dass die Stellung des Nachvermächtnisnehmers angesichts der Gefahr einer Veräußerung der Sache, insbesondere eines Grundstücks, durch den Vorvermächtnisnehmer erheblich unsicher ist. Wird eine solche Veräußerung vorgenommen und lässt sie sich durch einstweiligen Rechtsschutz nicht abwenden, so sind der Verlust des Vermächtnisses und die Ausübung des Umstoßungsrechts des Nachvermächtnisnehmers erst nach dem Zeitpunkt des Anfalls möglich (vgl. A. S. Georgiadis, Erbrecht, 2. Aufl., Sakkoulas, S. 1141 Rn. 18).

Καθίσταται έτσι σαφές ότι η εν λόγω ρύθμιση, ως ισχύει, απαιτεί εξορθολογισμό προκειμένου να καταστεί ξεκάθαρη και να μην απαιτείται ερμηνευτική προσέγγιση κατά περίπτωση, κάτι που δεν κατατείνει στην ασφάλεια δικαίου. Και η προτεινόμενη διάταξη όμως δεν φαίνεται να λειτουργεί προς τον σκοπό αυτό, [S.420] ούτε να διασφαλίζει την ασφάλεια ως προς την πραγματική αποτύπωση της ιερότητας της τελευταίας βούλησης των προσώπων.

Damit wird deutlich, dass die betreffende Regelung in ihrer geltenden Fassung einer Rationalisierung bedarf, um klar zu werden und eine einzelfallbezogene Auslegung entbehrlich zu machen, die der Rechtssicherheit nicht dienlich ist. Auch die vorgeschlagene Vorschrift scheint diesem Zweck jedoch nicht zu dienen [S.420] und die Sicherheit hinsichtlich der tatsächlichen Verwirklichung des letzten Willens der Personen nicht zu gewährleisten.

Ως εκ τούτου, η προτεινόμενη αυτή ρύθμιση κρίνεται σκόπιμο να επανεξετασθεί προκειμένου να επιλυθούν με ρητή πρόβλεψη οι διαχρονικά υφιστάμενες επί της ουσίας αβελτηρίες και να ενισχυθεί η προστασία του μετακληροδόχου με τη θέση δικλείδων ασφαλείας που θα διασφαλίζουν περαιτέρω το δικαίωμά του και τη βούληση του διαθέτη. Μια τέτοια δικλείδα ασφαλείας που θα απέτρεπε την τυχόν εκποίηση του πράγματος από τον κληροδόχο θα μπορούσε να αποτελεί η πρόβλεψη ενεργοποίησης του δικαιώματος του μετακληροδόχου σε αποδοχή υπό αίρεση ή προθεσμία κατά τον χρόνο επαγωγής της κληροδοσίας στον προκληροδόχο (θάνατος διαθέτη κ.λπ.).

Daher erscheint es zweckmäßig, diese vorgeschlagene Regelung erneut zu prüfen, um die seit jeher bestehenden sachlichen Unzulänglichkeiten durch ausdrückliche Regelung zu beheben und den Schutz des Nachvermächtnisnehmers durch Sicherungsmechanismen zu stärken, die sein Recht und den Erblasserwillen weiter absichern. Ein solcher Sicherungsmechanismus, der eine etwaige Veräußerung der Sache durch den Vermächtnisnehmer verhindern würde, könnte darin bestehen, dem Nachvermächtnisnehmer bereits im Zeitpunkt des Anfalls des Vermächtnisses an den Vorvermächtnisnehmer (Tod des Erblassers usw.) das Recht zu einer Annahme unter Bedingung oder Befristung einzuräumen.

Τέλος, με δεδομένο ότι η κατά τα ανωτέρω πλήρωση αίρεσης ή συμπλήρωση προθεσμίας μπορεί να διαρκέσει πολλές δεκαετίες (π.χ. 50 έτη, ήτοι μισό αιώνα, ως στην ΑΠ 1021/2018), πρέπει να αποσαφηνισθεί εάν και στην περίπτωση της μετακληροδοσίας θα ισχύει η προτεινόμενη προσθήκη του εδ. β΄ του άρθρου 1962, η οποία ούτως ή άλλως είναι πολύ περιορισμένη και ασφυκτική (2 και 5 έτη) και ανεπιτυχώς προτείνεται.

Da schließlich der Eintritt der Bedingung oder der Ablauf der Frist nach dem Vorstehenden viele Jahrzehnte dauern kann (z. B. 50 Jahre, also ein halbes Jahrhundert, wie in Areopag 1021/2018), ist zu klären, ob auch beim Nachvermächtnis die vorgeschlagene Ergänzung des Art. 1962 Satz 2 gelten soll, die ohnehin sehr eng und beengend ist (2 und 5 Jahre) und nicht überzeugend vorgeschlagen wird.

§ΜΕΡΟΣ Β΄ — ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄: Άρθρο 19 (κήρυξη ιδιόγραφης διαθήκης ως κυρίας — ΚΠολΔ 808Α)Teil B — Kapitel C: Artikel 19 (Rechtskräftigerklärung des eigenhändigen Testaments — Art. 808A ZPO)

Με την προτεινόμενη αυτή διάταξη προκύπτει σύγχυση σχετικά με την αρμοδιότητα κήρυξης των διαθηκών ως κυρίων, καθώς προβλέπεται τροποποίηση του άρθρου 808Α ΚΠολΔ για τις περιπτώσεις του δεύτερου, τρίτου και τέταρτου εδαφίου του άρθρου 1763 ΑΚ (στα οποία μάλιστα περιλαμβάνονται όλες οι κατηγορίες ιδιόγραφων διαθηκών), δίνοντας αρμοδιότητα για κήρυξη της διαθήκης ως κυρίας στον δικαστή του μονομελούς πρωτοδικείου, μετά από γραφολογική πραγματογνωμοσύνη, και μάλιστα μετά από κλήση και του Ελληνικού Δημοσίου αν τιμώμενος με τη διαθήκη είναι αποκλειστικά εξωτικός.

Durch diese vorgeschlagene Vorschrift entsteht Verwirrung hinsichtlich der Zuständigkeit für die Rechtskräftigerklärung von Testamenten, da eine Änderung des Art. 808A ZPO für die Fälle der Sätze 2, 3 und 4 des Art. 1763 ZGB vorgesehen ist (die im Übrigen sämtliche Kategorien eigenhändiger Testamente umfassen), wobei die Zuständigkeit für die Rechtskräftigerklärung dem Richter des Einzelrichter-Landgerichts nach einem Schriftsachverständigengutachten und überdies nach Ladung auch des griechischen Staates zugewiesen wird, wenn der testamentarisch Bedachte ausschließlich ein Außenstehender ist.

S. 421

Δεδομένου ότι σύμφωνα και με τις ισχύουσες διατάξεις του ΚΠολΔ (κατόπιν των πρόσφατων τροποποιήσεών του με το άρθρο 89 ν. 5221/2025, με έναρξη ισχύος από 1.11.2025), αλλά και με την παρ. 1 του ίδιου του προτεινόμενου άρθρου 19, τη γενική αυτή αρμοδιότητα (για κήρυξη διαθήκης ως κυρίας) έχουν οι συμβολαιογράφοι, καθίσταται ασαφές ποιες περιπτώσεις καταλαμβάνονται τελικά από τη ρύθμιση του προτεινόμενου άρθρου 1763 παρ. 2. Ως εκ τούτου, απαραίτητη κρίνεται η σχετική νομοτεχνική βελτίωση.

Da nach den geltenden Vorschriften der ZPO (nach ihren jüngsten Änderungen durch Art. 89 des Gesetzes 5221/2025, in Kraft ab 1.11.2025) wie auch nach Absatz 1 des vorgeschlagenen Artikels 19 selbst diese allgemeine Zuständigkeit (für die Rechtskräftigerklärung des Testaments) den Notaren zusteht, bleibt unklar, welche Fälle letztlich von der Regelung des vorgeschlagenen Art. 1763 Abs. 2 erfasst werden. Eine entsprechende rechtstechnische Verbesserung ist daher erforderlich.

§ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ Ο.Κ.Ε.Allgemeine Vorschläge des Ο.Κ.Ε.

Η ελληνική πολιτεία επιχειρεί μέσω της αναμόρφωσης του κληρονομικού δικαίου έναν ουσιαστικό, ψηφιακό και οργανωτικό μετασχηματισμό της δικαιοσύνης, με τις υιοθετούμενες πολιτικές να στοχεύουν σε προσαρμογή του πεδίου προστασίας του κληρονομικού δικαίου στις τρέχουσες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες, σε μείωση των αντιδικιών και των δικαστικών διενέξεων, σε αποδέσμευση των δικαστηρίων από γραφειοκρατικές διαδικασίες και σε επιτάχυνση της εξυπηρέτησης του πολίτη μέσω ψηφιοποίησης υπηρεσιών.

Der griechische Staat unternimmt mit der Reform des Erbrechts eine substanzielle, digitale und organisatorische Umgestaltung der Justiz; die verfolgten Politiken zielen auf die Anpassung des Schutzbereichs des Erbrechts an die gegenwärtigen gesellschaftlichen und wirtschaftlichen Verhältnisse, auf die Verringerung von Streitigkeiten und Gerichtsverfahren, auf die Entlastung der Gerichte von bürokratischen Verfahren und auf die Beschleunigung des Bürgerservices durch Digitalisierung von Dienstleistungen.

Όπως έχει αναφερθεί και σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της Ο.Κ.Ε., για να είναι αποτελεσματική και βιώσιμη μια τέτοιου είδους νομοθετική παρέμβαση, που αφορά στην εισαγωγή νέων διατάξεων Κωδίκων αλλά και στην τροποποίηση υφιστάμενων, αναγκαία κρίνεται η τήρηση των κανόνων της καλής νομοθέτησης μέσω: πλήρους αξιοποίησης της Ο.Κ.Ε. και ουσιαστικής συμπερίληψης των Γνωμών της για τη βελτίωση των προτεινόμενων ρυθμίσεων και τη διασφάλιση της αποτελεσματικότητάς τους, τηρώντας τις εκ του νόμου προθεσμίες για τη διατύπωση Γνώμης και τη συνεδρίαση των οργάνων της· παροχής επαρκούς χρόνου για τη διαβούλευση επί προτεινόμενων νομοθετημάτων ή/και τροποποιήσεων αυτών [S.422] (ιδίως Κωδίκων, οι οποίοι πρέπει να αντιμετωπίζονται ως σύστημα κανόνων δικαίου με συνοχή, σαφήνεια, συνεκτικότητα και πληρότητα).

Wie bereits in früheren Stellungnahmen des Ο.Κ.Ε. ausgeführt, ist für die Wirksamkeit und Tragfähigkeit eines derartigen Gesetzgebungsvorhabens, das die Einführung neuer Vorschriften in Kodizes und die Änderung bestehender betrifft, die Einhaltung der Regeln guter Rechtsetzung erforderlich, und zwar durch: umfassende Nutzung des Ο.Κ.Ε. und substanzielle Berücksichtigung seiner Stellungnahmen zur Verbesserung der vorgeschlagenen Regelungen und zur Sicherung ihrer Wirksamkeit, unter Einhaltung der gesetzlichen Fristen für die Abgabe der Stellungnahme und die Sitzungen seiner Organe; Gewährung ausreichender Zeit für die Konsultation zu vorgeschlagenen Gesetzen und/oder deren Änderungen [S.422] (insbesondere bei Kodizes, die als System von Rechtsregeln mit Kohärenz, Klarheit, Stimmigkeit und Vollständigkeit zu behandeln sind).

Η Ο.Κ.Ε. εκτιμά ότι με το παρόν νομοσχέδιο αντιμετωπίζονται με τρόπο σύγχρονο και αποτελεσματικό ζητήματα του κληρονομικού δικαίου τα οποία έχρηζαν μεταρρύθμισης ως αναχρονιστικά ή αναποτελεσματικά στην πράξη. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν η απλοποίηση διαδικασιών και η ενοποίηση προϋποθέσεων σύνταξης έκτακτης διαθήκης, η απλοποίηση της διαδικασίας για τη σύναψη δημόσιας διαθήκης, η αναβάθμιση του θεσμού της δικαστικής εκκαθάρισης, η αντιστροφή του συστήματος ευθύνης κληρονόμου, η συμπερίληψη ρητής πρόβλεψης σχετικά με τη μερίδα των ετεροθαλών αδελφών, η κατάργηση του «άτιμου ή ανήθικου βίου» ως λόγου αποκλήρωσης και η κατάργηση του θεσμού της νέμησης ανιόντος. Ορθά εισήχθησαν δε νέες διατάξεις οι οποίες φαίνονται να ανταποκρίνονται στις τρέχουσες απαιτήσεις της ελληνικής κοινωνίας, όπως η εισαγωγή κληρονομικής σύμβασης αιτία θανάτου και σύμβασης εκ των προτέρων παραίτησης, η αναγνώριση συντρόφου σε ελεύθερη ένωση και η νόμιμη κληροδοσία φροντιστή.

Der Ο.Κ.Ε. ist der Auffassung, dass mit dem vorliegenden Entwurf erbrechtliche Fragen, die als anachronistisch oder in der Praxis unwirksam der Reform bedurften, zeitgemäß und wirksam angegangen werden. Kennzeichnende Beispiele sind die Verfahrensvereinfachung und die Vereinheitlichung der Voraussetzungen für die Errichtung eines außerordentlichen Testaments, die Vereinfachung des Verfahrens für die Errichtung eines öffentlichen Testaments, die Aufwertung des Instituts der gerichtlichen Nachlassabwicklung, die Umkehrung des Systems der Erbenhaftung, die Aufnahme einer ausdrücklichen Regelung zum Erbteil halbbürtiger Geschwister, die Streichung des „ehrlosen oder unsittlichen Lebenswandels" als Enterbungsgrund und die Abschaffung des Instituts der Vermögensübergabe unter Aszendenten. Zu Recht wurden ferner neue Vorschriften eingeführt, die den gegenwärtigen Anforderungen der griechischen Gesellschaft zu entsprechen scheinen, wie die Einführung des Erbvertrags von Todes wegen und des Verzichtsvertrags, die Anerkennung des Partners einer freien Lebensgemeinschaft und das gesetzliche Vermächtnis zugunsten der Betreuungsperson.

Πλην όμως, προς επίτευξη των ανωτέρω στόχων και προς αποτελεσματικότερη εφαρμογή του νέου κληρονομικού δικαίου, η Ο.Κ.Ε. θεωρεί ότι, στο πλαίσιο της αρχής της καλής νομοθέτησης και της διασφάλισης του δικαίου, απαιτούνται επιπλέον:

Zur Erreichung der genannten Ziele und für eine wirksamere Anwendung des neuen Erbrechts hält der Ο.Κ.Ε. jedoch im Rahmen des Grundsatzes guter Rechtsetzung und der Sicherung des Rechts darüber hinaus für erforderlich:

α) σαφήνεια και ακρίβεια στις διατυπώσεις, ιδίως στις νεοεισαχθείσες ρυθμίσεις, ώστε να αποφεύγονται ερμηνευτικές αμφισημίες και δυσχέρειες κατά την εφαρμογή. Ειδικότερα, κρίσιμη κρίνεται η σαφήνεια και η ακρίβεια των διατάξεων λ.χ. σε ζητήματα: α) εξισορρόπησης ελευθερίας διαχείρισης εν ζωή και κληρονομικής σύμβασης αιτία θανάτου· β) απόδειξης συντροφικής σχέσης σε ελεύθερη ένωση με τον κληρονομούμενο· γ) προσδιορισμού των όρων «νομικά πρόσωπα ή φυσικά πρόσωπα που συνδέονται με τα ως άνω ιδρύματα» (άρθρο 1724, σχετικά με ιδιόγραφες διαθήκες από πρόσωπα που περιθάλπονται σε νοσοκομεία, κλινικές, μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων και άλλα θεραπευτήρια) και «σημαντικά δυσχερής [S.423] κατάρτιση διαθήκης» (άρθρο 1750 για την έκτακτη διαθήκη)· δ) προσδιορισμού αρμοδιότητας για την κήρυξη ιδιόγραφης διαθήκης ως κυρίας.

a) Klarheit und Präzision der Formulierungen, insbesondere bei den neu eingeführten Regelungen, damit Auslegungsmehrdeutigkeiten und Anwendungsschwierigkeiten vermieden werden. Als besonders wichtig gilt die Klarheit und Präzision der Vorschriften etwa in folgenden Fragen: a) Ausgleich zwischen der Verwaltungsfreiheit unter Lebenden und dem Erbvertrag von Todes wegen; b) Nachweis der partnerschaftlichen Beziehung in freier Lebensgemeinschaft mit dem Erblasser; c) Bestimmung der Begriffe „juristische oder natürliche Personen, die mit den genannten Einrichtungen verbunden sind" (Artikel 1724 zu eigenhändigen Testamenten von Personen, die in Krankenhäusern, Kliniken, Pflegeeinrichtungen für ältere Menschen und sonstigen Heilstätten versorgt werden) und „erheblich erschwerte [S.423] Testamentserrichtung" (Artikel 1750 zum außerordentlichen Testament); d) Bestimmung der Zuständigkeit für die Rechtskräftigerklärung des eigenhändigen Testaments.

β) πρόβλεψη ρητών μεταβατικών διατάξεων σχετικά με την επίδραση των τροποποιούμενων ρυθμίσεων στις εκκρεμείς υποθέσεις, ιδίως σχετικά με την ευθύνη κληρονόμων που είχαν ήδη αποδεχθεί απεριορίστως κληρονομία κατά το ισχύον δίκαιο και την τύχη εκκρεμών αγωγών περί νόμιμης μοίρας και περί αναγνώρισης αναξιότητας κατά τον χρόνο έναρξης ισχύος, αλλά και σχετικά με την ισχύ ιδιόγραφων διαθηκών που έχουν ήδη δημοσιευθεί με το ισχύον καθεστώς χωρίς να έχουν κηρυχθεί κύριες (προκειμένου να ξεκινήσουν τα έννομα αποτελέσματά τους, όπως προβλέπουν οι προτεινόμενες ρυθμίσεις)·

b) die Aufnahme ausdrücklicher Übergangsvorschriften zur Wirkung der geänderten Regelungen auf anhängige Sachen, insbesondere zur Haftung von Erben, die die Erbschaft nach geltendem Recht bereits unbeschränkt angenommen hatten, zum Schicksal der bei Inkrafttreten anhängigen Pflichtteils- und Erbunwürdigkeitsklagen sowie zur Wirksamkeit eigenhändiger Testamente, die nach geltendem Recht bereits veröffentlicht, aber nicht für rechtskräftig erklärt worden sind (damit ihre Rechtswirkungen, wie in den vorgeschlagenen Regelungen vorgesehen, eintreten);

γ) τήρηση της αρχής της αναλογικότητας και ισορροπίας μεταξύ ελευθερίας διαθέσεως και προστατευτικού χαρακτήρα διατάξεων (σε πρόσωπα ή περιουσία), όπως λ.χ. στις περιπτώσεις της αναπροσαρμογής της μερίδας του επιζώντος συζύγου, η οποία διαφοροποιείται χωρίς προφανή αιτία σύμφωνα με τον αριθμό των τέκνων, των διατάξεων της νόμιμης μοίρας και της εξισορρόπησης ελευθερίας διαχείρισης εν ζωή και κληρονομικής σύμβασης αιτία θανάτου·

c) die Wahrung des Grundsatzes der Verhältnismäßigkeit und des Gleichgewichts zwischen Verfügungsfreiheit und dem Schutzcharakter der Vorschriften (für Personen oder Vermögen), etwa in den Fällen der Anpassung des Erbteils des überlebenden Ehegatten, der ohne ersichtlichen Grund nach der Kinderzahl differenziert wird, der Pflichtteilsvorschriften und des Ausgleichs zwischen Verwaltungsfreiheit unter Lebenden und Erbvertrag von Todes wegen;

δ) διασφάλιση πρακτικής εφαρμοσιμότητας των προτεινόμενων διατάξεων μέσω πλήρως λειτουργικών πληροφοριακών συστημάτων και σαφών διαδικαστικών ρυθμίσεων·

d) die Sicherstellung der praktischen Anwendbarkeit der vorgeschlagenen Vorschriften durch voll funktionsfähige Informationssysteme und klare Verfahrensregelungen;

ε) αξιοποίηση δοκιμασμένων και λειτουργικών υφιστάμενων θεσμών του κληρονομικού δικαίου (λ.χ. αποδοχής με το ευεργέτημα της απογραφής), κατόπιν αναβάθμισής τους, υιοθέτησης των απαραίτητων βελτιώσεων και εναρμόνισής τους με το νέο πλέγμα διατάξεων·

e) die Nutzbarmachung bewährter und funktionsfähiger bestehender Institute des Erbrechts (etwa der Annahme unter dem Vorbehalt der Inventarerrichtung) nach deren Aufwertung, der Aufnahme der erforderlichen Verbesserungen und ihrer Abstimmung mit dem neuen Vorschriftengefüge;

στ) εναρμόνιση με τον Κανονισμό 650/2012/ΕΕ και άλλες δεσμευτικές για τη χώρα μας σχετικές ενωσιακές ρυθμίσεις·

f) die Angleichung an die Verordnung (EU) 650/2012 und an sonstige für unser Land verbindliche einschlägige Unionsregelungen;

ζ) μακροπρόθεσμη στόχευση και λήψη υπόψη μελλοντικών απαιτήσεων, καθώς το νέο κληρονομικό δίκαιο ενδέχεται —σε όχι πολύ μακρινό χρονικό διάστημα— να κληθεί να ενσωματώσει και να ρυθμίσει ζητήματα υπό το πρίσμα πιο προηγμένων [S.424] τεχνολογικών μέσων και επιτευγμάτων (λ.χ. προσαρμογή για την υιοθέτηση ψηφιακής διαθήκης).

g) eine langfristige Zielsetzung und die Berücksichtigung künftiger Anforderungen, da das neue Erbrecht — in nicht allzu ferner Zeit — berufen sein könnte, Fragen im Licht fortgeschrittenerer [S.424] technologischer Mittel und Errungenschaften aufzunehmen und zu regeln (etwa die Anpassung zur Einführung des digitalen Testaments).