Νέες δυνατότητες διαμόρφωσης στο ελληνικό κληρονομικό δίκαιο

Τι δεν ήταν έως τώρα εφικτό — και τι είναι δυνατό από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026

Ο νόμος Ν 5303/2026 αντικαθιστά ολόκληρο το κληρονομικό δίκαιο του Αστικού Κώδικα. Για την πρακτική της διαμόρφωσης της διαδοχής αυτό δεν είναι μια λεπτομερειακή προσαρμογή, αλλά αλλαγή της ίδιας της εργαλειοθήκης. Εννέα περιπτώσεις από την πράξη — πριν και μετά. Αναλυτικά για όλους τους τομείς της μεταρρύθμισης: Η μεταρρύθμιση του ελληνικού κληρονομικού δικαίου.

Προκαταρκτικά το πλαίσιο: Το νέο δίκαιο ισχύει για κληρονομικές διαδοχές από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026. Κληρονομικές συμβάσεις αιτία θανάτου και συμβάσεις παραίτησης μπορούν επίσης να καταρτιστούν μόνο από την ημέρα αυτή (άρθρο 33). Όποιος διαμορφώνει τη διαδοχή του τώρα, σχεδιάζει επομένως ενόψει αυτής της ημερομηνίας.

Περίπτωση 1: Η δεσμευτική υπόσχεση

Ένας πατέρας θέλει να υποσχεθεί στον γιο του ότι θα λάβει το σπίτι στην Κρήτη — αλλά μόνο μετά τον θάνατό του. Ο γιος πρέπει να μπορεί να βασιστεί σε αυτό, γιατί επενδύει χρήματα στην ανακαίνιση.

Έως τώρα: Αδύνατο. Οι κληρονομικές συμβάσεις ήταν κατά το άρθρο ΑΚ 368 σχεδόν χωρίς εξαίρεση άκυρες. Απέμεναν δύο μη ικανοποιητικοί δρόμοι: μια διαθήκη, την οποία ο πατέρας μπορούσε οποτεδήποτε να ανακαλέσει — ο γιος επένδυε στην αβεβαιότητα. Ή η μεταβίβαση εν ζωή με γονική παροχή, με άμεση απώλεια της κυριότητας για τον πατέρα.

Τώρα: Η κληρονομική σύμβαση αιτία θανάτου (ΑΚ 1798 επ.) συνδυάζει τα δύο: ο πατέρας παραμένει κύριος μέχρι τον θάνατό του, η υπόσχεση όμως είναι δεσμευτική και δεν ανακαλείται μονομερώς (ΑΚ 1799). Μεταγενέστερη διαθήκη δεν ισχύει κατά το μέρος που αντίκειται στη σύμβαση (ΑΚ 1800).

Τι πρέπει να προσεχθεί: Ο πατέρας εξακολουθεί να μπορεί να διαθέσει το σπίτι από επαχθή αιτία. Αν αντιθέτως το χαρίσει προς βλάβη του γιου, ο γιος μπορεί μετά την επαγωγή να ζητήσει με αγωγή την ανατροπή της χαριστικής δικαιοπραξίας — εντός δύο ετών από τη δημοσίευση της σύμβασης και πάντως εντός πέντε ετών από τη διάθεση (ΑΚ 1801). Όποιος θέλει να περιορίσει περαιτέρω την ελευθερία διάθεσης εν ζωή, πρέπει να το συμφωνήσει ιδιαιτέρως.

Περίπτωση 2: Το αντάλλαγμα για το τέκνο που δεν αναλαμβάνει

Μια μητέρα θέλει να μεταβιβάσει το κατάστημα στην κόρη της, η οποία το διευθύνει εδώ και χρόνια. Ο γιος πρέπει να λάβει γι’ αυτό τώρα 80.000 ευρώ και αργότερα να μην μπορεί να αξιώσει τίποτε άλλο.

Έως τώρα: Ανεπίδεκτο επιβολής. Η εκ των προτέρων παραίτηση από τη νόμιμη μοίρα ήταν άκυρη — εξαιρέσεις ίσχυαν μόνο για τα μέρη συμφώνου συμβίωσης και, μετά τη «Lex Onassis», για αλλοδαπούς συζύγους. Ο γιος μπορούσε να λάβει τις 80.000 ευρώ και παρ’ όλα αυτά να ασκήσει μετά την επαγωγή την αξίωση νόμιμης μοίρας· ο συνυπολογισμός της καταβολής ήταν δυνατός μόνο υπό στενές προϋποθέσεις.

Τώρα: Η σύμβαση παραίτησης από δικαιώματα στην κληρονομία (ΑΚ 1838 επ.) το καθιστά ακριβώς αυτό δυνατό — ολικά ή περιορισμένα στη νόμιμη μοίρα, με ή χωρίς αντάλλαγμα. Ο παραιτηθείς θεωρείται σαν να μην ζούσε κατά τον χρόνο της επαγωγής· σε περίπτωση αμφιβολίας η παραίτηση ενεργεί και κατά των κατιόντων του (ΑΚ 1840).

Η παγίδα: Αν συμφωνηθεί αντάλλαγμα, πρέπει να καταβληθεί εντός έξι μηνών — διαφορετικά η παραίτηση δεν αναπτύσσει αποτελέσματα (ΑΚ 1841). Καταβολές σε δόσεις για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα είναι επομένως επικίνδυνες· όποιος τις επιθυμεί, χρειάζεται άλλη κατασκευή.

Περίπτωση 3: Η κοινή διαθήκη

Ένα γερμανοελληνικό ζευγάρι συνέταξε στη Γερμανία «βερολινέζικη διαθήκη» (Berliner Testament). Μετά τη μετοικεσία στη Θεσσαλονίκη η ρύθμιση πρέπει να εξακολουθήσει να ισχύει.

Έως τώρα: Η σύνταξη διαθήκης από περισσότερους ήταν κατά το ελληνικό δίκαιο άκυρη (παλαιό άρθρο ΑΚ 1717) — αν περισσότερα πρόσωπα συνέτασσαν διαθήκη με την ίδια πράξη, η διάταξη ήταν ανίσχυρη. Σε περίπτωση εφαρμογής του ελληνικού κληρονομικού δικαίου απέμενε μόνο η μετατροπή σε δύο χωριστές ατομικές διαθήκες, χωρίς καμία δέσμευση του επιζώντος.

Τώρα: Αν περισσότερα πρόσωπα συντάξουν διαθήκη με την ίδια πράξη, αυτή μπορεί να ισχύσει ως κληρονομική σύμβαση αιτία θανάτου, εφόσον συντρέχουν οι προϋποθέσεις της (ΑΚ 1717). Και η ίδια η κληρονομική σύμβαση επιτρέπει ρητά να διαθέτουν περισσότεροι την περιουσία τους με την ίδια κληρονομική σύμβαση αιτία θανάτου (ΑΚ 1798). Η δεσμευτικότητα που χαρακτηρίζει τη «βερολινέζικη διαθήκη» μπορεί έτσι να αποτυπωθεί για πρώτη φορά και στην Ελλάδα.

Προσοχή: Ο τύπος είναι αυστηρός — συμβολαιογραφικό έγγραφο με αυτοπρόσωπη παρουσία και των δύο συζύγων. Η αντιπροσώπευση αποκλείεται. Και η κληρονομική σύμβαση επιτρέπει συγχρόνως την επιλογή του εφαρμοστέου δικαίου, που σε περίπτωση διπλής κατοικίας μπορεί να είναι η κρίσιμη επιλογή.

Περίπτωση 4: Το μπλοκαρισμένο εξοχικό

Τρία αδέλφια κληρονομούν το σπίτι στην Κέρκυρα. Η μία αδελφή θέλει να πουλήσει, ο αδελφός θέλει να το κρατήσει και να το χρησιμοποιεί, η τρίτη είναι άφαντη. Εδώ και οκτώ χρόνια δεν συμβαίνει τίποτε.

Έως τώρα: Κάθε συγκληρονόμος ήταν συγκύριος κατά ποσοστό σε κάθε αντικείμενο της κληρονομίας. Πώληση μόνο ομόφωνα· όποιος δεν συμφωνούσε, κατέληγε σε πλειστηριασμό για τη διανομή, με αντίστοιχη απώλεια αξίας. Επιπλέον ο κληρονομούμενος μπορούσε να αποκλείσει τη διανομή για έως δέκα χρόνια. Και ο νόμιμος μεριδούχος καταχωριζόταν ως συγκύριος στο κτηματολόγιο — ένα εμπόδιο που καθιστούσε πολλές πωλήσεις αδύνατες.

Τώρα: Τρεις μοχλοί λειτουργούν συνδυαστικά:

• Αν η αυτούσια διανομή είναι ανέφικτη ή ασύμφορη, το δικαστήριο μπορεί να επιδικάσει σε έναν συγκληρονόμο τη μερίδα των άλλων έναντι καταβολής της αγοραίας αξίας· αν περισσότεροι το ζητήσουν, κρίνει ποιος μπορεί να αξιοποιήσει το αντικείμενο επωφελέστερα (ΑΚ 1883 παρ. 3).
• Ο διαθέτης δεν μπορεί πλέον να απαγορεύσει τη διανομή (ΑΚ 1883 παρ. 1).
• Ο νόμιμος μεριδούχος δεν γίνεται πλέον συγκύριος, αλλά έχει χρηματική αξίωση (ΑΚ 1820). Μπορεί μεν να την ασφαλίσει με υποθήκη επί των ακινήτων της κληρονομίας, για την οποία ο νόμος του παρέχει τίτλο (άρθρο 8), και το δικαστήριο μπορεί κατ’ εξαίρεση να διατάξει την αυτούσια απόδοση — η αυτόματη θέση του συγκυρίου στο κτηματολόγιο όμως εκλείπει.

Περίπτωση 5: Η ταβέρνα που κανείς δεν μπορεί να εξαγοράσει

Ο πατέρας αφήνει μια επιχείρηση εστίασης και ελάχιστη άλλη περιουσία. Ο γιος τη συνεχίζει, οι δύο αδελφές ζητούν τη μερίδα τους. Η επιχείρηση θα έπρεπε να πουληθεί για να αποζημιωθούν.

Έως τώρα: Η κλασική περίπτωση αποτυχίας της διαδοχής στην επιχείρηση. Το δικαστήριο μπορούσε μεν να επιδικάσει την επιχείρηση σε έναν κοινωνό (ΚΠολΔ 483), το αντάλλαγμα όμως ήταν καταβλητέο αμέσως σε χρήμα. Όποιος δεν είχε τη ρευστότητα, έχανε την επιχείρηση. Η εμπράγματη νόμιμη μοίρα καθιστούσε επιπλέον τις αδελφές συγκυρίες των αντικειμένων της επιχείρησης.

Τώρα: Το άρθρο 17 (ΚΠολΔ 483) διευρύνει σημαντικά την επιδίκαση:

• Είναι δυνατή και όταν η επιχείρηση δεν έχει ακόμη αρχίσει να λειτουργεί, βρίσκεται σε προσωρινή αναστολή λειτουργίας ή σε εκκαθάριση.
• Το αντάλλαγμα μπορεί να δοθεί αυτούσια, από άλλα αντικείμενα της κληρονομίας.
• Και, καθοριστικά: σε περίπτωση προβλημάτων ρευστότητας το δικαστήριο μπορεί να διατάξει αναβολή της καταβολής έως πέντε έτη, να αναστείλει την πρόοδο της δίκης έως τρία έτη ή να επιτρέψει καταβολή σε δόσεις εντός πενταετίας — με τοκοφορία και, ενδεχομένως, παροχή ασφάλειας.

Στη διαμόρφωση το πρόβλημα λύνεται ούτως ή άλλως εκ των προτέρων: κληρονομική σύμβαση υπέρ του γιου, παραίτηση των αδελφών έναντι ανταλλάγματος. Και τα δύο ήταν αδύνατα μέχρι τη μεταρρύθμιση.

Περίπτωση 6: Ο σύζυγος απέναντι σε θείους και εξαδέλφους

Ένα ζευγάρι χωρίς τέκνα, οι γονείς και των δύο έχουν αποβιώσει, αδέλφια δεν υπάρχουν. Ο σύζυγος πεθαίνει. Εμφανίζονται δύο εξάδελφοι του κληρονομουμένου.

Έως τώρα: Ένα αποτέλεσμα που άφηνε τους εντολείς τακτικά άναυδους: ο επιζών σύζυγος κληρονομούσε μόνο το μισό· το άλλο μισό πήγαινε σε παππούδες, γιαγιάδες, θείους, θείες και εξαδέλφους — την τρίτη τάξη του παλαιού δικαίου (παλαιό άρθρο ΑΚ 1816)· μόνο μετά από αυτούς έρχονταν οι προπάπποι ως τέταρτη τάξη (παλαιό άρθρο ΑΚ 1817). Μόνος του κληρονομούσε ο σύζυγος μόνο όταν δεν ζούσε κανείς από τις πρώτες τέσσερις τάξεις (παλαιό άρθρο ΑΚ 1821).

Τώρα: Ο σύζυγος προχωρεί στην τρίτη τάξη (ΑΚ 1811) και λαμβάνει ολόκληρη την κληρονομία, εφόσον δεν υπάρχουν κατιόντες ούτε συγγενείς της δεύτερης τάξης — γονείς, αδέλφια, τα τέκνα και τα εγγόνια τους. Οι παππούδες και οι γιαγιάδες, καθώς και τα τέκνα και τα εγγόνια τους, αποτελούν πλέον την τέταρτη τάξη (ΑΚ 1813)· η τάξη των προπάππων καταργείται εντελώς.

Επιπλέον νέα στοιχεία: Όταν συντρέχει με ένα τέκνο, ο σύζυγος λαμβάνει το ένα τρίτο αντί για το ένα τέταρτο που ίσχυε έως τώρα· δικαιούται για ένα έτος τη χρήση, χωρίς αντάλλαγμα, του ακινήτου που χρησίμευε ως κύριος τόπος διαμονής των συζύγων· και μπορεί, εντός τεσσάρων μηνών από τη λήξη των προθεσμιών αποποίησης, να ζητήσει να λάβει αντί της κληρονομικής μερίδας την επικαρπία (ΑΚ 1810) — ένα εργαλείο γνωστό στη Γερμανία, που στην Ελλάδα έλειπε έως τώρα.

Περίπτωση 7: Η σύντροφος χωρίς γάμο

Ένας εντολέας συμβιώνει δώδεκα χρόνια με τη σύντροφό του, χωρίς γάμο και χωρίς σύμφωνο συμβίωσης. Η κοινή κατοικία ανήκει σε αυτόν.

Έως τώρα: Η σύντροφος δεν κληρονομούσε τίποτε. Χωρίς διαθήκη όλα περιέρχονταν σε μακρινούς συγγενείς ή στο Δημόσιο· η σύντροφος έπρεπε να εγκαταλείψει την κατοικία. Ούτε από πλευράς μισθωτικού δικαίου προστατευόταν.

Τώρα: Το ΑΚ 1817 αναγνωρίζει για πρώτη φορά την ελεύθερη ένωση. Προϋπόθεση είναι μόνιμη συμβίωση κατά τα τελευταία τρία έτη — ή, χωρίς χρονικό περιορισμό, κοινά τέκνα. Οι έννομες συνέπειες είναι κλιμακωτές: αν δεν καλείται σύζυγος, η σύντροφος λαμβάνει το εξαίρετο και δικαίωμα χρήσης της κατοικίας για ένα έτος χωρίς αντάλλαγμα. Αν δεν υπάρχει ούτε σύζυγος ούτε συγγενής, κληρονομεί ως εξ αδιαθέτου κληρονόμος της πέμπτης τάξης ολόκληρη την κληρονομία — τότε όμως μόνο μετά από δικαστική βεβαίωση των προϋποθέσεων. Στο μισθωτικό δίκαιο η μίσθωση του ακινήτου που χρησίμευε ως κύριος τόπος διαμονής τους μεταβαίνει σε αυτήν — πάντως μόνο με συναίνεση του εκμισθωτή· χωρίς τη συναίνεσή του μόνο αν υπάρχουν κοινά τέκνα (άρθρο 6).

Γιατί η διαθήκη παραμένει παρ’ όλα αυτά αναγκαία: Το εξ αδιαθέτου δικαίωμα ενεργοποιείται μόνο όταν δεν υπάρχουν συγγενείς — αν ζουν γονείς ή αδέλφια του κληρονομουμένου, η σύντροφος μένει επομένως σε μεγάλο βαθμό εκτός. Και η απόδειξη της τριετούς συμβίωσης είναι αποδεικτικά αρρύθμιστη· η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή το επέκρινε ρητά. Όποιος θέλει βεβαιότητα, εξακολουθεί να διαθέτει ρητά — τώρα όμως, εφόσον το επιθυμεί, δεσμευτικά με κληρονομική σύμβαση.

Φορολογικά ο νόμος δεν αλλάζει τίποτε. Η κλήση στην κληρονομία και η φορολογική κατάταξη αποκλίνουν επομένως μεταξύ τους· η φορολογική επιβάρυνση πρέπει να εξετάζεται χωριστά.

Περίπτωση 8: Η γειτόνισσα που φρόντιζε

Μια ηλικιωμένη κυρία φροντιζόταν επί δύο χρόνια από τη γειτόνισσά της — χωρίς αντάλλαγμα, καθημερινά. Τα τέκνα ζούσαν στο εξωτερικό και δεν ασχολούνταν. Διαθήκη δεν υπάρχει.

Έως τώρα: Η γειτόνισσα δεν λάμβανε τίποτε. Αξιώσεις από διοίκηση αλλοτρίων ή αδικαιολόγητο πλουτισμό ήταν δυσχερείς στην άσκησή τους και προσέκρουαν τακτικά στην παραδοχή χαριστικής εξυπηρέτησης.

Τώρα: Το ΑΚ 1819 συνιστά εκ του νόμου κληροδοσία υπέρ του προσώπου που είχε αναλάβει τη φροντίδα του κληρονομουμένου και συνέβαλε ουσιωδώς, χωρίς αντάλλαγμα και χωρίς αντίστοιχη νόμιμη υποχρέωση, στην κάλυψη των αναγκών του — για διάστημα τουλάχιστον έξι μηνών κατά τα τελευταία τρία έτη πριν από τον θάνατο. Το δικαστήριο προσδιορίζει το ύψος κατά το είδος, τη διάρκεια και την έκταση των αναγκών που καλύφθηκαν και μπορεί, αντί χρηματικού ποσού, να επιδικάσει περιουσιακό στοιχείο της κληρονομίας. Η κληροδοσία αυτή εκπληρώνεται πριν από όλες τις λοιπές κληροδοσίες και τους τρόπους — έπεται όμως των δανειστών της κληρονομίας και της νόμιμης μοίρας (ΑΚ 1895 παρ. 4).

Για την αντίθετη πλευρά: Ο κληρονομούμενος μπορεί να την αποκλείσει με διαθήκη. Και όποιος ως κληρονόμος βρεθεί αντιμέτωπος με τέτοιες αξιώσεις, οφείλει να ελέγξει προσεκτικά την προϋπόθεση «χωρίς αντάλλαγμα» — η Επιστημονική Υπηρεσία της Βουλής προειδοποίησε για καταχρηστικές απαιτήσεις ιδίως στην περίπτωση αμειβόμενων προσώπων φροντίδας.

Περίπτωση 9: Η υπερχρεωμένη κληρονομία

Ο θείος στην Αθήνα αφήνει διαμέρισμα με υποθήκη και οφειλές φόρων. Οι ανιψιοί στη Γερμανία το πληροφορούνται μόνο μετά από μήνες.

Έως τώρα: Η επικινδυνότερη περίπτωση του παλαιού δικαίου. Ο κληρονόμος ευθυνόταν απεριόριστα, και με την ατομική του περιουσία· προστασία παρείχε μόνο η εμπρόθεσμη αποδοχή με το ευεργέτημα της απογραφής. Όποιος άφηνε την προθεσμία να παρέλθει — ένα έτος επί διαμονής στο εξωτερικό, διαφορετικά τέσσερις μήνες — ευθυνόταν για τα πάντα. Συνέπεια ήταν αλυσίδες αποποιήσεων μέσα από όλες τις τάξεις, μέχρι και ανήλικα τέκνα.

Τώρα: Η σχέση κανόνα και εξαίρεσης αντιστράφηκε (ΑΚ 1892): ο κληρονόμος δεν ευθύνεται με την ατομική του περιουσία — χωρίς προθεσμία, χωρίς αίτηση, εκ του νόμου. Απεριόριστα ευθύνεται μόνο όποιος το δηλώσει ρητά (π.χ. για να μπορεί να διαθέτει ελεύθερα) ή όποιος παραβεί τους φραγμούς του ΑΚ 1895: διαθέσεις χωρίς άδεια του δικαστηρίου, υπαίτια μείωση της αξίας, μη τήρηση της σειράς ικανοποίησης. Για τα τέκνα ισχύει πρόσθετη εξασφάλιση: η δήλωση των γονέων δεν επιτείνει την ευθύνη του τέκνου (άρθρο 12).

Σημαντικό για τις παλαιές υποθέσεις: Όποιος είναι κληρονόμος προσώπου που απεβίωσε μέχρι τις 22 Μαΐου 2026 και παρέλειψε τη διενέργεια απογραφής, μπορεί να την πραγματοποιήσει ακόμη έως τις 22 Νοεμβρίου 2026 (άρθρο 33 παρ. 8) — εφόσον δεν έχει ήδη αρχίσει αναγκαστική εκτέλεση κατά της ατομικής του περιουσίας και δεν συντρέχει λόγος έκπτωσης από το ευεργέτημα. Η προθεσμία αυτή τρέχει αθόρυβα και είναι η πρακτικά σημαντικότερη διάταξη ολόκληρου του μεταβατικού δικαίου.

Με μια ματιά

Τι εξακολουθεί να μην είναι εφικτό

Για να είναι σωστές οι προσδοκίες — τέσσερα όρια της νέας ελευθερίας:

1. Η νόμιμη μοίρα παραμένει. Κατιόντες, γονείς και σύζυγος διατηρούν το μισό της εξ αδιαθέτου μερίδας, απλώς πλέον ως χρηματική αξίωση. Όποιος θέλει να την αποκλείσει, χρειάζεται — εκτός των στενών λόγων στέρησης των ΑΚ 1832–1835 — τη σύμπραξη του μεριδούχου στη σύμβαση παραίτησης· μονομερώς δεν γίνεται.
2. Καμία κληρονομική σύμβαση χωρίς συμβολαιογράφο και χωρίς αυτοπρόσωπη παρουσία. Η αντιπροσώπευση αποκλείεται τόσο στην κληρονομική σύμβαση όσο και στη σύμβαση παραίτησης (ΑΚ 1798, ΑΚ 1839). Όποιος ζει στο εξωτερικό, πρέπει να υπολογίσει το ταξίδι.
3. Καμία δέσμευση για πάντα. Το καταπίστευμα και το λειτούργημα του εκτελεστή διαθήκης παύουν το αργότερο τριάντα έτη μετά τον θάνατο του διαθέτη (ΑΚ 1916, ΑΚ 1997).
4. Η φορολογία δεν μεταρρυθμίστηκε. Το πώς αντιμετωπίζονται φορολογικά οι κληρονομικές συμβάσεις και οι συμβάσεις παραίτησης παραμένει ανοικτό — η Επιστημονική Υπηρεσία της Βουλής κάλεσε ρητά το Υπουργείο Οικονομικών να ενεργήσει. Μέχρι τότε, σε κάθε διαμόρφωση ανήκει φορολογική επιφύλαξη.

Χρονοδιάγραμμα

• Τώρα: Έλεγχος υφιστάμενων διαθηκών με σχέση προς την Ελλάδα — προπάντων εκεί όπου έγινε χρήση της εμπράγματης ενέργειας της νόμιμης μοίρας ή όπου επιδιωκόταν δέσμευση που έως τώρα δεν ήταν δυνατή.
• Έως τις 22 Νοεμβρίου 2026: Έλεγχος παλαιών υποθέσεων με ενδεχομένως υπερχρεωμένη κληρονομία ως προς το χρονικό παράθυρο της απογραφής.
• Από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026: Κατάρτιση κληρονομικών συμβάσεων και συμβάσεων παραίτησης ενώπιον συμβολαιογράφου.

Εμβάθυνση: Η μεταρρύθμιση του ελληνικού κληρονομικού δικαίου — νόμος 5303/2026 · Κείμενο του νόμου, ελληνικά/γερμανικά · Πίνακας αντιστοίχισης παλαιού/νέου δικαίου

Ενημέρωση δικαίου: 22 Μαΐου 2026. Το κείμενο αυτό παρέχει γενική πληροφόρηση, δεν θεμελιώνει σχέση εντολής και δεν υποκαθιστά την εξέταση της συγκεκριμένης περίπτωσης. Τα παραδείγματα είναι πλασματικά.